THPT NGUYỄN DU (84)
Dương Quang Đông (1902–2003), còn được biết đến với tên gọi Năm Đông, là một nhà cách mạng lão thành của Việt Nam, từng giữ vai trò lãnh đạo trong phong trào cách mạng ở Nam Bộ và có thời gian đảm nhiệm cương vị Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ. Ông được biết đến như một trong những người góp phần xây dựng các tổ chức cách mạng đầu tiên tại Trà Vinh và có hơn 80 năm hoạt động cách mạng liên tục.
Dấu ấn hoạt động cách mạng
Từ những năm 1920, Dương Quang Đông tham gia Công hội Đỏ do Tôn Đức Thắng lãnh đạo và được giao nhiệm vụ xây dựng các tổ chức công nhân, nông dân ở Nam Bộ. Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời năm 1930, ông tham gia thành lập các chi bộ cộng sản đầu tiên tại Trà Vinh và trở thành một trong những cán bộ chủ chốt của Xứ ủy Nam Kỳ.
Những vai trò nổi bật
Ông từng là Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ giai đoạn 1943–1945 trước khi chuyển giao lại vị trí cho Trần Văn Giàu. Trong Cách mạng Tháng Tám năm 1945, ông giữ vai trò Bí thư Tỉnh ủy Trà Vinh kiêm Chủ tịch Ủy ban Khởi nghĩa của tỉnh, góp phần vào việc giành chính quyền tại địa phương. Ông cũng là đại biểu của Quốc hội Việt Nam được bầu năm 1946.
Người “mở đường” cho kháng chiến
Một trong những đóng góp nổi bật nhất của Dương Quang Đông là tổ chức tuyến “đường Xuyên Tây” sang Thái Lan để mua và vận chuyển vũ khí về Nam Bộ trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp. Nhiều nhà nghiên cứu đánh giá đây là tiền thân của tuyến vận tải chiến lược trên biển sau này. Ông cũng tham gia xây dựng các tuyến giao liên Bắc–Nam và hỗ trợ hình thành mạng lưới vận chuyển phục vụ chiến trường miền Nam trong kháng chiến chống Mỹ.
Phẩm chất và di sản
Các tài liệu lịch sử thường mô tả Dương Quang Đông là người kiên trung, khiêm nhường, không màng danh lợi, nhiều lần bị bắt giam nhưng vẫn tiếp tục hoạt động cách mạng. Ông hoạt động tại nhiều quốc gia Đông Nam Á như Thái Lan, Campuchia, Lào và Malaysia, đồng thời được ghi nhận là một trong những người có thời gian cống hiến lâu dài nhất cho phong trào cách mạng Nam Bộ. Ông qua đời năm 2003, thọ 101 tuổi.
