Thư gửi mẹ trước giờ ra trận - Bức thư gửi mẹ kỳ lạ của anh Rê

Trên chuyến tàu lên biên giới phía bắc tháng 3/1979, bạn bè ai cũng có phần việc của họ, không nhờ vả ai để viết giùm thư được, anh quyết định báo tin về nhà theo cách của mình. “Lá thư” ấy không có một ký tự nào nhưng vẫn đến được với mẹ anh. Đó là bức thư kỳ lạ nhất của một người lính trong cuộc chiến tranh biên giới chống quân Trung Quốc xâm lược 45 năm trước.

Anh Nguyễn Rê vừa thoát ra từ rừng cỏ.

Anh tên là Nguyễn Rê, còn có một tên nữa là Nguyễn Quang, người cùng làng với tôi, nay là xã Tịnh Hà huyện Sơn Tịnh tỉnh Quảng Ngãi. Năm 16 tuổi (1974), anh Rê gia nhập du kích xã để tham gia “chống Mỹ cứu nước”, 18 tuổi, anh lại lên đường vào bộ đội tham gia giải phóng Campuchia rồi quay ngược ra biên giới phía bắc chống quân Trung Quốc xâm lược. Hai lần ra trận trước hai kẻ thù khác nhau nhưng anh Rê vẫn là người mù chữ. Chiếc áo hôm mẹ tiễn anh lên đường vào bộ đội (1976) được anh ném xuống đường tàu thay lá thư báo tin cho mẹ ngày anh lên biên giới phía bắc.

Có lần tôi hỏi ông Năm Nhuận, từng làm Bí thư Đảng ủy xã Tịnh Hà trong chiến tranh chống Mỹ: “Anh Rê không biết chữ mà sao các anh không dạy chữ cho ảnh, để ảnh mù chữ từ chống Mỹ sang chống Trung Quốc vậy?”. Ông Năm Nhuận chậm rãi kể: “Hồi ấy, ngày nào cũng chạy càn, kiếm cái củ mì bỏ vào bụng đã khó, nói gì dạy chữ! Dẫn nó (tức anh Rê) lên núi, đặt lại cho nó cái tên mới là Quang, bày cho nó cách sử dụng súng AR15 và AK thành thạo là “duyệt” luôn vào “biên chế du kích”. Thời ấy chỉ cần bóp cò và ngắm đầu ruồi nòng súng sao cho trúng mục tiêu chứ đâu cần chữ!”.

Anh Rê sinh năm 1958 nhưng được ghi trong lý lịch là người từng tham gia “đánh Mỹ”, kể cũng khó tin thật. Làng Hà Nhai của tôi thuộc vùng “xôi đậu”, tức ban ngày lính quốc gia kiểm soát, ban đêm quân giải phóng có thể về “thăm nhà” bình thường. Vì vậy, hễ thấy thằng nhóc nào “nhổ giò” (dậy thì) là mấy ông giải phóng về dẫn đi lúc nào không biết. Năm 1974, anh Rê 16 tuổi, đang “nhổ giò” nên việc anh “tham gia chống Mỹ” là chuyện đương nhiên, dù chỉ “chống” có mấy tháng thì chiến tranh kết thúc.Như mọi buổi sáng, những người đàn bà trong làng lại ra đồng sớm. Những lá thư dọc đường tàu lại xuất hiện. Bất chợt bà Xê cúi nhặt một chiếc áo cũ. Thoáng thấy nó nằm lăn lóc bên vệ cỏ, bà đã nhận ra ngay. Đó là chiếc áo mà bà đã gói ghém bỏ vào túi xách của con trai hôm tiễn anh Rê ra trận 3 năm trước đó. Với người mẹ ấy, hình như mùi mồ hôi quen thuộc của đứa con trai 18 tuổi năm nào vẫn còn vương vất trong chiếc áo này. Bà Xê ôm chiếc áo trong lòng như ôm đứa con mà bà hằng mong thư nó kể từ khi biên giới phía bắc rền vang tiếng súng.

Hôm ở ga Diêu Trì, trong lúc chẳng nhờ ai viết thư hộ để gửi mẹ mình, anh Rê quyết định lôi trong đáy ba lô chiếc áo cũ để khi tàu chạy ngang qua làng mình, anh sẽ vất nó xuống báo tin cho mẹ mình biết là con trai bà đã lên biên giới phía bắc. Và mẹ anh đã nhận ra “thông điệp” có một không hai ấy từ một chiếc áo cũ của đứa con trai…

Tôi về làng, gặp Rê vừa lúc anh thoát ra từ rừng cỏ, lưng áo đẫm mồ hôi. Trông anh hom hem quá. “Anh có còn giữ “lá thư” gửi mẹ anh 40 năm trước chứ?”. Anh cười móm mém: “Mẹ mình trước khi mất có đề nghị được đem chiếc áo ấy theo nên nó cũng đi cùng cụ hơn chục năm rồi”.

Giọng anh Rê như lạc trong tiếng rít của đoàn tàu đang chạy qua làng. Đã nhiều chục năm rồi, bao nhiêu đoàn tàu đã chạy ngang qua làng tôi như thế. Không một bức thư nào được ném xuống như 45 năm trước.

Tôi nhủ thầm, lạy trời, đừng bao giờ có những bức thư như thế nữa!

Bút ký của Phạm Đương