Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa: Khí phách hiên ngang giữa chốn ngục hình

Giữa thế kỷ XIX, khi triều đình nhà Nguyễn và thực dân phong kiến đối mặt với nhiều biến động, tại miền đất Nam Bộ hào sảng, nổi lên một vị quan thanh liêm, dũng cảm – Thủ khoa Bùi Hữu Nghĩa. V vốn là một sĩ phu yêu nước thương dân, khi làm tri huyện Trà Ôn và sau đó là Phủ trị ở Biên Hòa, ông luôn kiên quyết bảo vệ quyền lợi của nông dân nghèo trước nạn cường hào ác bá và sự nhũng nhiễu của bọn quan lại thực dân.

Đỉnh điểm của sự nghiệp đầy sóng gió là vụ án oan trái tại Rạch Giá (vụ án Đồng Sư), khi bọn gian thần cấu kết với kẻ ác hãm hại ông nhằm bịt miệng một vị quan thanh liêm. Bị giam cầm trong ngục tối đày đọa, đối mặt với án tử hình cận kề, Bùi Hữu Nghĩa vẫn giữ vững hiên ngang của một kẻ sĩ "thà chết vinh chứ không chịu sống nhục". Cảm động nhất là hình ảnh người vợ tào khang của ông – bà Nguyễn Thị Lựu, với tấm lòng sắt son, đã lặn lội vượt ngàn dặm đường xa mang theo án thư lên kinh đô kêu oan, minh chứng cho sự trong sạch và khí phách của chồng.

Nhờ sự đồng lòng của nhân dân và chính nghĩa ngời sáng, án oan cuối cùng cũng được giải tỏa, nhưng uy danh và tấm lòng son sắt vì nước vì dân của ông đã khắc sâu vào tâm khảm người dân Nam Bộ. Không chỉ là một nhà nho kiệt xuất với những vần thơ đanh thép phơi bày thực trạng xã hội, Bùi Hữu Nghĩa còn là biểu tượng rực sáng của đạo lý làm người, tinh thần bất khuất trước cường quyền, để lại di sản tinh thần vô giá cho các thế hệ mai sau noi theo.

(Nguồn: Tư liệu Báo Đồng Nai, Thư viện Đồng Nai, Công an Đồng Nai)