THỦ KHOA HUÂN – NGƯỜI ANH HÙNG CỦA NAM KỲ
Nguyễn Hữu Huân, thường được gọi là Thủ khoa Huân, là một nhà giáo, nhà thơ và thủ lĩnh nghĩa quân tiêu biểu của Nam Kỳ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp thế kỷ XIX. Ông nhiều lần tổ chức lực lượng chống Pháp và dùng thơ văn để thể hiện lòng yêu nước, ý chí không khuất phục.
Nguyễn Hữu Huân sinh năm 1830 tại Định Tường, vùng đất thuộc Tiền Giang ngày nay.
Ông nổi tiếng thông minh, học giỏi và từng đỗ đầu kỳ thi Hương nên được gọi là Thủ khoa Huân.
Sau khi thực dân Pháp bắt đầu xâm lược Nam Kỳ, Nguyễn Hữu Huân không lựa chọn cuộc sống yên ổn mà tham gia phong trào chống Pháp.
Ông tổ chức lực lượng nghĩa quân và hoạt động tại nhiều vùng thuộc Nam Kỳ.
Trong những năm đầu kháng chiến, nghĩa quân của ông nhiều lần tổ chức đánh quân Pháp.
Trước sức mạnh quân sự của đối phương, phong trào gặp rất nhiều khó khăn.
Nguyễn Hữu Huân từng bị quân Pháp bắt và đày đi nhiều nơi.
Sau khi được thả, ông tiếp tục tham gia hoạt động chống Pháp.
Ông nhiều lần tổ chức lại lực lượng và trở lại chiến đấu.
Điều đặc biệt ở Thủ khoa Huân là ông không chỉ là một người cầm quân mà còn là một nhà thơ.
Trong những năm tháng chiến đấu và bị giam giữ, ông sáng tác nhiều bài thơ thể hiện lòng yêu nước, nỗi đau trước cảnh nước mất và tinh thần kiên cường.
Thơ của ông thường có giọng điệu mạnh mẽ, thể hiện khí phách của một người quyết không đầu hàng.
Năm 1875, Nguyễn Hữu Huân bị quân Pháp bắt lần cuối.
Chính quyền thực dân tìm cách khuất phục ông nhưng không thành.
Ngày 19 tháng 5 năm 1875, ông bị xử tử tại quê nhà.
Sau khi ông hy sinh, nhân dân Nam Bộ vẫn lưu truyền câu chuyện và thơ văn về Thủ khoa Huân.
Tên ông ngày nay được đặt cho nhiều đường phố, trường học và công trình tại các tỉnh Nam Bộ.
Thủ khoa Huân là một nhân vật đặc biệt vì ông kết hợp cả ba vai trò: nhà giáo, nhà thơ và người trực tiếp chiến đấu. Cuộc đời ông cho thấy văn chương và hành động có thể cùng trở thành tiếng nói của lòng yêu nước, đặc biệt trong giai đoạn Nam Kỳ chống lại cuộc xâm lược của thực dân Pháp.
