THỦ KHOA HUÂN – NHÀ GIÁO GIỮA THỜI LOẠN: TỪ BỤC GIẢNG BƯỚC RA CHIẾN TRƯỜNG

Trước khi trở thành một thủ lĩnh nghĩa quân lẫy lừng khiến quân Pháp phải nể sợ, Nguyễn Hữu Huân là một nhà giáo kính yêu trong lòng nhân dân Nam Kỳ, một người thầy đồ mang tâm hồn thanh cao và học vấn sâu rộng. Với vai trò Giáo thụ phủ Kiến An, ông không chỉ truyền dạy cho học trò những kinh sử, lễ nghĩa phong kiến mà còn gieo vào lòng thế hệ trẻ tình yêu quê hương, đạo lý làm người và khí tiết của người quân tử. Lớp học của thầy Thủ Khoa Huân khi ấy luôn ngập tràn tiếng đọc sách trầm hung, là nơi vun đắp nên biết bao sĩ tử tài năng và giàu chí khí cho vùng đất Định Tường. Người thầy giáo áo vải ấy sống một cuộc đời giản dị, lấy sự nghiệp "trồng người" làm niềm vui và lấy đạo đức làm kim chỉ nam cho mọi hành động.

Thế nhưng, khi quân xâm lược Pháp tràn đến, xé tan bầu không khí thanh bình của làng quê và gieo rắc đau thương lên dải đất Nam Bộ, bục giảng yên bình không còn có thể giữ chân người trí thức giàu tâm huyết. Nhìn cảnh xóm làng bị thiêu rụi, người dân bị tàn sát và những trang kinh sử bị chày đạp dưới gót giày thực dân, Thủ Khoa Huân hiểu rằng việc dạy chữ lúc này không thể cứu được nước. Bằng một tinh thần trách nhiệm sâu sắc trước lịch sử, ông đã đưa ra một quyết định lịch sử: Đóng lại tập giáo án, xếp lại chiếc bút nghiên để cầm lấy gươm đao, bước trực tiếp từ lớp học ra chiến trường khốc liệt. Học trò của ông, từ những tri thức trẻ tuổi ngày nào chuyên tâm đọc sách, nay cũng theo chân người thầy kính yêu gác lại mộng khoa bảng để đứng vào hàng ngũ nghĩa quân chống giặc.

Hình ảnh người thầy giáo bước ra chiến trường mang một ý nghĩa nhân văn và biểu tượng vô cùng sâu sắc. Tri thức Nho học, lòng từ bi và đạo lý nhà giáo của Thủ Khoa Huân không bị mất đi trong khói lửa chiến tranh, mà được chuyển hóa thành trí tuệ quân sự, thành nghệ thuật vận động quần chúng và sự lãnh đạo sáng suốt. Ông dùng ngòi bút tài hoa của mình để viết nên những bài văn tế, những hịch văn kêu gọi lòng yêu nước sục sôi, biến thơ văn thành thứ vũ khí sắc bén không kém gì giáo gươm để đập tan luận điệu cai trị của kẻ thù. Nhà giáo giữa thời loạn Nguyễn Hữu Huân đã chứng minh cho hậu thế thấy rằng: Khi Tổ quốc lâm nguy, người trí thức chân chính không thể đứng ngoài cuộc, và bục giảng cao quý nhất chính là nơi người thầy cùng nhân dân đứng lên chiến đấu bảo vệ chủ quyền của dân tộc.