Thủ khoa Huân: từ bục giảng đến ba lần dựng cờ khởi nghĩa

Nguyễn Hữu Huân được gọi là Thủ khoa Huân vì đỗ đầu kỳ thi Hương tại Gia Định năm 1852. Nhưng điều làm tên tuổi ông vượt ra khỏi một danh hiệu khoa bảng là việc người thầy ấy đã rời bục giảng để tham gia kháng chiến khi đất nước bị xâm lược.

Ông sinh năm 1830 tại vùng Định Tường. Sau khi thi đỗ, ông làm Giáo thụ, phụ trách việc học. Khi quân Pháp đánh thành Gia Định năm 1859, Nguyễn Hữu Huân từ bỏ chức vụ, liên kết với Võ Duy Dương và các lực lượng yêu nước để chiêu mộ nghĩa quân. Từ đó, cuộc đời ông liên tục gắn với những lần tập hợp lực lượng, bị bắt, lưu đày rồi trở về tiếp tục hoạt động.

Điều đặc biệt là ông không chỉ một lần đứng lên. Sau mỗi thất bại và tù đày, Nguyễn Hữu Huân vẫn tìm cách gây dựng lại phong trào. Chính sự bền bỉ ấy khiến người đời nhắc ông như một người đã ba lần dựng cờ khởi nghĩa. Với một nhà giáo, vũ khí đầu tiên của ông là tri thức; nhưng khi hoàn cảnh buộc phải lựa chọn, ông biến tri thức và uy tín thành khả năng tập hợp nhân dân.

Khi bị bắt lần cuối, thực dân Pháp tìm cách dụ hàng nhưng ông không khuất phục. Năm 1875, ông bị hành quyết tại quê nhà. Phần mộ, đền thờ và tượng đài của ông ngày nay trở thành những địa chỉ tưởng niệm quan trọng của vùng đất từng là Định Tường.

Tôi nghĩ nét riêng trong câu chuyện Thủ khoa Huân nằm ở sự kết nối giữa học vấn và khí phách. Việc học không làm ông xa rời cuộc sống, mà giúp ông nhận rõ nỗi đau mất nước và trách nhiệm của người có chữ. Ông không xem danh vị thủ khoa là đích đến cuối cùng, mà xem kiến thức là nền tảng để phụng sự.

Đối với đoàn viên và học sinh hôm nay, bài học ấy vẫn rất mới: thành tích học tập chỉ có ý nghĩa khi giúp ta sống có trách nhiệm hơn. Một người trẻ giỏi không chỉ để thành công cho riêng mình, mà còn cần biết dùng khả năng để giải quyết vấn đề của tập thể, bảo vệ điều đúng và giúp ích cho quê hương.