Thủ lĩnh Khởi nghĩa Thái Nguyên 1917: Cuộc đời và dấu ấn lịch sử của Đội Cấn
Trịnh Văn Cấn (1881 – 1918), thường gọi là Đội Cấn, là thủ lĩnh cuộc Khởi nghĩa Thái Nguyên năm 1917 — một sự kiện chấn động, khẳng định tinh thần đấu tranh bất khuất chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam đầu thế kỷ XX.
Hành trình từ người lính khố xanh đến thủ lĩnh nghĩa quân
Sinh ra trong một gia đình nghèo, năm 1910, Trịnh Văn Đạt đi lính khố xanh thay anh trai và dùng tên Trịnh Văn Cấn. Trong quá trình đóng quân tại Thái Nguyên và thăng lên chức Đội, ông cùng các đồng ngũ như Đội Trường, Đội Giá, Ba Chén... luôn nung nấu ý định chống Pháp nhờ chịu ảnh hưởng từ tinh thần yêu nước của nghĩa quân Đề Thám.
Bước ngoặt lớn diễn ra khi chí sĩ Lương Ngọc Quyến (thành viên Việt Nam Quang phục Hội) bị Pháp giam giữ tại nhà lao Thái Nguyên. Sự tiếp xúc giữa Đội Cấn và Lương Ngọc Quyến đã biến ý định bùng phát thành một kế hoạch khởi nghĩa có tổ chức.
Diễn biến Khởi nghĩa Thái Nguyên (1917 – 1918)
Bùng nổ (Đêm 30 rạng 31/8/1917): Nghĩa quân hạ sát giám binh Noël, phá nhà tù giải thoát 230 tù nhân. Đội Cấn tuyên xưng Thái Nguyên quang phục quân Đại đô đốc, mời Lương Ngọc Quyến làm Quân sư. Tuyên bố độc lập: Nghĩa quân triệu tập nhân dân, tuyên bố Thái Nguyên độc lập, lấy quốc hiệu là Đại Hùng Đế quốc, sử dụng quân kỳ vàng mang 4 chữ "Nam binh phục quốc" và hình ngũ tinh. Lực lượng nghĩa quân nhanh chóng phát triển lên hơn 600 người. Rút lui và cố thủ: Làm chủ Thái Nguyên được 5 ngày, đến ngày 5/9/1917, quân Pháp điều 2.000 quân lên đàn áp. Lương Ngọc Quyến hi sinh, Đội Cấn phải dẫn quân rút về vùng núi Tam Đảo xây dựng căn cứ. Kết cục bi tráng: Sau hơn 5 tháng cầm cự, ngày 11/1/1918, trong trận đánh tại núi Pháo (Đại Từ), nghĩa quân bị tổn thất nặng. Bị thương nặng và quyết không rơi vào tay địch, Đội Cấn đã tự sát để giữ trọn khí tiết.
