THỦ LĨNH NGƯỜI THÁI TRONG PHONG TRÀO CẦN VƯƠNG Ở THANH HÓA

Cầm Bá Thước sinh năm 1858 trong một gia đình có vị thế tại vùng Thường Xuân. Thân phụ ông là Cầm Bá Tiếu, từng giữ chức Quản cơ dưới triều Nguyễn. Từ nhỏ, Cầm Bá Thước được gia đình cho học chữ Hán. Nhờ có học vấn và am hiểu phong tục, địa hình địa phương, khi trưởng thành ông từng đảm nhiệm công việc hành chính, quân sự tại vùng Thường Xuân và Lang Chánh. Nguồn tư liệu của Ban Quản lý Vườn quốc gia Xuân Liên ghi nhận ông là một thủ lĩnh người Thái có vai trò quan trọng trong phong trào Cần Vương ở Thanh Hóa.

Năm 1885, sau khi kinh thành Huế thất thủ và vua Hàm Nghi ban Chiếu Cần Vương, phong trào chống Pháp lan rộng ở nhiều địa phương. Tại Thanh Hóa, Cầm Bá Thước hưởng ứng phong trào và từng bước xây dựng lực lượng kháng chiến ở vùng Thường Xuân. Ông dựa vào địa hình rừng núi hiểm trở để tổ chức hệ thống căn cứ, tập hợp dân binh và chuẩn bị lương thực, vũ khí phục vụ chiến đấu.

Điểm đáng chú ý trong hoạt động của Cầm Bá Thước là ông không chỉ tổ chức lực lượng trong phạm vi một địa phương nhỏ. Phong trào do ông lãnh đạo từng mở rộng ảnh hưởng tới nhiều khu vực miền núi phía Tây Thanh Hóa và có sự phối hợp với một số lực lượng chống Pháp ở vùng lân cận. Trong quá trình hoạt động, ông chú trọng xây dựng căn cứ tại những địa bàn có địa hình thuận lợi cho việc phòng thủ và cơ động, qua đó duy trì cuộc chiến đấu trong điều kiện quân Pháp có ưu thế về lực lượng và vũ khí.

Trong những năm cuối của phong trào, thực dân Pháp tập trung lực lượng nhằm tiêu diệt căn cứ của Cầm Bá Thước. Sau những cuộc tiến công liên tiếp, nghĩa quân phải rút khỏi căn cứ Trịnh Vạn và chuyển sang những khu vực khác. Cầm Bá Thước tiếp tục tổ chức lực lượng tại Cọc Chẽ rồi Hòn Bòng, đồng thời chỉ huy các cuộc tập kích vào vị trí của quân Pháp. Ngày 6 tháng 2 năm 1895, nghĩa quân dưới sự chỉ huy của ông đã tiến công quân Pháp tại khu vực Trịnh Vạn – Cửa Đạt.

Tháng 5 năm 1895, quân Pháp tổ chức cuộc tiến công lớn vào Hòn Bòng. Trước tình thế lực lượng ngày càng chênh lệch, nghĩa quân gặp nhiều khó khăn trong việc duy trì căn cứ và liên lạc với các lực lượng khác. Ngày 13 tháng 5 năm 1895, Cầm Bá Thước bị quân Pháp bắt cùng một số người thân và nghĩa quân tại vùng núi Lang-ca-phó, thuộc Thường Xuân. Ông bị đưa về Trịnh Vạn và bị tìm cách dụ hàng nhưng không chấp nhận. Sau đó, ông bị quân Pháp sát hại vào năm 1895, khi mới khoảng 37 tuổi.

Cuộc kháng chiến do Cầm Bá Thước lãnh đạo cuối cùng không thể giành thắng lợi trước ưu thế quân sự của thực dân Pháp. Tuy nhiên, phong trào đã cho thấy khả năng tập hợp lực lượng của cư dân miền núi, sự tham gia của đồng bào dân tộc thiểu số vào phong trào Cần Vương và tinh thần chống ngoại xâm mạnh mẽ của nhân dân Thanh Hóa cuối thế kỷ XIX.

Cầm Bá Thước qua đời khi tuổi đời còn trẻ, nhưng hình ảnh của ông vẫn được lưu giữ trong ký ức cộng đồng. Đền thờ Cầm Bá Thước tại khu vực Cửa Đạt, huyện Thường Xuân, là một trong những địa điểm gắn với việc tưởng niệm nhân vật lịch sử này. Từ câu chuyện của ông, có thể thấy phong trào Cần Vương không chỉ diễn ra ở các trung tâm đồng bằng mà còn lan sâu vào các vùng miền núi, nơi các cộng đồng dân tộc cùng tham gia vào cuộc đấu tranh chống ách đô hộ.