Thứ trưởng, Tổng biên tập từng 53 lần được phong Dũng sĩ diệt Mỹ, là "Hùm xám đèo Hải Vân", Anh hùng LLVTND năm 26 tuổi Trịnh Tố Tâm

Thứ trưởng, Tổng biên tập từng 53 lần được phong Dũng sĩ diệt Mỹ, là "Hùm xám đèo Hải Vân", Anh hùng LLVTND năm 26 tuổi Trịnh Tố Tâm

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trịnh Tố Tâm (1945–1997) là một trong những người lính có nhiều chiến công nổi bật trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Từ chàng học sinh quê Ứng Hòa đến chiến sĩ trên chiến trường Trị Thiên

Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trịnh Tố Tâm sinh ngày 1/6/1945 tại thôn Mỹ Cầu, huyện Ứng Hòa (cũ), Hà Nội. Ông lớn lên trong một gia đình có 4 người con, cha mất sớm, người anh trai cả hy sinh trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Đến giữa thập niên 1960, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn quyết liệt, nhiều thanh niên miền Bắc tình nguyện gia nhập quân đội, lên đường chi viện cho chiến trường miền Nam. Năm 1965, trong lúc đang là học sinh, Trịnh Tố Tâm hưởng ứng phong trào “Ba sẵn sàng” do Đoàn Thanh niên phát động, với ba nội dung gồm sẵn sàng chiến đấu, sẵn sàng nhập ngũ và sẵn sàng đi bất cứ nơi nào Tổ quốc cần.

Không lâu sau, chàng trai 20 tuổi viết đơn tình nguyện nhập ngũ, đề nghị được trực tiếp tham gia chiến đấu tại miền Nam. Nguyện vọng ấy được chấp thuận và người lính trẻ được điều động vào chiến trường Trị Thiên - Huế, một trong những địa bàn diễn ra nhiều cuộc giao tranh ác liệt giữa lực lượng cách mạng với quân đội Mỹ và quân đội Việt Nam Cộng hòa.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp gặp anh hùng Trịnh Tố Tâm năm 1976. Ảnh: TTXVN.

Trong những năm quân đội Mỹ tăng cường lực lượng chiến đấu tại miền Nam, khu vực Trị Thiên có vị trí đặc biệt quan trọng về quân sự. Các tuyến đường giao thông nối Huế với Đà Nẵng, nhất là Quốc lộ 1 đi qua đèo Hải Vân, thường xuyên được sử dụng để vận chuyển binh lính, vũ khí, phương tiện và hàng hóa phục vụ chiến tranh.

Khi được phân công chiến đấu tại khu vực này, Trịnh Tố Tâm cùng đồng đội phải hoạt động trong điều kiện địa hình hiểm trở, đối phương có ưu thế về hỏa lực, phương tiện cơ giới và khả năng cơ động. Những nhiệm vụ trinh sát, tiếp cận mục tiêu, đánh phá đường giao thông và phục kích các đoàn quân địch đòi hỏi người chiến sĩ phải nắm chắc địa bàn, nhận biết quy luật hoạt động của đối phương và phối hợp chặt chẽ với đồng đội.

Trong quá trình chiến đấu, người lính quê Ứng Hòa từng bước trở thành một cán bộ chỉ huy có nhiều kinh nghiệm, đặc biệt trong việc sử dụng mìn để đánh vào các vị trí tập trung quân và những tuyến vận chuyển quan trọng. Những chiến công liên tiếp tại đèo Hải Vân và vùng phụ cận sau này đã khiến tên tuổi ông được nhắc đến rộng rãi trong lực lượng quân giải phóng. Từ năm 1967, ông tham gia nhiều trận đánh trên chiến trường Trị Thiên, trực tiếp chiến đấu và chỉ huy đơn vị thực hiện các nhiệm vụ được giao.

53 lần được phong Dũng sĩ diệt Mỹ và những trận đánh làm nên tên tuổi “Vua mìn đèo Hải Vân”

Trong giai đoạn 1967–1970, Trịnh Tố Tâm tham gia và chỉ huy đơn vị chiến đấu tổng cộng 58 trận. Những trận đánh do ông trực tiếp tham gia và chỉ huy đã tiêu diệt khoảng 1.500 quân đối phương, trong đó có 700 lính Mỹ, phá hủy 61 xe quân sự, đánh bật 19 đoàn tàu hỏa và đánh sập hàng chục cầu, cống trên các tuyến giao thông quan trọng.

Trong tổng số chiến công của đơn vị, riêng cá nhân người chiến sĩ công binh được ghi nhận đã tiêu diệt 270 quân đối phương, trong đó có 185 lính Mỹ, bắn rơi và phá hủy 3 máy bay cùng nhiều phương tiện quân sự.

Một trong những địa bàn gắn liền với tên tuổi ông Trịnh Tố Tâm là đèo Hải Vân, tuyến đường nằm giữa Thừa Thiên Huế và Quảng Nam - Đà Nẵng thời bấy giờ. Với địa hình núi cao, đường quanh co và nhiều vị trí hiểm trở, khu vực này vừa là tuyến giao thông quan trọng đối với quân đội Mỹ, vừa tạo điều kiện để lực lượng quân giải phóng tổ chức các trận đánh phục kích, tập kích và phá hoại giao thông.

Chân dung Anh hùng LLVTND Trịnh Tố Tâm. Ảnh: Tư liệu.

Năm 1968, trong một lần thực hiện nhiệm vụ trinh sát tại đèo Hải Vân, ông phát hiện một quy luật hoạt động của lính Mỹ. Sau khi đi tuần tra, gần sáng lực lượng này thường tập trung tại một điểm cao nằm cạnh tuyến đường. Nắm được đặc điểm ấy, ông cùng một tổ chiến đấu bí mật tiếp cận khu vực, tổ chức đặt mìn tại vị trí đối phương thường xuyên tập trung.

Khi trận đánh diễn ra, số mìn được bố trí đã gây tổn thất lớn cho lực lượng Mỹ, khiến 60 binh lính bị tiêu diệt hoặc bị thương. Sau trận đánh này, ông tiếp tục tham gia nhiều hoạt động tác chiến tại khu vực đèo Hải Vân. Nhiệm vụ của đơn vị công binh không chỉ nhằm tiêu hao sinh lực đối phương mà còn phá hủy phương tiện, đánh vào những tuyến vận chuyển và gây trở ngại cho việc điều động quân giữa các căn cứ quân sự.

Đầu năm 1970, khi đang giữ chức Đại đội phó, Trịnh Tố Tâm tiếp tục lập chiến công trong một trận đánh được các tài liệu ghi lại. Qua nghiên cứu tình hình chiến trường, ông phán đoán được địa điểm lực lượng Mỹ sẽ tổ chức đổ quân, sau đó chỉ huy đơn vị bí mật bố trí mìn tại khu vực dự kiến đối phương tiếp cận. Khi quân Mỹ đổ xuống đúng vị trí đã được xác định, trận đánh diễn ra và kết quả được ghi nhận là tiêu diệt hai trung đội đối phương.

Qua nhiều năm chiến đấu, ông Trịnh Tố Tâm được tặng danh hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ tới 53 lần, một thành tích đặc biệt nổi bật của người lính quân giải phóng. Đồng đội gọi ông là “Vua mìn đèo Hải Vân”, xuất phát từ những chiến công bằng mìn tại khu vực này, trong khi tên gọi “Hùm xám đèo Hải Vân” cũng gắn liền với hình ảnh người chiến sĩ có nhiều trận đánh gây tổn thất cho quân Mỹ.

Năm 1971, với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, ông được tuyên dương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 26 tuổi. Thời điểm này, ông giữ chức Đại đội trưởng Đại đội 21 công binh, Đoàn 4, Quân khu Trị Thiên.

Bên cạnh danh hiệu Anh hùng, người chiến sĩ còn được trao tặng Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất, 13 Huân chương Chiến công các hạng Nhất, Nhì, Ba cùng 3 Huân chương Giải phóng hạng Nhất. Những phần thưởng này ghi nhận quá trình chiến đấu và những đóng góp của ông tại chiến trường miền Trung trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Từ chiến trường trở thành Bí thư Trung ương Đoàn, Thứ trưởng và Tổng biên tập báo

Sau khi đất nước thống nhất năm 1975, ông Trịnh Tố Tâm tiếp tục công tác, đảm nhiệm nhiều chức vụ trong quân đội và các cơ quan của Đảng, Nhà nước. Bước sang thời bình, ông từng giữ cương vị Trưởng ban Thanh niên Quân đội và Bí thư Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, tham gia công tác tổ chức, giáo dục và phát triển phong trào thanh niên.

Trong cuộc sống gia đình, những năm tháng chiến đấu tại đèo Hải Vân vẫn để lại dấu ấn sâu sắc đối với người Anh hùng. Năm 1976, khi con gái đầu lòng chào đời, ông đặt tên con là Trịnh Hải Vân, lấy tên địa danh từng gắn bó với nhiều trận đánh và những đồng đội trong thời kỳ chiến tranh.

Sau nhiều năm làm công tác thanh niên, ngày 1/1/1993, ông Trịnh Tố Tâm chính thức nhận quyết định về công tác tại Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (trước đây, nay là Bộ Nội vụ) với chức vụ Thứ trưởng. Trên cương vị mới, ông được phân công phụ trách lĩnh vực chính sách thương binh, liệt sĩ và người có công với cách mạng, một trong những nhiệm vụ quan trọng của ngành trong giai đoạn đất nước bước vào thời kỳ đổi mới.

Cũng trong năm 1993, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội triển khai thành lập một tờ báo chuyên ngành nhằm phục vụ công tác thông tin, tuyên truyền về chính sách lao động, việc làm và các vấn đề xã hội. Bộ trưởng Trần Đình Hoan giao Thứ trưởng Trịnh Tố Tâm kiêm nhiệm chức vụ Tổng biên tập đầu tiên của Báo Lao động và Xã hội.

Việc thành lập tờ báo được xúc tiến trong điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều khó khăn. Trụ sở tòa soạn đặt tại số 2 Ngô Thì Nhậm, Hà Nội, trong khi công việc in ấn những số báo đầu tiên được tổ chức tại TP.HCM.

Bức tượng Anh hùng Trịnh Tố Tâm được đặt tại Trường THPT Ứng Hòa B. Ảnh: VTV24.

Đầu tháng 8/1993, công tác chuẩn bị cơ bản hoàn tất. Ban biên tập đề xuất lựa chọn ngày 25/8-ngày sinh Đại tướng Võ Nguyên Giáp, làm ngày thành lập báo. Đề xuất được lãnh đạo Bộ chấp thuận và số báo đầu tiên được in xong ngày 21/8/1993, chuyển ra Hà Nội hai ngày sau đó để chuẩn bị phát hành. Ngày 24/8/1993, Báo Lao động và Xã hội tổ chức lễ ra mắt tại Hà Nội, trước khi chính thức phát hành trên toàn quốc vào ngày 25/8 và tổ chức lễ ra mắt tại TP.HCM.

Năm 1996, sau gần ba năm tham gia xây dựng và điều hành tờ báo, ông Trịnh Tố Tâm được Bộ Chính trị phân công đảm nhiệm cương vị Bí thư Đảng ủy Khối Kinh tế Trung ương. Cũng trong thời gian này, sức khỏe của ông suy giảm nghiêm trọng và phải điều trị tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108.

Ngày 28/1/1997, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Trịnh Tố Tâm qua đời, hưởng dương 51 tuổi. Sau khi ông qua đời, tên Trịnh Tố Tâm được đặt cho các tuyến đường tại khu vực Lăng Cô, gần đèo Hải Vân, và tại Hà Nội. Ngày 4/9/2020, tượng chân dung người Anh hùng được khánh thành tại Trường THPT Ứng Hòa B (huyện Ứng Hòa, Hà Nội, quê hương ông), trong một buổi lễ có sự tham dự của đại diện gia đình, đồng đội, cán bộ và các thế hệ học sinh.