Thủ tướng Phạm Văn Đồng Nhà văn hóa lớn và tinh thần đại đoàn kết

Trong tâm thức của bạn bè quốc tế và nhân dân Việt Nam, đồng chí Phạm Văn Đồng không chỉ hiện lên với hình ảnh một nhà chính trị sắc sảo mà còn là một nhà văn hóa lớn, một trí thức uyên bác mang tầm vóc thời đại. Ông quan niệm rằng: Cách mạng không chỉ là sự thay đổi về thể chế hay phát triển kinh tế, mà cao hơn cả, đó là sự thăng hoa của văn hóa và phẩm giá con người.Cái chất "văn hóa" trong con người Phạm Văn Đồng không đến từ những triết lý xa vời, mà bắt nguồn từ sự am hiểu sâu sắc di sản dân tộc và sự nhạy bén với tinh thần thời đại. Ông là người dành cả cuộc đời để vun đắp cho việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, coi đó là linh hồn của dân tộc. Những bài viết, bài nói của ông về Nguyễn Đình Chiểu, về Nguyễn Du hay về Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ dừng lại ở mức độ phê bình văn học, mà đã trở thành những tiểu luận văn hóa mẫu mực, khơi dậy niềm tự hào và sức sống nội sinh của con người Việt Nam trong những giai đoạn ngặt nghèo nhất của cuộc kháng chiến.Đặc biệt, đạo đức văn hóa của ông gắn liền mật thiết với tư tưởng đại đoàn kết của người thầy Hồ Chí Minh. Trong những năm tháng gian khổ, ông chính là người được Bác Hồ tin tưởng giao nhiệm vụ phụ trách hướng "Tây tiến", trực tiếp chỉ đạo xây dựng Chiến khu Thiện Thuật, Chiến khu Châu Chí Kiên... Ông đi đến đâu cũng được nhân dân yêu mến, quý trọng. Bí quyết của ông chính là sự chân thành và tôn trọng tuyệt đối phong tục, tập quán của đồng bào các dân tộc thiểu số. Ông ăn cùng, ở cùng và nói tiếng nói của đồng bào, dùng sự nhân văn để cảm hóa và kết nối mọi tầng lớp nhân dân quanh ngọn cờ đại nghĩa.Trên bình diện quốc tế, phong cách ngoại giao văn hóa của Phạm Văn Đồng đã để lại những ấn tượng sâu đậm. Tại các hội nghị quốc tế hay trong những chuyến công du, ông luôn xuất hiện với một phong thái điềm tĩnh, lịch thiệp và đầy trí tuệ. Ông không chỉ dùng lý lẽ chính trị mà còn dùng sức mạnh của chính nghĩa và văn hóa để thuyết phục bạn bè thế giới. Cách ông tiếp cận các vấn đề toàn cầu luôn thấm đẫm tinh thần nhân văn, yêu chuộng hòa bình và sự thấu cảm giữa các dân tộc.Đối với thế hệ trẻ, ông luôn đau đáu về một nền giáo dục toàn diện - nơi không chỉ dạy chữ mà còn dạy làm người. Ông tin rằng văn hóa chính là "sức mạnh mềm", là sợi dây gắn kết quá khứ với hiện tại và tương lai.Trong tư duy của Phạm Văn Đồng, đại đoàn kết là một giá trị văn hóa bền vững, được xây dựng trên nền tảng của lòng nhân ái và sự thấu cảm sâu sắc. Ông quan niệm, muốn đoàn kết, trước hết phải hiểu và trọng văn hóa của nhau. Sức mạnh đại đoàn kết thể hiện rõ nét nhất trong cách ông tiếp cận đồng bào các dân tộc thiểu số. Ông không đến với đồng bào bằng mệnh lệnh của một vị lãnh đạo, mà bằng tâm thế của một người con đi học hỏi. Ông chú trọng việc cán bộ phải biết tiếng dân tộc, hiểu phong tục tập quán, kính trọng các già làng, trưởng bản. Với ông, văn hóa của mỗi dân tộc anh em là một mảnh ghép quý giá tạo nên bức tranh toàn cảnh của dân tộc Việt Nam. Khi ông cùng ăn thắng cố, cùng uống rượu cần, cùng nói tiếng Nùng, tiếng Tày, ông đã xóa nhòa ranh giới giữa chính quyền và nhân dân, biến lý tưởng cách mạng thành niềm tin tự thân của mỗi người dân vùng cao.Đại đoàn kết trong tư duy văn hóa Phạm Văn Đồng còn là sự khoan dung, trọng dụng nhân tài và tri thức, bất kể xuất thân. Ông là người có khả năng quy tụ các nhân sĩ, trí thức, những người có tư tưởng tiến bộ nhưng còn khác biệt về quan điểm chính trị, về chung một ngọn cờ đại nghĩa. Ông dùng văn hóa để đối thoại. Trong các cuộc tiếp xúc, ông luôn lắng nghe bằng sự tinh tế của một trí thức lớn, dùng sự chân thành để hóa giải những nghi ngại. Đối với ông, đoàn kết là nghệ thuật tìm ra "điểm chung" cao nhất: Đó là lòng yêu nước và khát vọng độc lập. Chính sự bao dung văn hóa này đã tạo nên một mặt trận dân tộc thống nhất rộng lớn, vững chắc như bàn thạch.Một điểm đặc sắc khác là ông gắn kết đại đoàn kết với việc giữ gìn bản sắc dân tộc. Ông lo sợ rằng nếu đánh mất bản sắc văn hóa, dân tộc sẽ trở nên rời rạc. Vì vậy, ông cổ vũ việc giữ gìn tiếng Việt, các lễ hội truyền thống và đạo lý "uống nước nhớ nguồn". Ông nhìn nhận đoàn kết là sự tiếp nối: Thế hệ đi trước dìu dắt thế hệ sau, quá khứ tiếp lực cho hiện tại. Tinh thần "Đại đoàn kết" của ông không dừng lại ở con người, mà là sự đoàn kết của các giá trị: lấy tinh hoa của nhân loại để làm giàu thêm bản sắc Việt, tạo nên một sức mạnh nội sinh đủ sức đương đầu với mọi thế lực ngoại bang.