Thương con đò cắm con sào đứng đợi...

Có một điều đặc biệt trong các sáng tác của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý là hầu hết các ca khúc của ông đều có bóng dáng của người phụ nữ. Trong khá nhiều tác phẩm âm nhạc nổi tiếng ông để lại cho đời, cảm hứng sáng tác được bắt đầu từ một chuyện tình cảm động! Ở tuổi “gần đất xa trời”, nhạc sĩ tài hoa vẫn không giấu được tâm trạng ngậm ngùi khi nhắc về những kỷ niệm của một thời tay đàn tay súng. Ngay cả khi không còn khả năng sáng tác, ông vẫn luôn lấy dũng khí và chất lãng mạn của người lính để chống lại bệnh tật, tuổi tác…

Lời hứa bỏ quên và cuộc chờ đợi 18 năm

"Tôi nợ bà ấy, có tội với bà ấy nhiều lắm!”-nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý nằm trên giường, tay run run, đôi môi run run… chậm rãi nhắc lại kỷ niệm thời trai trẻ.

Dạo ấy, vào khoảng những năm 1948-1950, Nguyễn Văn Tý là chiến sĩ văn nghệ của Đoàn Văn hóa tiền tuyến thuộc Quân huấn Cục. Sau năm 1950, ông nhận nhiệm vụ đi xây dựng Đoàn Văn công của Sư đoàn 304 và làm trưởng đoàn. Chàng nhạc sĩ tài hoa, đẹp trai đem lòng yêu người con gái quê Thanh Chương, Nghệ An, mang cái tên rất quê mùa: Bấu. Cô Bấu đẹp thùy mị, nết na và cũng có cảm tình đặc biệt với Nguyễn Văn Tý, nhưng gia đình cô không tác hợp cho mối quan hệ của hai người. Ngày chia tay, cô Bấu nói với Nguyễn Văn Tý: “Nếu anh còn muốn được gặp em nhiều hơn thì hãy lấy một cô gái làm nghề dệt vải ở đây!”. Người con gái Nguyễn Văn Tý được mai mối sau đó không đẹp bằng cô Bấu nhưng cũng là một bông hoa ngát hương khoe sắc của làng quê nuôi tằm dệt lụa. Nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý vẫn nhớ như in ký ức một thời:

- Tôi gặp cô ấy, vì cái tính hiếu thắng của một anh con trai, tôi nói đại: “Em có đồng ý lấy anh không?”. Cô ấy chỉ khẽ bặm môi liếc nhìn tôi rồi im lặng. Một lúc sau, tôi nói tiếp: “Nếu em đồng ý làm vợ anh thì chờ anh hoàn thành nhiệm vụ kháng chiến nhé!”. Tôi chỉ nghĩ mình nói vui vậy thôi chứ có ai mới gặp lần đầu đã "tán” kiểu ấy. Thế rồi nhiệm vụ liên miên, tôi cũng dần quên chuyện ấy. Cho đến gần 20 năm sau, trong một hội nghị của anh chị em văn nghệ sĩ, tôi gặp lại anh bạn làm bên điện ảnh. Nhìn thấy mặt tôi, cậu ấy nắm tay lôi xềnh xệch ra ngoài: “Tội của ông to lắm. Ông hứa với o (cô) tui làm o chờ đợi mỏi mòn suốt 18 năm, ai hỏi cũng không chịu lấy vì đã nhận lời cầu hôn của ông. Ông đã làm o tui lỡ một đời con gái”! Tôi bàng hoàng, ngậm ngùi. Suốt đêm đó không ngủ được. Năm 1974, khi sáng tác bài hát “Một khúc tâm tình của người Hà Tĩnh”, tôi đã viết những ca từ về cô ấy, về nỗi lòng của tôi đối với cô ấy: “… Nhìn bến cảng lại nhớ ngày xưa. Thương con đò cắm con sào đứng đợi…”.

Đa tình mà thủy chung

Căn nhà cấp bốn cũ kỹ và tuềnh toàng của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý ở TP Hồ Chí Minh từ lâu không được tu sửa nên vốn ảm đạm lại càng lạnh lẽo hơn, nhất là vào mùa mưa gió. Dẫu không thể tự tay mình làm việc được, nhưng cứ vào ngày đầu tháng và đúng rằm, ông lại nhắc người giúp việc lau ban thờ, thắp nhang cho hai người vợ quá cố. Ở lư hương thờ di ảnh bà Bạch Lê, người vợ thứ hai của ông (người vợ đầu có với ông một cô con gái và đã qua đời sau ngày cưới được 1 năm khi còn rất trẻ); nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý đã bọc giấy, trên đó ghi những dòng chữ nắn nót: “Nguyễn Thị Bạch Lê (người vợ thân yêu) đã qua đời lúc 5 giờ chiều 30’ ngày 31 tháng 12-2004, tức là ngày 20 tháng 11 âm lịch”. Khi chúng tôi xin phép ông được chụp ảnh ban thờ, nhạc sĩ tuổi 90 đã bật khóc. Ông tâm sự, hơn 10 năm qua, kể từ ngày bà Bạch Lê qua đời, cuộc sống của ông bị đảo lộn hoàn toàn. Ông suy sụp tinh thần, sức khỏe ngày càng sa sút. Tờ giấy ông ghi dòng lưu bút dán lên lư hương để thờ cúng vợ được ông viết khi bàn tay đã bắt đầu có dấu hiệu co giật của bệnh tai biến. Người nhạc sĩ đa tài và đào hoa khi sáng tác thì mỗi ca từ, giai điệu đều rất đẹp và bay bổng, nhưng khi viết về nỗi đau mất vợ, ông mộc mạc và giản dị, sâu lắng đến tột cùng. Ông bảo, tính bà ấy thế, rất giản dị và chung tình. Ảnh thờ cũng được ông chọn bức chụp bà Bạch Lê khi còn trẻ, đôi mắt sáng, gương mặt đẹp phúc hậu. Bạch Lê là em gái của nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương, một người bạn thân thiết của nhạc sĩ Nguyễn Văn Tý ở Đoàn Văn công Liên khu 4. Bạch Lê là một nhan sắc nức tiếng của vùng đất Quảng Bình lúc bấy giờ. Trong một lần theo anh trai đến Đoàn Văn công Liên khu 4 (nhạc sĩ Nguyễn Văn Thương là trưởng đoàn), Bạch Lê đã làm Nguyễn Văn Tý “đứng tim”. Ông kể lại:

- Dù Bạch Lê đã từng có một đời chồng và có con riêng nhưng vì cô ấy là sắc nước hương trời nên vẫn có rất nhiều người theo đuổi. Có người muốn có mối quan hệ nghiêm túc để xây dựng gia đình, nhưng nhiều người theo đuổi chỉ vì cô ấy đẹp thôi. Riêng tôi, tôi yêu cái đẹp nên không quan tâm chuyện cô ấy đã từng kết hôn hay chưa. Tôi được anh Thương ủng hộ hết lòng. Anh ấy nói với Bạch Lê, nhà thằng Tý nghèo nhưng hắn sống có tình có nghĩa, yêu đương thật lòng, lại có tài nữa. Vậy là Bạch Lê nghe lời anh trai. Tôi đưa cô ấy về nhà mẹ tôi ở Thanh Chương, Nghệ An. Khi đón Lê vào túp lều tranh, mẹ tôi lo lắm, sợ cô ấy chê mình nghèo mà từ chối lời cầu hôn của con trai. Nhưng Bạch Lê đã khiến mẹ tôi hết sức cảm động và hạnh phúc khi tự tay vào bếp nhặt rau, vo gạo nấu cơm, lễ phép và rất chu đáo với mẹ chồng tương lai. Những ngày cùng công tác trong Đoàn Văn công Liên khu 4, chúng tôi có những kỷ niệm thật ngọt ngào và lãng mạn. Cô ấy rất đẹp nên lúc nào tôi cũng sợ mất. Nhiều lần giận nhau vì tôi ghen bóng gió, tôi dọa cô ấy nếu bỏ tôi, tôi sẽ vào rừng cho hổ ăn thịt. Anh chị em trong đoàn biết chuyện hoảng hốt tỏa vào rừng tìm tôi. Lần nào Bạch Lê cũng là người tìm được tôi trước tiên, vì cô ấy biết rất rõ tôi ngồi ở đâu. Nhìn thấy tôi với vẻ mặt ủ rũ, đau khổ, Bạch Lê dỗ dành tôi như người chị dỗ dành đứa em và lần nào cũng vậy, được cô ấy dỗ dành thế là tôi ngoan ngoãn vâng lời. Tôi sáng tác ca khúc “Sương khuya” chính từ những kỷ niệm của hai đứa trong rừng. Kỷ niệm sâu sắc nhất của chúng tôi là giai đoạn tham gia dân công hỏa tuyến. Trong một lần tiễn tôi xuống đò qua sông, khi cô ấy vừa quay lại thì máy bay địch kéo đến trút bom. Thời khắc ấy đã giúp cả hai chúng tôi thoát chết. Tôi coi cô ấy như là “thần hộ mệnh”, bởi trước đó Bạch Lê đã giục tôi sang sông. Nếu chậm mấy bước chân thôi thì chúng tôi đã thịt nát xương tan từ dạo ấy rồi. Kỷ niệm ấy cứ đeo đẳng tôi, là chất liệu để tôi sáng tác ca khúc “Là tình yêu mãi mãi”, trong đó có những câu: “Em còn nhớ hay quên, bao năm tháng dẫu qua rồi nhưng tất cả là cuộc đời, là tình yêu mãi mãi”. Đây là ca khúc tôi viết tặng Bạch Lê. Chúng tôi cưới nhau năm 1953 tại Nam Đàn, Nghệ An. Ca khúc "Mẹ yêu con” cũng là nhạc phẩm tôi viết về cô ấy. Lúc bấy giờ Bạch Lê đang mang thai. Để tránh bom giặc, cô ấy phải nằm trên một cái bè. Bạch Lê nói với tôi, đất nước có chiến tranh, nếu lỡ có chết cô ấy cũng chẳng ân hận gì, chỉ thương đứa con và thương tôi. Những ca từ: “…Mấy nắng sớm chiều mưa ròng, chín tháng so chín năm gian khó tính khôn cùng…” là tôi nói về tâm trạng, tình yêu con của cô ấy.

Những hình ảnh thời trai trẻ ông còn lưu giữ được đến hôm nay cho thấy, thời trai trẻ Nguyễn Văn Tý là một người rất vạm vỡ, gương mặt đầy nam tính và lãng tử. Ông cũng là niềm mơ ước của nhiều phụ nữ cùng thời. Tài hoa nên đào hoa, Nguyễn Văn Tý đã đi qua nhiều mối tình nhưng ông luôn thủy chung son sắt với vợ. Những bóng hồng lướt qua cuộc đời ông đều chỉ là những “nàng thơ” mang lại cảm xúc cho các sáng tác. “Tôi yêu cái đẹp! Đến chết vẫn còn yêu! Đó là cái đa tình, lãng mạn của người nghệ sĩ-chiến sĩ. Nhưng tôi không lăng nhăng. Yêu cái đẹp là để tôn thờ chứ không phải để lăng nhăng…!”-ông nói.

Giờ đây, nhạc sĩ của những ca khúc bất hủ đang ngày đêm lấy chút sức lực của tuổi già để chống lại bệnh tật. Cuộc đời ông đã có nhiều bến đợi, và bản thân ông cũng là bến đợi của nhiều người. Dù bến đợi ngày mai của ông như thế nào thì từ con người ông, sự nghiệp sáng tác và phẩm chất của một nghệ sĩ-chiến sĩ ở trong ông vẫn mãi là những dư âm ngọt ngào, như lời trong bài hát nổi tiếng “Dư âm” của ông từ hơn nửa thế kỷ trước!