THƯỢNG TÁ NGUYỄN QUỐC TRỊ – MỘT TRONG NHỮNG ANH HÙNG ĐẦU TIÊN CỦA QUÂN ĐỘI NHÂN DÂN VIỆT NAM
Trong những năm tháng đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, khi đất nước vừa giành lại chính quyền sau Cách mạng Tháng Tám, cũng là lúc những người lính đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam trưởng thành trong lửa đạn. Trong thế hệ ấy, Thượng tá Nguyễn Quốc Trị là một trong những gương mặt tiêu biểu, được ghi nhận là một trong bốn Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân đầu tiên của quân đội. Ông sinh năm 1921 tại làng Phượng Kỷ, xã Đà Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An (nay thuộc Nghệ An). Ngay từ trước Cách mạng Tháng Tám, ông đã tham gia các hoạt động chống chính sách bóc lột của thực dân, từng bị bắt giam vì tham gia đấu tranh chống bắt phu, thể hiện tinh thần phản kháng sớm và mạnh mẽ. Trong thời kỳ Nhật – Pháp giao tranh tại Đông Dương, ông cùng đồng đội đã tham gia những hoạt động vũ trang đầu tiên, phá ngục, xây dựng lực lượng tự vệ và trực tiếp tham gia các trận đánh chống quân Nhật. Những chiến công ban đầu ấy đánh dấu bước trưởng thành của một cán bộ quân sự có bản lĩnh và tinh thần chỉ huy từ rất sớm. Sau Cách mạng Tháng Tám 1945, ông chính thức tham gia Quân đội nhân dân Việt Nam, trở thành cán bộ chỉ huy trong những đơn vị chủ lực đầu tiên. Trong kháng chiến chống Pháp, ông tham gia nhiều chiến dịch lớn tại Vinh, Huế, Đông Hà, góp phần quan trọng vào việc xây dựng và tổ chức lực lượng chiến đấu trong giai đoạn đầu của cuộc kháng chiến toàn quốc. Đặc biệt, trong Chiến dịch Biên giới Thu – Đông 1950, ông chỉ huy đơn vị tham gia nhiều trận đánh quan trọng, lập chiến công xuất sắc khi tiêu diệt và bắt giữ lực lượng địch, góp phần phá vỡ kế hoạch quân sự của đối phương. Đây là một trong những chiến dịch có ý nghĩa chiến lược, mở ra bước phát triển mới cho cuộc kháng chiến. Với những đóng góp to lớn, ngày 19/5/1952, ông được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân – trở thành một trong những anh hùng đầu tiên của quân đội. Đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng viết bài báo ca ngợi ông trên Báo Nhân Dân, khẳng định tinh thần chiến đấu và phẩm chất của người chiến sĩ cách mạng. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ và tiếp quản Thủ đô năm 1954, ông là Trung đoàn trưởng Trung đoàn Thủ Đô thuộc Đại đoàn Quân Tiên Phong, tham gia lực lượng tiếp quản Hà Nội. Ông còn được đề cử thực hiện nghi lễ kéo Quốc kỳ trong ngày lễ trọng đại giải phóng Thủ đô – một vinh dự gắn liền với tên tuổi ông trong lịch sử Hà Nội. Không chỉ là một người chỉ huy chiến đấu, ông còn tham gia công tác đào tạo, giữ chức Hiệu trưởng Trường Quân chính Quân khu 4, góp phần bồi dưỡng thế hệ cán bộ quân sự kế tiếp. Ngày 16/8/1967, trong một lần trở về thăm quê tại làng Phượng Kỷ, ông đã hy sinh do bom địch – khép lại cuộc đời một người lính trọn vẹn cả trong chiến đấu lẫn cống hiến. Cuộc đời Nguyễn Quốc Trị là hình ảnh tiêu biểu của thế hệ cán bộ quân đội đầu tiên – những người vừa xây dựng lực lượng, vừa trực tiếp cầm súng chiến đấu trong những năm tháng gian khổ nhất của đất nước. Trong “câu chuyện thời hoa lửa”, ông là biểu tượng của lớp người đặt nền móng cho Quân đội nhân dân Việt Nam, những người đã biến lý tưởng cách mạng thành hành động và hiến dâng cả cuộc đời cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
