THƯỢNG TÁ TẠ MINH THANH: NGƯỜI LÍNH CƠ YẾU VÀ HÀNH TRÌNH 22 NĂM TRUY TÌM ẤN TÍN "TỔNG THỐNG VIỆT NAM CỘNG HÒA"
THƯỢNG TÁ TẠ MINH THANH: NGƯỜI LÍNH CƠ YẾU VÀ HÀNH TRÌNH 22 NĂM TRUY TÌM ẤN TÍN "TỔNG THỐNG VIỆT NAM CỘNG HÒA"
Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước không chỉ được ghi dấu bằng những trận đánh vang dội, mà còn khắc sâu bởi những khoảnh khắc thầm lặng phía sau ánh hào quang. Câu chuyện của Thượng tá, cựu chiến binh (CCB) Tạ Minh Thanh — nguyên sĩ quan Văn phòng Tổng cục Chính trị, nguyên Phó Vụ trưởng Tổ chức Ban Cơ yếu Chính phủ về quá trình thu giữ và kiên trì bảo vệ con dấu "Tổng thống Việt Nam Cộng hòa" tại Dinh Độc Lập là một chứng tích lịch sử đầy ly kỳ và ý nghĩa.
Sinh năm 1938 tại thôn An Lạc, xã Đồng Tiến (Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên), trước khi khoác lên mình màu áo bộ đội, ông Thanh từng có thời gian công tác tại Xưởng phim Việt Nam từ năm 1958. Đến tháng 2/1965, nghe theo tiếng gọi của Tổ quốc, ông nhập ngũ vào Sư đoàn 308. Sau 3 tháng huấn luyện tại tỉnh Phú Thọ, ông được cử đi học trường cơ yếu ở thị xã Phúc Yên (Vĩnh Phúc).
Dù chương trình đào tạo kéo dài 1 năm, nhưng do yêu cầu cấp bách của chiến trường khi lực lượng cơ yếu đang thiếu hụt, ông được rút ngắn thời gian, trở về đơn vị chỉ sau 3 tháng học tập để lập tức vào mặt trận. Không trực tiếp cầm súng nơi tuyến đầu, công việc của một người lính cơ yếu lại tối quan trọng khi gắn liền với "mạch máu thông tin", bảo đảm thông tin chỉ huy luôn thông suốt, bí mật và an toàn tuyệt đối.
Ông đã kiên cường đi qua hàng loạt chiến trường khốc liệt như Chiến dịch Tết Mậu Thân 1968, Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào 1971, và cuộc chiến đấu bảo vệ Thành cổ Quảng Trị mùa hè đỏ lửa năm 1972 — nơi diễn ra những trận đánh vô cùng ác liệt.
Đầu năm 1973, ông Thanh được điều động về Phòng Văn thư - Bảo mật thuộc Tổng cục Chính trị. Đến tháng 10/1974, ông nhận lệnh hành quân vào chiến trường miền Đông Nam Bộ (B2) cùng đoàn phái viên để thu thập số liệu toàn miền, quân, binh chủng gửi báo cáo ra Bắc. Hành trình di chuyển đầy gian nan khi đoàn phải đi xuyên đêm, vòng qua đất bạn Lào và Campuchia mới tiếp cận được cứ điểm. Theo kế hoạch, đoàn sẽ trở ra Bắc vào tháng 3/1975, nhưng khi hoàn thành nhiệm vụ, cấp trên bất ngờ lệnh cho họ phải ở lại mà không giải thích lý do. Về sau, mọi người mới vỡ òa khi biết đó là để chuẩn bị cho kế hoạch Tổng tiến công giải phóng hoàn toàn miền Nam. Lúc này, ông Thanh được phân công bám sát đội hình mũi nhọn của Quân đoàn 2. Ngày 26/4, đơn vị hành quân từ Bình Phước tiến về Sài Gòn, đến ngày 28/4 thì áp sát Củ Chi để chờ lệnh phát động.
Vào lúc 10 giờ sáng ngày 1/5/1975 — ngay sau ngày Sài Gòn giải phóng, khi khung cảnh xung quanh vẫn còn khá hỗn loạn và lính ngụy tháo chạy hàng loạt, ông Tạ Minh Thanh được các chiến sĩ giải phóng bảo vệ Dinh Độc Lập đưa lên phòng làm việc của Tổng thống ở tầng 2 phía bên trái để thu thập hồ sơ tài liệu mật.
Tại đây, bên cạnh tấm biển tên "Tổng thống Nguyễn Văn Thiệu" và lá cờ ba sọc còn để nguyên trên bàn lớn, ông phát hiện sát tường có một chiếc tủ sắt lớn đang mở hờ. Kéo cửa tủ ra, ông tìm thấy một chiếc hộp sơn mài đen thếp vàng, bên trong lót nhung đỏ đựng con dấu đồng nguyên khối nặng trịnh, đường kính khoảng 6 - 7cm. Mặt dấu khắc dòng chữ "Tổng thống Việt Nam Cộng hòa" cùng hình hai con rồng chầu vào nhau và lá cờ ba sọc ở giữa. Nhận thức rõ chiếc ấn tín bị bỏ lại trong cuộc tháo chạy vội vã này là chứng tích tối cao chứng minh cho sự sụp đổ hoàn toàn của một chính thể, ông đã cẩn thận niêm phong, bảo quản cùng hồ sơ mật. Ngày 15/5/1975, ông quay về Hà Nội và bàn giao hiện vật cho đồng chí Lê Vinh, cán bộ văn thư Phòng Hành chính để chuyển giao cho Viện Bảo tàng Quân đội.
Bẵng đi một thời gian dài, đến năm 1997 (tức 22 năm sau), nhiều đồng đội và khách tham quan phản ánh không hề thấy con dấu đặc biệt này được trưng bày. Bằng trách nhiệm cao cả của một người lính đối với lịch sử, ngày 26/10/1997, CCB Tạ Minh Thanh đã viết thư gửi lãnh đạo Tổng cục Chính trị để truy tìm. Dù ngày 30/10/1997, đồng chí Lê Vinh đã viết giấy xác nhận việc bàn giao năm xưa, nhưng đầy bất ngờ, phía Viện Bảo tàng Quân đội phản hồi vào ngày 3/11/1997 rằng trong hồ sơ lưu trữ hiện vật tiếp nhận không hề có con dấu nào như ông mô tả.
Không nản lòng trước câu hỏi "con dấu đang ở đâu?", ông tiếp tục gửi đơn phản ánh lên Thanh tra Bộ Quốc phòng.
Sau cuộc kiểm tra gắt gao và kỹ lưỡng đối với hồ sơ cách đó hơn hai thập kỷ, bộ phận chức năng mới ngỡ ngàng phát hiện con dấu quý giá ấy vẫn nằm vẹn nguyên, im lìm trong tủ bảo mật của Văn phòng Tổng cục Chính trị do sai sót trong khâu chuyển giao thời chiến. Chính nhờ tinh thần quyết liệt, trách nhiệm và quyết tâm truy cứu đến cùng của ông, ấn tín quyền lực tối cao của chế độ cũ đã chính thức được đưa ra ánh sáng, bàn giao lại cho Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam để trưng bày cho thế hệ mai sau thưởng lãm.
Với những cống hiến thầm lặng mà vĩ đại xuyên suốt hai thời kỳ kháng chiến và hòa bình, Thượng tá Tạ Minh Thanh đã vinh dự được trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Nhì, hạng Ba, Huân chương Chiến sĩ vẻ vang cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.
Ở tuổi 88 với hơn 60 năm tuổi Đảng, người lính cơ yếu năm xưa vẫn giữ phong thái điềm đạm, minh mẫn và khiêm nhường khi sống cùng vợ tại Hà Nội. Trong những ngày tháng Tư lịch sử hướng về Lễ kỷ niệm 50 năm ngày giải phóng, ký ức của ông lại càng thêm sống động, đúng như ông từng xúc động tâm sự: "Đất nước được độc lập là điều thiêng liêng nhất. Tôi chỉ là một người lính nhỏ trong cuộc chiến lớn, nhưng hạnh phúc vì đã góp một phần nhỏ đặc biệt vào chiến thắng chung của dân tộc".
