THƯỢNG THƯ BÙI BẰNG ĐOÀN - VỊ THƯỢNG THƯ BỘ HÌNH THANH LIÊM CỦA TRIỀU NGUYỄN (KỲ 1)
Giới thiệu về thân thế Nho học của Cụ Bùi Bằng Đoàn (1889-1955). Kỳ 1 tập trung vào sự nghiệp làm quan của ông dưới triều Nguyễn. Dù giữ chức vụ cao nhất là Thượng thư Bộ Hình, ông nổi tiếng là một vị quan thanh liêm, chính trực, có lòng yêu nước và thương dân sâu sắc.
Năm 1889, tại làng Liên Bạt, huyện Ứng Hòa (Hà Nội), cậu bé Bùi Bằng Đoàn ra đời trong một gia đình có truyền thống khoa bảng. Thân sinh của ông là Cụ Bùi Tập, một nhà Nho nổi tiếng. Được nuôi dưỡng trong cái nôi Nho học, Bùi Bằng Đoàn sớm bộc lộ tư chất thông minh và một nhân cách lớn.
Ông đi theo con đường khoa cử và trở thành một vị quan của triều Nguyễn, phục vụ dưới thời Vua Bảo Đại. Con đường quan lộ của ông hanh thông, bởi ông không chỉ có tài năng mà còn có một phẩm chất hiếm có thời bấy giờ: sự thanh liêm tuyệt đối.
Ông kinh qua nhiều chức vụ, từ Tri huyện, Tuần phủ, cho đến đỉnh cao sự nghiệp là Thượng thư Bộ Hình (tương đương Bộ trưởng Tư pháp). Ở bất cứ đâu, ông cũng nổi tiếng là người "xử án như thần", công tâm và không nhận hối lộ. Giữa một xã hội thuộc địa nửa phong kiến đầy rẫy bất công, Cụ Bùi Bằng Đoàn như một "ngọn hải đăng" về đạo đức. Ông luôn tìm cách giảm nhẹ tội cho dân nghèo, trừng trị bọn cường hào ác bá, và nhiều lần dùng vị thế của mình để che chở cho những người yêu nước.
Chính vì vậy, dù làm quan lớn cho triều đình, ông vẫn được nhân dân kính trọng. Tên tuổi của ông được các chiến sĩ cách mạng (như đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt...) biết đến như một vị quan "có lòng với dân, với nước".
Năm 1945, Cách mạng Tháng Tám thành công. Vua Bảo Đại thoái vị. Triều Nguyễn sụp đổ. Cụ Bùi Bằng Đoàn, vị Thượng thư của chế độ cũ, đã từ bỏ mọi bổng lộc, nhẹ nhàng lui về quê nhà Ứng Hòa "vui thú điền viên", khép lại một sự nghiệp làm quan lẫy lừng nhưng cũng đầy trăn trở.
(Còn tiếp...)
