THƯỢNG TƯỚNG ĐẶNG VŨ HIỆP: VỊ CHÍNH ỦY THAO LƯỢC CỦA MẶT TRẬN TÂY NGUYÊN
Trong bản hùng ca bất tận về cuộc kháng chiến chống Mỹ, Tây Nguyên là một chiến trường dữ dội, nơi những trận đánh mang tính bước ngoặt được viết nên. Gắn liền với mảnh đất hùng vĩ ấy là tên tuổi của một vị tướng văn võ song toàn, người đã có hơn mười năm trường "ăn rừng, ngủ núi", dẫn dắt tinh thần và ý chí quyết chiến của quân đội ta: Thượng tướng, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Đặng Vũ Hiệp . Với vai trò là một cán bộ chính trị xuất sắc, ông không chỉ là người đồng hành, mà chính là linh hồn và ý chí sắt đá của bộ đội qua những trận đánh khốc liệt nhất, từ trận đầu thắng Mỹ tại Ia Drăng cho đến chiến dịch mở màn đại thắng mùa Xuân 1975.
Đặng Vũ Hiệp sinh năm 1928, là cựu học sinh của Trường Bưởi (Hà Nội) - ngôi trường danh tiếng đào tạo nhiều nhân tài cho đất nước. Khi đất nước lâm nguy, chàng thanh niên trí thức ấy đã "gác bút nghiên lên đường đánh giặc, cứu nước". Ông tham gia Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại Phú Thọ, chính thức gia nhập Vệ quốc quân từ tháng 1 năm 1946 và trưởng thành qua cả hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Không chỉ là một chiến sĩ nơi trận mạc, ông còn là người có học vấn, được cử đi học tại Học viện Quân chính Lê nin ở Liên Xô (cũ) năm 1956, và sau đó giảng dạy tại Trường Chính trị trung cao cấp. Hành trang tri thức ấy đã trở thành nền tảng vững chắc cho tư duy chiến lược và tài thao lược của một vị chính ủy.
Năm 1964, ông tình nguyện vào chiến trường miền Nam, bắt đầu hành trình hơn một thập kỷ gắn bó máu thịt với mảnh đất Tây Nguyên. Chính tại đây, tài năng và phẩm chất của ông tỏa sáng. Tháng 11 năm 1965, trong chiến dịch Plei Me, ông được Tư lệnh Chu Huy Mân giao nhiệm vụ cùng với Phó Tư lệnh Nguyễn Hữu An lập sở chỉ huy tiền phương, trực tiếp chỉ huy trận đánh then chốt tại thung lũng Ia Drăng . Đây là trận đọ sức chính diện đầu tiên giữa quân chủ lực của ta với Sư đoàn Kỵ binh bay số 1 - đơn vị tinh nhuệ bậc nhất của Lục quân Mỹ . Chiến thắng vang dội, tiêu diệt gọn một tiểu đoàn Mỹ, được chính tướng Mỹ Harold G. Moore thừa nhận: " Ia Đrăng - trận đánh đã làm thay đổi cuộc chiến ở Việt Nam ". Thắng lợi này đã chứng minh tư duy chỉ huy sắc sảo, sự quyết đoán và bản lĩnh của người cán bộ chính trị Đặng Vũ Hiệp ngay trong trận đánh quy mô lớn đầu tiên với quân Mỹ.
Suốt những năm tháng ác liệt, ông luôn là ngọn cờ tinh thần vững chắc, cùng bộ đội vượt qua muôn vàn khó khăn. Trong giai đoạn 1968-1969, khi đường tiếp tế bị cắt đứt, bộ đội lâm vào cảnh đói khổ, có chủ trương rút lực lượng. Trước tình hình ấy, ông đã cùng Thường vụ Mặt trận đưa ra quyết định mang tính sống còn: "Thà chết đói cũng phải trụ lại Tây Nguyên, không được rời bỏ Tây Nguyên" . Quyết tâm sắt đá ấy không chỉ giữ vững thế trận, mà còn là tiền đề quan trọng cho những chiến thắng sau này, thể hiện tầm nhìn chiến lược và ý chí kiên cường của ông.
Đỉnh cao sự nghiệp của Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp chính là vai trò then chốt trong Chiến dịch Tây Nguyên lịch sử năm 1975 . Với cương vị là Bí thư Đảng ủy và Chính ủy Mặt trận Tây Nguyên (B3) , ông cùng Tư lệnh Hoàng Minh Thảo chỉ huy đòn tiến công chiến lược mở màn cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân. Trong những giờ phút chuẩn bị quyết định, với sự bình tĩnh và chắc chắn đặc trưng, ông trấn an đồng đội: "Kết luận thì dễ, nhưng mà kết luận để sau này tất cả mọi ý chí hành động để thực hiện cho bằng được... Chậm một tí mà có thành công còn hơn sớm nhưng mà thất bại". Sự thận trọng và quyết đoán ấy đã góp phần làm nên thắng lợi rực rỡ, giải phóng Buôn Ma Thuột và toàn bộ Tây Nguyên, tạo ra bước ngoặt căn bản, mở đường cho Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng.
Không chỉ là một vị tướng tài ba nơi chiến trận, Đặng Vũ Hiệp còn là một con người hết mực nghĩa tình và nhân văn. Điều này được thể hiện sâu sắc qua một câu chuyện riêng tư đầy xúc động. Em trai ông - liệt sĩ Đặng Vũ Tân - hy sinh năm 1972 mà chưa tìm được hài cốt. Người mẹ già của ông, bà Nguyễn Thị Thứ, đau đáu nỗi niềm ấy cho đến cuối đời và từng trách ông: " Anh là thượng tướng mà không tìm được mộ em ". Câu nói như xoáy vào tim ấy, cùng với sự thấu hiểu nỗi đau của hàng vạn bà mẹ Việt Nam, đã thôi thúc ông hành động. Trên cương vị Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, ông chính là người khởi xướng và đề xuất chính sách vinh danh "Bà mẹ Việt Nam Anh hùng" . Pháp lệnh về danh hiệu cao quý này được thông qua năm 1994, là sự tri ân sâu sắc của cả dân tộc đối với sự hy sinh vĩ đại của các bà mẹ. Đến năm 1996, hài cốt liệt sĩ Đặng Vũ Tân cũng đã được tìm thấy và đưa về an nghỉ bên cạnh mẹ.
Sau chiến tranh, ông tiếp tục đảm nhận nhiều trọng trách như Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, Phó Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị. Năm 2003, ông được phân công làm Chủ tịch đầu tiên của Hội Nạn nhân chất độc da cam/dioxin Việt Nam , tiếp tục cống hiến cho những công việc đầy tính nhân văn. Ngày 17 tháng 10 năm 2023 , cùng với các đồng đội thân thiết là Thượng tướng Hoàng Minh Thảo và Thượng tướng Vũ Lăng, Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp đã được Chủ tịch nước truy tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân , ghi nhận những cống hiến đặc biệt xuất sắc của ông cho sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Thượng tướng Đặng Vũ Hiệp qua đời ngày 11 tháng 4 năm 2008 tại Hà Nội, để lại niềm tiếc thương vô hạn. Ông là hiện thân của một thế hệ tướng lĩnh "văn võ song toàn", nơi trí tuệ, bản lĩnh và tầm nhìn chiến lược hòa quyện với tình đồng chí, đồng đội nồng ấm và trái tim nhân hậu. Từ một trí thức yêu nước, ông đã trở thành vị chính ủy kiên cường, góp phần làm nên những chiến thắng lẫy lừng, và sau cùng, là kiến trúc sư của một chính sách nhân văn sâu sắc. Cuộc đời và sự nghiệp của ông mãi là tấm gương sáng về lòng trung thành với lý tưởng, về tinh thần trách nhiệm và tình yêu thương đồng bào, đồng chí.
