Thượng tướng Đào Đình Luyện - Trung đoàn trưởng đầu tiên của Không quân tiêm kích Việt Nam

Đầu những năm 1960, yêu cầu xây dựng lực lượng bảo vệ miền Bắc đặt ra ngày càng cấp thiết. Sau một thời gian chuẩn bị, Việt Nam từng bước hình thành lực lượng không quân chiến đấu với đội ngũ phi công, cán bộ kỹ thuật và hệ thống tổ chức riêng.

Ngày 30-5-1963, Trung đoàn Không quân tiêm kích 921 được thành lập trên đất Trung Quốc. Đào Đình Luyện được bổ nhiệm làm Trung đoàn trưởng đầu tiên. Nguồn tư liệu của Quân chủng Phòng không-Không quân xác nhận đây là Trung đoàn Không quân tiêm kích đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam.

Đây là một nhiệm vụ đặc biệt đối với người cán bộ đã trải qua chiến tranh trên bộ. Đào Đình Luyện phải cùng tập thể cán bộ xây dựng một đơn vị chiến đấu hoàn toàn mới, trong đó yêu cầu về kỹ thuật hàng không, trình độ phi công, công tác chỉ huy và phối hợp với các lực lượng mặt đất đều rất cao.

Trung đoàn 921 được tổ chức trong bối cảnh tình hình khu vực và Việt Nam có nhiều diễn biến phức tạp. Mỹ ngày càng can thiệp sâu vào chiến tranh ở miền Nam, đồng thời chuẩn bị khả năng sử dụng không quân đánh phá miền Bắc. Việc xây dựng một lực lượng tiêm kích vì thế không chỉ mang ý nghĩa huấn luyện mà còn trực tiếp phục vụ nhiệm vụ bảo vệ vùng trời.

Đào Đình Luyện từng được đào tạo lái máy bay tiêm kích tại Trung Quốc từ năm 1956. Những kiến thức và kinh nghiệm có được trong quá trình học tập trở thành nền tảng để ông đảm nhiệm cương vị chỉ huy một đơn vị mới. Tuy nhiên, từ việc học tập đến tổ chức một trung đoàn sẵn sàng chiến đấu là một bước chuyển rất lớn.

Công việc của Trung đoàn trưởng bao gồm nhiều mặt: tổ chức lực lượng, huấn luyện phi công, xây dựng nền nếp chỉ huy, phối hợp bảo đảm kỹ thuật và chuẩn bị phương án tác chiến. Trong đó, yêu cầu quan trọng là biến một tập thể phi công vừa được đào tạo thành một đơn vị chiến đấu có khả năng hoạt động thống nhất.

Trong quá trình xây dựng Trung đoàn 921, Đào Đình Luyện cùng cán bộ, chiến sĩ tiếp tục huấn luyện trên những chiếc MiG-17. Đây là loại máy bay tiêm kích phản lực được trang bị cho lực lượng không quân chiến đấu non trẻ của Việt Nam.

Ngày 3-2-1964, tại căn cứ không quân Mông Tự, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, diễn ra lễ công bố quyết định thành lập Trung đoàn 921 theo một số tư liệu của Báo Quân đội nhân dân. Sau đó, đơn vị tiếp tục được chuẩn bị để trở về nước thực hiện nhiệm vụ chiến đấu.

Đối với Đào Đình Luyện, đây là giai đoạn đặc biệt quan trọng. Từ một học viên phi công trong đoàn đầu tiên sang Trung Quốc học tập, ông trở thành người đứng đầu đơn vị tiêm kích đầu tiên của Việt Nam.

Nhưng việc thành lập Trung đoàn mới chỉ là bước khởi đầu. Trong năm 1964, tình hình chiến tranh thay đổi nhanh chóng. Trung đoàn 921 được lệnh trở về nước và bước vào trạng thái sẵn sàng chiến đấu. Đó cũng là lúc vai trò của Đào Đình Luyện chuyển từ xây dựng đơn vị sang trực tiếp tổ chức đưa lực lượng vào chiến trường.