THƯỢNG TƯỚNG HOÀNG CẦM – TỪ ĐIỆN BIÊN PHỦ ĐẾN NGÀY TOÀN THẮNG

Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, Thượng tướng Hoàng Cầm là một trong những vị tướng trưởng thành từ những năm tháng kháng chiến chống thực dân Pháp và tiếp tục giữ những cương vị quan trọng trong kháng chiến chống Mỹ.

Nếu phải chọn một dấu mốc tiêu biểu để kể về ông, đó là Điện Biên Phủ năm 1954 - nơi Hoàng Cầm khi ấy là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209, Đại đoàn 312, trực tiếp chỉ huy một trong những đơn vị tham gia trận đánh mở màn chiến dịch.

Nhưng câu chuyện về Hoàng Cầm không dừng lại ở Điện Biên.

Hai mươi mốt năm sau, ông lại xuất hiện trên một chiến trường khác – với cương vị Tư lệnh Quân đoàn 4, chỉ huy một trong những cánh quân tiến vào Sài Gòn trong những ngày cuối tháng 4/1975.

Hai chiến trường.

Hai cuộc chiến.

Và giữa chúng là hơn hai mươi năm tuổi trẻ, mồ hôi và những mất mát của một người lính.

ĐÊM TRƯỚC TRẬN HIM LAM

Chiều 13/3/1954, lòng chảo Điện Biên Phủ yên ắng một cách khác thường.

Trong những trận địa xuất phát, cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 209 đang chuẩn bị bước vào trận đánh đầu tiên của chiến dịch.

Phía trước họ là cứ điểm Him Lam, một vị trí phòng thủ quan trọng của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Trung đoàn 209 nằm trong đội hình Đại đoàn 312, được giao nhiệm vụ tiến công Him Lam.

Người chỉ huy trung đoàn khi ấy là Hoàng Cầm.

Không ai ở thời điểm đó có thể biết chắc cuộc chiến sẽ kéo dài bao lâu.

Nhưng tất cả đều hiểu:

trận đánh đầu tiên sẽ có ý nghĩa rất lớn đối với tinh thần và thế trận của toàn chiến dịch.

17 GIỜ 05 PHÚT

Chiều hôm ấy, pháo binh của ta bắt đầu bắn vào Him Lam.

Sau những đợt pháo, bộ binh tiến lên.

Đối với Hoàng Cầm, đây là thời điểm mà mọi kế hoạch được chuẩn bị trên bản đồ phải trở thành hành động thực tế.

Một người chỉ huy trung đoàn không thể chỉ nhìn vào mục tiêu phía trước.

Ông phải theo dõi đội hình, nắm tình hình từng hướng, duy trì liên lạc và xử lý những thay đổi bất ngờ của trận đánh.

Trong chiến tranh, kế hoạch dù chuẩn bị kỹ đến đâu cũng sẽ phải đối mặt với những điều không thể dự đoán hết.

Và lúc ấy, bản lĩnh của người chỉ huy được thử thách.

Trung đoàn 209 từng bước tiến vào trận đánh.

Những người lính phải vượt qua hệ thống phòng thủ của đối phương trong điều kiện chiến trường rất khốc liệt.

Him Lam trở thành trận đánh mở màn của Chiến dịch Điện Biên Phủ, chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm và kết thúc bằng sự sụp đổ của tập đoàn cứ điểm ngày 7/5/1954.

TỪ MỘT NGỌN ĐỒI ĐẾN CẢ CHIẾN DỊCH

Điều đáng nói về Hoàng Cầm ở Điện Biên Phủ không chỉ là việc ông chỉ huy một trận đánh.

Đó là cách một người chỉ huy cấp trung đoàn phải biến quyết tâm của cấp trên thành hành động cụ thể của hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ.

Bản đồ có thể vẽ ra những mũi tên.

Nhưng trên thực địa, mỗi mũi tên ấy là một con đường, một trận địa, một người lính.

Vì vậy, người chỉ huy phải luôn đứng giữa hai thế giới:

mệnh lệnh của chiến dịch ở phía sau và sự sống còn của người lính ở phía trước.

Hoàng Cầm cùng Trung đoàn 209 hoàn thành nhiệm vụ tại Him Lam, góp phần mở màn thuận lợi cho chiến dịch.

Những ngày sau đó, ông và đơn vị tiếp tục chiến đấu trong đội hình Đại đoàn 312.

Cho đến chiều 7/5/1954, khi tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị đánh bại.

Tại sở chỉ huy Trung đoàn 209, Hoàng Cầm cũng là một trong những người tiếp nhận và tham gia giải quyết việc áp giải các sĩ quan Pháp bị bắt sau khi cứ điểm sụp đổ.

21 NĂM SAU – LẠI MỘT CHIẾN TRƯỜNG KHÁC

Điện Biên Phủ kết thúc.

Nhưng cuộc đời binh nghiệp của Hoàng Cầm vẫn tiếp tục.

Trong kháng chiến chống Mỹ, ông lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy quan trọng và đến năm 1974 trở thành Tư lệnh Quân đoàn 4 – một trong những quân đoàn chủ lực cơ động của quân đội ta.

Mùa xuân năm 1975, chiến tranh bước vào những ngày cuối cùng.

Quân đoàn 4 được giao nhiệm vụ tiến công trên hướng Đông Nam, góp phần phá vỡ tuyến phòng thủ quanh Sài Gòn.

Và một lần nữa, Hoàng Cầm đứng trước một chiến dịch có ý nghĩa quyết định.

Chiến dịch Hồ Chí Minh.

NHỮNG NGÀY CUỐI THÁNG 4

Sau khi các lực lượng của ta lần lượt phá vỡ những tuyến phòng thủ quan trọng ở phía Đông, Quân đoàn 4 tiến về Sài Gòn.

Ngày 3/4/1975, sau khi làm chủ Biên Hòa và sân bay Biên Hòa, Bộ Tư lệnh Quân đoàn tiếp tục giao nhiệm vụ cho các đơn vị tiến về những mục tiêu quan trọng hơn.

Các đơn vị của Quân đoàn 4 lần lượt tiến qua những vị trí then chốt.

Cầu Ghềnh.

Xa lộ Biên Hòa - Sài Gòn.

Thủ Đức.

Mỗi mục tiêu được kiểm soát lại mở thêm một khoảng không cho đội hình tiến về trung tâm.

Hoàng Cầm khi ấy không còn là người trung đoàn trưởng của Điện Biên Phủ.

Ông đã trở thành một vị tướng chỉ huy một quân đoàn lớn.

Nhưng bản chất công việc của người chỉ huy vẫn vậy:

nhìn xa hơn trận đánh trước mắt.

BUỔI TRƯA 30/4/1975

Trưa 30/4/1975, những cánh quân từ nhiều hướng tiến vào trung tâm Sài Gòn.

Quân đoàn 4 của Hoàng Cầm cũng góp phần trong đội hình ấy.

Sau hơn hai mươi năm kể từ Điện Biên Phủ, chiến tranh đi đến hồi kết.

Một người từng chỉ huy Trung đoàn 209 trong trận đánh mở màn Điện Biên Phủ năm 1954 giờ đây chứng kiến thời khắc đất nước thống nhất.

Có lẽ không gì có thể diễn tả đầy đủ cảm xúc của khoảnh khắc ấy.

Bởi phía sau ngày chiến thắng là những gương mặt đồng đội đã không còn.

Những người từng cùng ông chiến đấu ở Điện Biên Phủ.

Những người từng đi qua các chiến trường miền Nam.

Những người đã hy sinh trước khi kịp nhìn thấy ngày toàn thắng.

Vì thế, chiến thắng đối với một người lính già không chỉ là niềm vui.

Nó còn là sự tưởng nhớ.

MỘT CÂU CHUYỆN NHỎ SAU NGÀY TOÀN THẮNG

Có một chi tiết rất đời thường được Thượng tướng Hoàng Cầm kể lại về những giờ phút sau khi tiến vào Dinh Độc Lập.

Đêm hôm ấy, ông ở lại Dinh.

Không có một căn phòng được chuẩn bị sẵn.

Không có giường chiếu đầy đủ.

Vị tướng từng trải qua hàng chục năm chiến tranh phải trải qua một đêm rất đặc biệt giữa nơi từng là trung tâm quyền lực của chính quyền Sài Gòn.

Ông nhớ lại cả chuyện bị muỗi đốt trong đêm đầu tiên ở Dinh Độc Lập.

Chi tiết rất nhỏ.

Nhưng chính sự giản dị ấy khiến câu chuyện về ngày chiến thắng trở nên gần gũi hơn.

Bởi sau những tiếng súng, những bản đồ và những mệnh lệnh, người lính cuối cùng cũng trở về với những điều rất đời thường.

Một đêm mất ngủ.

Một căn phòng.

Và cảm giác rằng:

chiến tranh thực sự đã kết thúc.

ĐIỀU CÒN LẠI SAU HAI CUỘC CHIẾN

Nhìn lại cuộc đời Thượng tướng Hoàng Cầm, điều gây ấn tượng không chỉ là những quân hàm hay chức vụ.

Mà là một hành trình kéo dài từ Điện Biên Phủ đến Sài Gòn.

Năm 1954, ông là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209, chỉ huy những người lính tiến công Him Lam trong trận mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Năm 1975, ông là Tư lệnh Quân đoàn 4, cùng các đơn vị tiến về Sài Gòn trong Chiến dịch Hồ Chí Minh.

Hai thời khắc cách nhau 21 năm.

Một người lính trẻ năm nào đã trở thành vị tướng đứng trước giờ phút kết thúc cuộc chiến.