Thượng tướng Hoàng Cầm – Vị tướng khiêm nhường giữa những chiến công
Từng trực tiếp tham gia nhiều chiến dịch lớn, từ Chiến dịch Biên giới năm 1950, Chiến dịch Điện Biên Phủ đến Chiến dịch Hồ Chí Minh và những năm tháng bảo vệ biên giới Tây Nam, Thượng tướng Hoàng Cầm là một trong những vị tướng trưởng thành từ thực tiễn chiến đấu. Thế nhưng, phía sau những chiến công ấy lại là một con người giản dị, khiêm tốn, luôn coi trọng đồng chí, đồng đội và không thích nói về thành tích của bản thân.
Tuổi thơ cơ cực và bước ngoặt đến với cách mạng
Thượng tướng Hoàng Cầm tên thật là Đỗ Văn Cầm, sinh năm 1920, quê tại xã Sơn Công, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây, nay thuộc thành phố Hà Nội. Ông sớm chịu nhiều mất mát khi mẹ qua đời lúc còn rất nhỏ và cha mất khi ông mới 12 tuổi. Sau đó, ông phải đi ở và lưu lạc kiếm sống tại Hà Nội.
Năm 21 tuổi, vì hoàn cảnh cuộc sống, Đỗ Văn Cầm gia nhập lực lượng lính khố xanh của chính quyền thuộc địa Pháp và được điều đến Lai Châu. Sau khoảng hai năm, ông được chuyển về Hà Nội rồi đào ngũ. Bước ngoặt quan trọng đến vào tháng 7-1945, khi ông được cán bộ Việt Minh vận động tham gia Đoàn Thanh niên Cứu quốc Hà Nội.
Khi Cách mạng Tháng Tám năm 1945 diễn ra, ông tham gia Cứu quốc quân Hà Nội và lấy tên Hoàng Cầm. Từ đây, cuộc đời ông gắn bó với cách mạng và Quân đội nhân dân Việt Nam.
Trưởng thành qua những chiến dịch lớn
Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, Hoàng Cầm từng bước trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu. Ông được giao nhiều nhiệm vụ chỉ huy và có mặt tại những chiến trường quan trọng.
Một dấu mốc đáng nhớ là Chiến dịch Biên giới năm 1950. Khi đó, Hoàng Cầm là Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 130 và có dịp được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại cuộc gặp, Người trực tiếp hỏi về công tác chuẩn bị chiến đấu và khả năng đánh các vị trí quan trọng trên tuyến Cao Bằng – Đông Khê.
Cuộc gặp với Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại ấn tượng sâu sắc trong cuộc đời người cán bộ trẻ. Đồng thời, những kinh nghiệm tích lũy qua chiến đấu tiếp tục giúp Hoàng Cầm trưởng thành trên con đường chỉ huy.
Dấu ấn tại Điện Biên Phủ
Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Hoàng Cầm giữ cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209 thuộc Đại đoàn 312.
Đơn vị của ông tham gia những trận đánh quan trọng tại tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Trong ngày 7-5-1954, lực lượng của Trung đoàn 209 tiến vào khu trung tâm, góp phần bắt sống tướng De Castries cùng Bộ chỉ huy tập đoàn cứ điểm.
Chiến thắng Điện Biên Phủ đánh dấu bước ngoặt quyết định của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Đối với Hoàng Cầm, đây cũng là một trong những dấu mốc quan trọng nhất trong cuộc đời binh nghiệp.
“Cánh cửa thép” Xuân Lộc
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Hoàng Cầm tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy trong quân đội.
Đến Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, ông giữ cương vị Tư lệnh Quân đoàn 4. Quân đoàn được giao nhiệm vụ tiến công trên hướng Đông, trong đó Xuân Lộc là địa bàn có vị trí đặc biệt quan trọng.
Xuân Lộc được xem là một trong những trận đánh ác liệt nhất trước khi quân ta tiến vào Sài Gòn. Trước hệ thống phòng thủ mạnh của đối phương, lực lượng ta phải tổ chức chiến đấu quyết liệt, đồng thời điều chỉnh phương án để tạo thế phát triển thuận lợi cho chiến dịch.
Thắng lợi tại Xuân Lộc góp phần mở rộng cửa ngõ phía Đông, tạo điều kiện để các cánh quân tiến về Sài Gòn trong những ngày cuối tháng 4-1975. Sau đó, Quân đoàn 4 tiếp tục tham gia chiến dịch và Hoàng Cầm được giao trách nhiệm tiếp quản Dinh Độc Lập.
Người chỉ huy trên chiến trường Tây Nam
Sau năm 1975, đất nước bước vào giai đoạn mới nhưng nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc vẫn đặt ra nhiều thử thách.
Khi chiến tranh biên giới Tây Nam diễn ra, Hoàng Cầm tiếp tục giữ cương vị Tư lệnh Quân đoàn 4. Ông cùng đơn vị thực hiện nhiệm vụ quốc tế, phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia chống lại chế độ diệt chủng Pol Pot – Ieng Sary.
Quân đoàn 4 tiến vào Phnom Penh đầu năm 1979. Hoàng Cầm là một trong những người chỉ huy có mặt sớm tại thủ đô Phnom Penh trong chiến dịch giải phóng Campuchia khỏi chế độ diệt chủng.
Những năm tháng chiến đấu liên tục từ Bắc vào Nam rồi sang chiến trường Tây Nam đã tạo nên một vị tướng giàu kinh nghiệm thực tiễn, có khả năng tổ chức và chỉ huy những lực lượng lớn trong những tình huống phức tạp.
Không nói về mình, luôn học hỏi đồng đội
Điều đặc biệt trong hình ảnh Hoàng Cầm là ông không lấy chiến công làm lý do để đề cao bản thân.
Khi nhận nhiệm vụ tại Sư đoàn 9, mặc dù được giới thiệu là người từng tham gia Điện Biên Phủ và có chiến công bắt sống tướng đối phương, ông vẫn nhấn mạnh rằng kinh nghiệm đánh Pháp không thể đơn giản áp dụng nguyên xi vào chiến tranh chống Mỹ. Ông cho rằng mình cần tiếp tục học hỏi những người đang công tác tại đơn vị và mọi việc cần được trao đổi, thống nhất.
Theo hồi ức của Trung tướng Lê Văn Tưởng, nguyên Chính ủy Sư đoàn 9, Hoàng Cầm là người không bao giờ đem thành tích cá nhân ra để nói chuyện hay khoe khoang. Ông luôn coi trọng việc xây dựng đoàn kết trong đơn vị.
Chính sự khiêm tốn ấy khiến vị tướng trận mạc nhận được sự kính trọng của cán bộ, chiến sĩ.
Một vị tướng giàu tình người
Bên cạnh bản lĩnh của người chỉ huy, Hoàng Cầm còn được đồng đội nhớ đến bởi sự gần gũi và tình cảm đối với cấp dưới.
Ông đặc biệt quan tâm đến chiến sĩ, chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ và bồi dưỡng thế hệ sĩ quan trẻ. Trong công việc, ông được đánh giá là người thẳng thắn, cương trực và quyết đoán; trong cuộc sống lại chân tình, giản dị.
Ngay cả khi đã nghỉ hưu, ông vẫn thường xuyên gặp gỡ những đồng đội cũ. Những người đến thăm ông phần lớn là cán bộ, chiến sĩ từng cùng ông chiến đấu trong những năm tháng chiến tranh.
Hình ảnh ấy cho thấy những mối quan hệ được hình thành trong chiến tranh không đơn thuần là quan hệ giữa người chỉ huy và cấp dưới, mà còn là tình đồng chí, đồng đội được vun đắp qua những năm tháng cùng nhau vượt qua gian khổ.
Một cuộc đời giản dị sau những chiến công
Hoàng Cầm từng sống trong những điều kiện rất khác nhau: từ một tuổi thơ nghèo khó, những ngày lưu lạc kiếm sống đến khi trở thành một vị tướng cấp cao của Quân đội nhân dân Việt Nam.
Dù đảm nhiệm những cương vị quan trọng, ông vẫn giữ lối sống giản dị. Những người từng tiếp xúc với ông cho rằng nếu không mang quân hàm, nhiều người có thể khó nhận ra đây là một vị tướng từng chỉ huy những chiến dịch lớn.
Đó cũng chính là điều làm nên nét riêng của Hoàng Cầm: chiến công càng lớn, ông càng không muốn nói về mình.
Di sản của một vị tướng
Thượng tướng Hoàng Cầm từng giữ nhiều cương vị quan trọng trong Quân đội nhân dân Việt Nam, trong đó có Tư lệnh Quân đoàn 4, Tư lệnh Quân khu 4 và Tổng Thanh tra Quân đội. Ông được phong quân hàm Thượng tướng và được trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Ông qua đời năm 2013, hưởng thọ 93 tuổi.
Nhưng khi nhắc đến ông, đồng đội không chỉ nhớ đến người chỉ huy từng có mặt tại những trận đánh quyết định. Họ còn nhớ một người thủ trưởng biết lắng nghe, một người đồng chí sống chân thành và một vị tướng luôn giữ sự khiêm nhường.
Cuộc đời Thượng tướng Hoàng Cầm là câu chuyện về một người đi từ gian khó đến những cương vị cao trong quân đội mà vẫn giữ được sự giản dị của một người lính. Những chiến công làm nên tên tuổi ông trong lịch sử, còn cách ông sống và đối xử với đồng đội lại làm nên một hình ảnh đẹp trong ký ức của những người từng đồng hành cùng ông.
