Thượng Tướng Hoàng Cầm: Vị Tướng Kiệt Xuất Của Những Trận Đánh Lớn Và Tấm Gương Trọn Đời Phục Vụ Nhân Dân
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước vĩ đại của dân tộc, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã sản sinh ra những người con ưu tú, những vị tướng lĩnh mưu trí, dũng cảm, trọn đời cống hiến cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc. Ôn lại truyền thống vẻ vang ấy, chúng ta không thể không nhắc đến Thượng tướng Hoàng Cầm – người chiến sĩ kiên trung, vị tư lệnh tài ba "có duyên với những trận đánh lớn", và là tấm gương sáng ngời về phẩm chất đạo đức cách mạng.
Thượng tướng Hoàng Cầm (tên khai sinh là Đỗ Văn Cầm) sinh ngày 30 tháng 4 năm 1920 tại xã Sơn Công, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây (nay thuộc thành phố Hà Nội). Ông sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo và sớm chịu nhiều mất mát lớn lao: người mẹ kính yêu qua đời khi ông mới lên 3–4 tuổi, đến năm 12 tuổi thì người cha cũng rời bỏ cuộc đời. Mồ côi cả cha lẫn mẹ từ khi còn rất nhỏ, ông phải sống cảnh làm con nuôi, trải qua tuổi thơ đầy cơ cực, đắng cay và phải làm đủ nghề lao động gian khổ để tự nuôi sống bản thân.
Để thoát khỏi cảnh nghèo khó bế tắc và sự áp bức nặng nề của cường hào phong kiến tại quê nhà, năm 21 tuổi ông đi lính khố xanh cho chính quyền thuộc địa Pháp, sau đó chuyển về Hà Nội và dũng cảm đào ngũ vào năm 1943. Tháng 7 năm 1945, giữa sức nóng của phong trào cách mạng đang dâng cao, ông được cán bộ Việt Minh vận động và tích cực tham gia Đoàn Thanh niên Cứu quốc Hà Nội.
Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ông chính thức nhập ngũ vào Quân đội Nhân dân Việt Nam và lấy bí danh là Hoàng Cầm. Tháng 2 năm 1947, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ một người chiến sĩ dũng cảm xông xáo ngoài mặt trận, ông liên tục trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu gay go, lần lượt đảm nhiệm các vị trí từ Trung đội trưởng, Đại đội trưởng, Tiểu đoàn trưởng, Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209 (Đại đoàn 312), đến Sư đoàn trưởng Sư đoàn 9, Tham mưu trưởng Quân Giải phóng miền Nam, và Tư lệnh Quân đoàn 4.
Cuộc đời binh nghiệp của Thượng tướng Hoàng Cầm là một chuỗi những chiến công chói lọi, gắn liền với các mốc lịch sử mang tính bước ngoặt của dân tộc:
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, ông trực tiếp chỉ huy trận đánh Đông Khê mở màn Chiến dịch Biên giới 1950. Đặc biệt, trong Chiến dịch Điện Biên Phủ lịch sử năm 1954, trên cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209, ông đã trực tiếp chỉ huy đơn vị tiến đánh cứ điểm 507 và là một trong những lực lượng đầu tiên tiến vào Sở chỉ huy Tập đoàn cứ điểm, bắt sống Tướng De Castries, góp phần làm nên chiến thắng "lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu".
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, ông trở thành Sư đoàn trưởng đầu tiên của Sư đoàn 9 – sư đoàn chủ lực đầu tiên trên chiến trường Đông Nam Bộ. Đến năm 1974, trên cương vị Tư lệnh đầu tiên của Quân đoàn 4 (Binh đoàn Cửu Long), ông đã trực tiếp chỉ huy Chiến dịch Phước Long (1974–1975), tạo đòn trinh sát chiến lược quan trọng giúp Bộ Chính trị hạ quyết tâm giải phóng hoàn toàn miền Nam. Tiếp đó, ông chỉ huy Quân đoàn 4 đập tan "cánh cửa thép" Xuân Lộc, mở ra hành lang chiến lược cho các cánh quân tiến thẳng vào giải phóng Sài Gòn vào mùa Xuân năm 1975 đại thắng.
Sau năm 1975, ông tiếp tục chỉ huy Quân đoàn 4 chiến đấu kiên cường bảo vệ Biên giới Tây Nam và thực hiện nghĩa vụ quốc tế cao cả, giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi thảm họa diệt chủng Khmer Đỏ.
Thượng tướng Hoàng Cầm là hình mẫu tiêu biểu của một vị tướng trưởng thành từ người chiến sĩ thực chiến. Ông sở hữu tư duy quân sự sắc bén, mưu trí, quyết đoán trong chỉ huy tác chiến, luôn biết chọn đúng thời cơ để tung ra những đòn quyết định tại các chiến dịch lớn. Bên cạnh tài năng chỉ huy xuất sắc, ông còn nổi tiếng bởi phẩm chất đạo đức trong sáng, tính cách khiêm tốn, giản dị, luôn gần gũi với bộ đội và hết lòng thương yêu, chăm lo cho từng chiến sĩ trên chiến trường đúng như lời Bác Hồ đã dặn.
Sau chiến tranh, ông tiếp tục đem hết nhiệt huyết cống hiến cho Quân đội trên các cương vị Tư lệnh Quân khu 4 (1982–1986) và Tổng Thanh tra Quân đội (1987–1992). Ông được Đảng và Nhà nước phong cấp Thiếu tướng năm 1974, Trung tướng năm 1980, Thượng tướng năm 1984; đồng thời là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa IV, V, VI và Đại biểu Quốc hội khóa VII.
Thượng tướng Hoàng Cầm từ trần ngày 19 tháng 8 năm 2013 tại Thành phố Hồ Chí Minh, hưởng thọ 93 tuổi. Tên tuổi và sự nghiệp của ông được ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước như Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công, Huân chương Chiến công; và đặc biệt ông được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân vào năm 2021.
Cuộc đời và sự nghiệp của Thượng tướng Hoàng Cầm là một câu chuyện truyền cảm hứng sâu sắc về ý chí vượt lên nghịch cảnh gian khổ, lòng trung thành vô hạn với Tổ quốc và tinh thần hết lòng phục vụ nhân dân. Nhìn lại hành trình từ một cậu bé mồ côi nghèo khó trở thành một tướng lĩnh kiệt xuất của cách mạng, thế hệ trẻ hôm nay – đặc biệt là đoàn viên, thanh niên – cần soi mình vào tấm gương của ông để không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, giữ gìn đạo đức cách mạng, sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn thử thách, đóng góp sức trẻ vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.
