Thượng tướng Hoàng Cầm – Vị tướng trưởng thành từ những trận đánh lịch sử

Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, Thượng tướng Hoàng Cầm là một trong những vị tướng trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu và gắn bó với nhiều chiến trường quan trọng. Từ một cậu bé mồ côi sớm phải tự bươn chải kiếm sống, ông từng bước trở thành người chỉ huy cấp cao, trực tiếp tham gia và chỉ huy nhiều trận đánh có ý nghĩa quyết định trong các cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đế quốc Mỹ và chiến tranh bảo vệ Tổ quốc.

Tên khai sinh của ông là Đỗ Văn Cầm, sinh năm 1920 tại xã Sơn Công, huyện Ứng Hòa, tỉnh Hà Tây, nay thuộc thành phố Hà Nội. Tuổi thơ của ông trải qua nhiều gian khó. Mồ côi cả cha lẫn mẹ từ năm 12 tuổi, ông phải rời quê lên Hà Nội tìm kế sinh nhai.

Năm 21 tuổi, Đỗ Văn Cầm bị tuyển vào lực lượng lính khố xanh của chính quyền thuộc địa Pháp và đóng quân tại Lai Châu. Sau khi được điều chuyển về Hà Nội, ông quyết định đào ngũ. Quyết định này không chỉ giúp ông thoát khỏi sự kiểm soát của chính quyền thuộc địa mà còn vô tình giúp ông tránh được một biến cố nguy hiểm trong cuộc đảo chính Nhật ngày 9-3-1945.

Được cán bộ Việt Minh tuyên truyền, giác ngộ, đến tháng 7-1945, ông tham gia Đoàn Thanh niên Cứu quốc Hà Nội. Khi Cách mạng Tháng Tám bùng nổ, ông gia nhập lực lượng Cứu quốc quân Hà Nội và lấy tên mới là Hoàng Cầm, bắt đầu một chặng đường hoàn toàn khác của cuộc đời.

Trưởng thành từ những trận chiến khốc liệt

Con đường binh nghiệp của Hoàng Cầm gắn liền với những bước ngoặt lớn của cách mạng. Ông trải qua nhiều chiến trường ở Việt Nam và Đông Dương, từ một chiến sĩ từng bước trưởng thành qua thực tiễn, trở thành cán bộ chỉ huy dày dạn kinh nghiệm.

Năm 1949, ông được điều về Trung đoàn 209, lần lượt đảm nhiệm các cương vị Tiểu đoàn phó rồi Tiểu đoàn trưởng. Tại đây, ông tham gia Chiến dịch Biên giới năm 1950, trong đó có trận đánh Đông Khê - một trận đánh quan trọng mở đầu cho chiến dịch.

Những trận chiến liên tiếp rèn luyện cho Hoàng Cầm bản lĩnh của một người chỉ huy trực tiếp. Ông nổi bật bởi sự quyết đoán, khả năng nắm bắt tình hình và tinh thần luôn có mặt ở những nơi chiến đấu ác liệt nhất.

Người chỉ huy đánh chiếm Sở chỉ huy Điện Biên Phủ

Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, Hoàng Cầm giữ cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn 209 thuộc Đại đoàn 312. Đơn vị được giao nhiệm vụ tiến công vào khu vực trung tâm tập đoàn cứ điểm, nơi đặt Sở chỉ huy của quân Pháp.

Những ngày cuối của chiến dịch, cuộc chiến diễn ra đặc biệt quyết liệt. Đêm 6-5-1954, Trung đoàn 209 tổ chức tiến công cứ điểm 507 nhưng chưa đạt được mục tiêu đề ra. Trước tình hình đó, Hoàng Cầm cùng cán bộ chỉ huy nhanh chóng củng cố lực lượng, đánh giá lại phương án và trực tiếp đề nghị Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho phép trung đoàn tổ chức đánh cứ điểm này vào ban ngày.

Được pháo binh chi viện, Trung đoàn 209 tiến công và tiêu diệt cứ điểm 507. Thừa thắng, bộ đội tiếp tục đánh chiếm các cứ điểm 508 và 509, từng bước phá vỡ tuyến phòng ngự của quân Pháp tại khu vực trung tâm.

Nhận thấy đối phương đã rơi vào tình trạng hoang mang, Hoàng Cầm quyết định chớp thời cơ. Ông ra lệnh cho Đại đội trưởng Tạ Quốc Luật chỉ huy Đại đội 360 tiến thẳng vào Sở chỉ huy địch tại trung tâm Mường Thanh.

Cuộc tiến công diễn ra nhanh chóng. Bộ đội ta đánh thẳng vào trung tâm chỉ huy, bắt sống tướng De Castries cùng toàn bộ Bộ chỉ huy quân Pháp tại Điện Biên Phủ.

Chiến thắng ấy đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, kết thúc cuộc chiến đấu kéo dài 56 ngày đêm và tạo nên thắng lợi có ý nghĩa quyết định đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

“Cánh cửa thép” Xuân Lộc

Sau Hiệp định Genève, Hoàng Cầm tiếp tục giữ nhiều trọng trách trong quân đội và tham gia cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Trong Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975, ông giữ cương vị Tư lệnh Quân đoàn 4. Một trong những nhiệm vụ quan trọng của quân đoàn là tiến công Xuân Lộc - vị trí được xem như “cánh cửa thép” trên hướng tiến vào Sài Gòn.

Xuân Lộc là một trong những trận đánh ác liệt nhất trước khi quân ta tiến vào trung tâm Sài Gòn. Quân đội Sài Gòn tập trung lực lượng lớn nhằm ngăn chặn bước tiến của quân ta.

Trong điều kiện chiến đấu phức tạp, Hoàng Cầm cùng Bộ tư lệnh Quân đoàn 4 tổ chức lực lượng, kiên trì tiến công và từng bước phá vỡ tuyến phòng thủ. Việc làm chủ Xuân Lộc mở ra hướng tiến quan trọng, góp phần tạo điều kiện để đại quân tiến về Sài Gòn trong những ngày cuối tháng 4-1975.

Từ chiến trường Việt Nam đến Phnom Penh

Sau ngày đất nước thống nhất, Hoàng Cầm tiếp tục đảm nhiệm những nhiệm vụ nặng nề trong công cuộc bảo vệ Tổ quốc.

Khi chiến tranh biên giới Tây Nam diễn ra và nhân dân Campuchia đứng trước thảm họa diệt chủng của chế độ Pol Pot - Ieng Sary, Quân đội nhân dân Việt Nam phối hợp với lực lượng cách mạng Campuchia tiến hành chiến đấu, giúp nhân dân Campuchia thoát khỏi chế độ diệt chủng.

Trên cương vị Tư lệnh Quân đoàn 4, Hoàng Cầm trực tiếp chỉ huy lực lượng quân đoàn tiến vào Campuchia. Quân đoàn nhanh chóng tổ chức các mũi tiến công, đánh tan nhiều lực lượng của chế độ Pol Pot và tiến về Phnom Penh.

Hoàng Cầm là một trong những vị chỉ huy có mặt sớm tại thủ đô Phnom Penh khi quân tình nguyện Việt Nam cùng lực lượng cách mạng Campuchia giải phóng thành phố, mở ra một giai đoạn mới đối với đất nước Campuchia.

Từ người lính đến Thượng tướng

Sau những năm tháng chiến đấu, Hoàng Cầm tiếp tục được giao nhiều trọng trách trong quân đội. Ông giữ cương vị Tư lệnh Quân khu 4, sau đó đảm nhiệm chức vụ Tổng Thanh tra Quân đội nhân dân Việt Nam.

Trong quá trình công tác, ông không chỉ trực tiếp chỉ huy chiến đấu mà còn tham gia xây dựng lực lượng, củng cố tổ chức và thực hiện những nhiệm vụ quan trọng trong thời bình.

Ông được phong quân hàm Thượng tướng và được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa IV, V, VI; đại biểu Quốc hội khóa VII.

Từ một chiến sĩ bước vào cách mạng trong những ngày đất nước giành chính quyền, Hoàng Cầm đã từng bước trưởng thành qua chiến đấu và đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng. Những chiến công tại Đông Khê, Điện Biên Phủ, Xuân Lộc và chiến trường Tây Nam trở thành những dấu mốc tiêu biểu trong cuộc đời binh nghiệp của ông.

Với những đóng góp đặc biệt xuất sắc trong các cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc, ông được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý.

Một cuộc đời gắn với những bước ngoặt của đất nước

Cuộc đời Thượng tướng Hoàng Cầm trải qua gần như trọn vẹn những giai đoạn quan trọng của cách mạng Việt Nam trong thế kỷ XX. Từ một người lính khố xanh từng đứng trong hàng ngũ quân đội thuộc địa, ông đã lựa chọn con đường cách mạng và trở thành một trong những người chỉ huy có dấu ấn tại nhiều chiến trường lớn.

Ở Điện Biên Phủ, ông là người chỉ huy trực tiếp đưa Trung đoàn 209 đánh chiếm các cứ điểm cuối cùng và tiến vào Sở chỉ huy địch. Tại Xuân Lộc, ông chỉ huy Quân đoàn 4 phá vỡ “cánh cửa thép” bảo vệ hướng Đông Sài Gòn. Trên chiến trường Tây Nam, ông tiếp tục đảm nhiệm trọng trách chỉ huy lực lượng tiến vào Phnom Penh.

Ba chiến trường, ba giai đoạn khác nhau, nhưng đều cho thấy hình ảnh một người chỉ huy luôn có mặt ở những thời điểm quyết định.

Thượng tướng Hoàng Cầm qua đời năm 2013, hưởng thọ 93 tuổi. Những chiến công và dấu ấn của ông vẫn được nhắc nhớ như một phần trong lịch sử xây dựng, chiến đấu và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam.