THƯỢNG TƯỚNG NGUYỄN CHƠN - DẤU ẤN CHIẾN LƯỢC TRONG ĐẠI THẮNG MÙA XUÂN 1975

Thượng tướng Nguyễn Chơn (1927 – 2015) là một trong những nhà chỉ huy quân sự xuất sắc nhất của Quân đội nhân dân Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh, một huyền thoại sống của chiến trường Khu 5 và là nỗi khiếp sợ của những đơn vị sừng sỏ nhất phía bên kia chiến tuyến. Trong lịch sử quân sự nước nhà, ông được tôn vinh là vị Sư đoàn trưởng duy nhất chưa từng nếm mùi thất bại, một bậc thầy về nghệ thuật "vận động tiến công" và "tiêu diệt gọn". Câu truyền tụng dân gian trong giới binh nghiệp: "Nhất Tấn, nhì An, tam Đan, tứ Chơn" chính là sự thừa nhận trang trọng nhất dành cho tài thao lược thiên bẩm, ý chí tiến công mãnh liệt và những chiến công lẫy lừng của ông suốt hai cuộc kháng chiến trường kỳ của dân tộc.

1. Thời niên thiếu và những bước chân đầu tiên vào đời lính

Thượng tướng Nguyễn Chơn sinh vào tháng 12 năm 1927 tại xã Hòa Thắng, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng (nay thuộc phường Hòa Phát, quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng). Sinh ra trên dải đất miền Trung cằn cỗi, nơi gánh chịu nhiều đau thương của ách đô hộ thực dân, người thiếu niên Nguyễn Chơn đã sớm hun đúc tinh thần tự lập và lòng yêu nước nồng nàn. Mùa hè năm 1945, khi làn sóng cách mạng dâng cao, ông hăng hái tham gia phong trào thanh niên cứu quốc tại địa phương và trực tiếp tham gia giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám.

Đầu năm 1946, khi tiếng súng kháng chiến bùng nổ ở Nam Bộ và Nam Trung Bộ, Nguyễn Chơn chính thức nhập ngũ vào Quân đội nhân dân Việt Nam khi mới 19 tuổi. Với bản tính kiên cường, dũng cảm và tư chất mưu trí, ông nhanh chóng khẳng định được năng lực trong các trận chiến đấu ác liệt tại chiến trường Liên khu 5 và Bình - Trị - Thiên. Năm 1949, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Đi qua cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, từ một người chiến sĩ cầm súng thô sơ, ông đã trải qua nhiều vị trí chỉ huy từ Tiểu đội trưởng, Đại đội trưởng đến Tiểu đoàn phó, tham gia hàng chục trận đánh lớn nhỏ, tích lũy những kinh nghiệm xương máu quý báu về lối đánh cận chiến và nghệ thuật dựa vào lòng dân để tổ chức tiến công.

2. Huyền thoại Sư đoàn trưởng và nghệ thuật "tiêu diệt gọn"

Sau hiệp định Giơ-ne-vơ năm 1954, Nguyễn Chơn tập kết ra miền Bắc và được cử đi đào tạo bài bản tại Trường Sĩ quan Lục quân. Tuy nhiên, tâm trí ông luôn hướng về khúc ruột miền Nam đang rực lửa đấu tranh. Năm 1959, ông bí mật xẻ dọc Trường Sơn trở lại chiến trường Khu 5 gian khổ. Giai đoạn này gắn liền với thời kỳ oanh liệt nhất trong cuộc đời binh nghiệp của ông, khi ông trực tiếp gắn bó và lãnh đạo Sư đoàn 2 anh hùng (Sư đoàn bộ binh đầu tiên của chiến trường Nam Trung Bộ).

Tài năng quân sự của Nguyễn Chơn tỏa sáng rực rỡ qua Chiến thắng Ba Gia (tháng 5 năm 1965) tại Quảng Ngãi. Lúc bấy giờ, quân đội Sài Gòn đang triển khai chiến thuật di động bằng trực thăng và xe bọc thép rất hiện đại. Trên cương vị chỉ huy, Nguyễn Chơn đã táo bạo áp dụng chiến thuật "vây điểm, diệt viện", dụ các tiểu đoàn chủ lực của địch ra khỏi công sự kiên cố rồi tung lực lượng đánh vỗ mặt kết hợp vu hồi bọc hậu. Chỉ trong vài ngày, trung đoàn của ông đã xóa sổ hoàn toàn một chiến đoàn tinh nhuệ của địch. Chiến thắng Ba Gia đã khẳng định một tư duy quân sự thiên tài: Không chỉ đánh tiêu hao, quân chủ lực của ta hoàn toàn đủ sức "tiêu diệt gọn" từng đơn vị lớn của địch ngay trên chiến trường.

Đến Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào (1971), danh tiếng của Nguyễn Chơn khiến các tướng lĩnh Mỹ - Ngụy phải nghiêng mình kiêng dè. Lúc bấy giờ, ông giữ chức Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2, được giao nhiệm vụ đánh chặn Sư đoàn 1 bộ binh – đơn vị được xem là "anh cả đỏ", niềm tự hào của quân đội Sài Gòn trên điểm cao 723. Bằng lối đánh "vận động tiến công kết hợp chốt", Nguyễn Chơn đã điều binh khiển tướng như thần, bẻ gãy mọi mũi tiến công bằng trực thăng vận, vây chặt và đánh quỵ hoàn toàn Sư đoàn 1 địch. Nhờ chiến công oanh liệt này, giới binh nghiệp bấy giờ tôn vinh ông bằng biệt danh "Mãnh hổ Đường 9".

Sự mưu trí của ông tiếp tục được chứng minh trong chiến dịch Bắc Tây Nguyên năm 1972. Khi được giao nhiệm vụ đánh cụm cứ điểm phòng ngự kiên cố bậc nhất Đắc Tô - Tân Cảnh, các phương án lý thuyết dự kiến phải mất từ 3 đến 5 ngày mới có thể giải phóng. Tuy nhiên, bằng sự chuẩn bị bí mật, bất ngờ và lệnh tiến công quyết đoán, Sư đoàn trưởng Nguyễn Chơn cùng các cánh quân đã làm nên điều kỳ diệu: tiêu diệt hoàn toàn bộ tư lệnh Sư đoàn 22 địch, làm chủ trận địa chỉ sau đúng 24 giờ hành quân chiến đấu.

3. Dấu ấn chiến lược trong Đại thắng mùa Xuân 1975

Bước vào cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân 1975, Nguyễn Chơn trên cương vị Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2 đã có những đóng góp mang tính bước ngoặt chiến lược cho toàn bộ mặt trận miền Trung.

Tháng 3 năm 1975, ông chỉ huy Sư đoàn 2 mở cuộc tấn công hành quân thần tốc vào thị xã Tam Kỳ (Quảng Nam). Nhận thấy hệ thống phòng ngự của địch ở đây đang hoang mang dao động sau thất bại ở Tây Nguyên, ông quyết định bỏ qua các mục tiêu ngoại vi, tập trung hỏa lực đánh thẳng vào trung tâm đầu não, giải phóng Tam Kỳ chỉ trong một ngày. Chiến thắng này có ý nghĩa cực kỳ quan trọng, cắt đôi tuyến hành lang chiến lược duyên hải miền Trung, đẩy quân đoàn 1 địch ở Đà Nẵng vào thế cô lập hoàn toàn. Ngay sau đó, không đợi lệnh cấp trên, ông nhạy bén chỉ huy quân sĩ phối hợp cùng các lực lượng tiến thẳng về giải phóng thành phố cảng Đà Nẵng, đập tan căn cứ quân sự liên hợp khổng lồ của địch, tạo bàn đạp vững chắc cho các quân đoàn tiến về giải phóng Sài Gòn.

4. Nhân cách cao cả và mối tình đi qua khói lửa

Trái ngược với sự thét ra lửa, quyết đoán và sắt đá trên sa bàn trận mạc, ngoài đời thường, Thượng tướng Nguyễn Chơn lại là một con người vô cùng giản dị, khiêm nhường và giàu lòng nhân ái. Ông thương yêu chiến sĩ như con em ruột thịt của mình. Suốt những năm tháng chiến tranh gian khổ, ông luôn nhường cơm sẻ áo, cùng ăn, cùng ngủ trong hầm hào với binh lính. Sau khi hòa bình lập lại, ông luôn đau đáu đi tìm phần mộ của những đồng đội cũ đã ngã xuống trên khắp chiến trường Khu 5.

Cuộc đời ông còn được biết đến với mối tình vô cùng xúc động và đặc biệt với Anh hùng Trần Thị Lý – người con gái Quảng Nam kiên cường, biểu tượng của ý chí bất khuất trong ngục tù Mỹ - Diệm (hình tượng trong bài thơ "Người con gái Việt Nam" của Tố Hữu). Khi bà Trần Thị Lý bước ra khỏi ngục tù với cơ thể mang đầy thương tích do các đòn tra tấn dã man và không thể sinh con, chính tình yêu chân thành, sự trân trọng và bao dung của tướng Nguyễn Chơn đã sưởi ấm cuộc đời bà. Họ đã cùng nhau xây dựng một gia đình hạnh phúc, một lòng thủy chung son sắt khiến ai ai cũng phải kính phục.

5. Vinh quang vĩnh cửu của vị tướng anh hùng

Năm 1970, giữa lúc cuộc kháng chiến chống Mỹ đang ở giai đoạn khốc liệt nhất, Nguyễn Chơn đã vinh dự được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu cao quý Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục được tin tưởng giao phó nhiều trọng trách lớn lao của Quân đội: Tư lệnh Quân khu 5, Phó Tổng Tham mưu trưởng, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng và được thăng quân hàm Thượng tướng vào năm 1988. Ông cũng là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng các khóa VI, VII và là Đại biểu Quốc hội các khóa VIII, IX.

Thượng tướng Nguyễn Chơn trút hơi thở cuối cùng vào ngày 30 tháng 12 năm 2015 tại Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, hưởng thọ 88 tuổi. Ông ra đi để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng bào, đồng chí và các thế hệ chiến sĩ quân đội.

Cuộc đời của Thượng tướng Nguyễn Chơn là tấm gương sáng ngời về một nhà quân sự kiệt xuất sinh ra từ lòng nhân dân, chiến đấu vì nhân dân. Ông không bao giờ rập khuôn lý thuyết một cách máy móc, mà luôn sáng tạo ra những lối đánh linh hoạt, biến ảo phù hợp với thực tiễn để giành chiến thắng tối đa với xương máu tối thiểu của chiến sĩ. Tên tuổi của cụ Nguyễn Chơn cùng những bài học nghệ thuật quân sự vô giá của ông sẽ mãi mãi là tài sản quý báu, sống mãi cùng dòng chảy lịch sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.