Thượng Tướng Nguyễn Chơn: "Hùm Xám Đường 9"
Trong chiều dài lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ Tổ quốc, Quân đội Nhân dân Việt Nam đã ghi danh biết bao vị tướng lĩnh tài ba, kiên trung. Trong số những vị tướng kiệt xuất ấy, Thượng tướng Nguyễn Chơn nổi lên như một huyền thoại sống động về nghệ thuật quân sự thực chiến, một vị chỉ huy mưu trí, tài trí bẩm sinh, luôn đi đầu trong những chiến dịch cam go nhất và trọn đời cống hiến cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Thượng tướng Nguyễn Chơn sinh ngày 15 tháng 10 năm 1927 tại xã Hòa Khánh, huyện Hòa Văng, tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng (nay thuộc phường Hòa Khánh Nam, quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng).
Ông sinh ra và lớn lên trong một gia đình nông dân giàu truyền thống yêu nước trên vùng đất Quảng Nam giàu chí khí cách mạng. Cảnh đất nước lầm than dưới ách thống trị của thực dân Pháp cùng truyền thống kiên cường của quê hương đã sớm gieo vào lòng người thanh niên Nguyễn Chơn tinh thần căm thù địch sâu sắc và ý chí dấn thân cho con đường giải phóng dân tộc.
Mùa hè năm 1945, khi làn sóng Cách mạng Tháng Tám bùng nổ khắp cả nước, người thanh niên Nguyễn Chơn mới 18 tuổi đã hăng hái tham gia phong trào Thanh niên Tiền phong và Du kích địa phương tại quê nhà. Đầu năm 1946, ông chính thức nhập ngũ vào Quân đội Nhân dân Việt Nam, trở thành chiến sĩ của Đại đội 1, Tiểu đoàn 19, Trung đoàn 96 lừng danh hoạt động trên địa bàn tỉnh Quảng Nam - Đà Nẵng. Tháng 11 năm 1949, ông vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.
Từ một người chiến sĩ dũng cảm xông xáo ngoài mặt trận, ông qua thực tiễn chiến đấu cam go đã nhanh chóng trưởng thành qua từng cấp bậc: từ Tiểu đội trưởng, Trung đội trưởng, Đại đội trưởng, Tiểu đoàn trưởng đến Trung đoàn trưởng Trung đoàn 1 (Trung đoàn Ba Gia lừng lẫy của Quân khu 5). Sau này, ông đảm nhiệm các trọng trách Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2, Tư lệnh Quân đoàn 2, Tư lệnh Quân khu 5, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Nhân dân Việt Nam và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng.
Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ và các cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới, Thượng tướng Nguyễn Chơn được mệnh danh là vị tướng "đánh đâu thắng đó", một huyền thoại thực chiến trên chiến trường miền Trung - Tây Nguyên:
Trong kháng chiến chống Mỹ, với tư cách là chỉ huy Trung đoàn Ba Gia và sau đó là Sư đoàn 2 (Quân khu 5), ông đã trực tiếp nghiên cứu, sáng tạo và thực hành thành công nghệ thuật quân sự "bóc vỏ", "bắt tù binh", "đánh tiêu diệt gọn". Ông đã chỉ huy hàng loạt trận đánh nổi tiếng như Chiến dịch Ba Gia (1965), Chiến dịch Đô Xá, Trận Đắc Tơ (1967), và đặc biệt là Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào (1971), nơi ông cùng Sư đoàn 2 đánh bại các đơn vị sừng sỏ nhất của quân lực Việt Nam Cộng hòa, khiến kẻ thù khiếp đảm gọi ông là "Con hùm xám Đường 9".
Trong Đại thắng Mùa Xuân năm 1975, trên cương vị Sư đoàn trưởng Sư đoàn 2, ông chỉ huy đơn vị phối hợp với lực lượng địa phương tiến công giải phóng thị xã Tam Kỳ, rồi chớp thời cơ táo bạo hành quân thần tốc tiến đánh giải phóng thành phố Đà Nẵng ngày 29 tháng 3 năm 1975, tạo bước ngoặt chiến lược quan trọng cho đại thắng toàn diện.
Sau năm 1975, trên cương vị Tư lệnh Quân đoàn 2 và sau đó là Tư lệnh Quân khu 5, ông tiếp tục chỉ huy các lực lượng chiến đấu bảo vệ biên giới, đập tan các hoạt động phản động FULRO và thực hiện nghĩa vụ quốc tế cao cả tại Campuchia.
Được biết đến là vị tướng nổi tiếng với tư duy tác chiến sắc bén và phương châm quân sự kinh điển, ông từng đúc kết bí quyết đánh thắng kẻ thù:
"Đánh địch phải biết rõ địch, nắm chắc địch. Đánh là phải thắng, đánh tiêu diệt gọn, không để địch thoát, bắt sống tù binh, thu vũ khí. Muốn vậy người chỉ huy phải bám sát thắt lưng địch mà đánh, lấy ít địch nhiều bằng tư duy nghệ thuật quân sự mưu trí, sáng tạo." (Nguồn: Ký sự "Thượng tướng Nguyễn Chơn - Vị tướng của những trận đánh tiêu biểu" - Báo Quân đội nhân dân)
Sự kính trọng và đánh giá cao của cấp trên cũng như đồng đội dành cho ông được thể hiện qua lời nhận xét của Đại tướng Võ Nguyên Giáp:
"Đồng chí Nguyễn Chơn là một vị tướng giỏi, một người chỉ huy tài ba, mưu trí, quyết đoán, luôn ở những nơi gian khổ, ác liệt nhất và luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao." (Nguồn: Trích Lời bạt cuốn sách "Thượng tướng Nguyễn Chơn - Tướng trận miền Nam" - NXB Quân đội nhân dân)
Thượng tướng Nguyễn Chơn là mẫu tướng lĩnh trưởng thành hoàn toàn từ thực tế chiến trường. Tài năng quân sự của ông nổi bật ở khả năng quan sát địa hình, dự báo chính xác ý đồ của địch, sáng tạo ra các cách đánh độc đáo, bất ngờ khiến đối phương không kịp trở tay.
Bên cạnh tư duy quân sự thiên tài, ông còn là người chỉ huy cực kỳ nghiêm khắc trong huấn luyện nhưng lại vô cùng thương yêu chiến sĩ. Ông luôn yêu cầu "thao trường giọt mồ hôi, chiến trường bớt giọt máu" và trực tiếp xuống tận từng chiến hào để kiểm tra từng bữa ăn, giấc ngủ của bộ đội trước mỗi giờ ra trận. Ông sống giản dị, khiêm nhường, không bao giờ màng danh lợi cá nhân.
Sau khi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ trên cương vị Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội Nhân dân Việt Nam và Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, ông nghỉ hưu và về sống thanh bạch tại quê nhà Đà Nẵng. Ông là Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI, VII; Đại biểu Quốc hội khóa VIII, IX.
Thượng tướng Nguyễn Chơn từ trần ngày 13 tháng 3 năm 2015 tại Hà Nội, hưởng thọ 88 tuổi. Cuộc đời cống hiến trọn vẹn của ông được Đảng, Nhà nước và Quân đội ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý: Danh hiệu Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân (phong tặng năm 1970), Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Độc lập hạng Nhất, Huân chương Quân công hạng Nhất, cùng nhiều huân, huy chương cao quý khác.
Cuộc đời và sự nghiệp đánh giặc giữ nước của Thượng tướng Nguyễn Chơn là một thiên hùng ca sáng ngời về bản lĩnh, trí tuệ và ý chí kiên cường của người chiến sĩ Quân đội Nhân dân Việt Nam. Bài học về sự tận tụy, tư duy sáng tạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và lòng yêu thương đồng chí, đồng đội của ông chính là tấm gương lớn cho thế hệ trẻ hôm nay. Học tập ông, đoàn viên, thanh niên cần nỗ lực rèn luyện tri thức, bản lĩnh, không ngừng đổi mới sáng tạo để góp phần xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời đại mới.
