THƯỢNG TƯỚNG NGUYỄN CHƠN – VỊ TƯỚNG TRƯỞNG THÀNH TỪ LỬA ĐẠN, ĐỂ LẠI DẤU ẤN TRÊN CHIẾN TRƯỜNG KHU 5

THƯỢNG TƯỚNG NGUYỄN CHƠN – VỊ TƯỚNG TRƯỞNG THÀNH TỪ LỬA ĐẠN, ĐỂ LẠI DẤU ẤN TRÊN CHIẾN TRƯỜNG KHU 5

Trong những năm tháng chiến tranh, Khu 5 là một trong những chiến trường ác liệt nhất của cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước. Từ đồng bằng Quảng Nam – Đà Nẵng đến những cánh rừng Tây Nguyên, từ những làng quê ven biển đến các căn cứ giữa núi rừng, cuộc chiến diễn ra dai dẳng và khốc liệt. Đó là nơi quân và dân ta phải đối mặt với một đối phương có ưu thế vượt trội về phương tiện chiến tranh hiện đại, từ máy bay, pháo binh đến xe tăng và các phương tiện cơ động. Nhưng cũng chính trên mảnh đất ấy, nhiều cán bộ, chiến sĩ đã trưởng thành và trở thành những người chỉ huy xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam. Trong số đó, Thượng tướng Nguyễn Chơn là một cái tên đặc biệt. Cuộc đời binh nghiệp của ông gắn chặt với chiến trường Khu 5, với những trận đánh lớn và với một phong cách chỉ huy được hình thành từ thực tiễn chiến đấu: quyết đoán, táo bạo, sáng tạo nhưng luôn đặt yêu cầu bảo toàn lực lượng lên hàng đầu.

Sinh ra trên mảnh đất Hòa Vang, Đà Nẵng, Nguyễn Chơn sớm chứng kiến cảnh quê hương chìm trong chiến tranh. Tuổi trẻ của ông không đi qua những năm tháng bình yên. Con đường ông lựa chọn là con đường của người chiến sĩ cách mạng, nơi mỗi bước trưởng thành đều phải trả giá bằng mồ hôi, máu và những thử thách khắc nghiệt của chiến trường. Từ một người lính, ông từng bước trưởng thành qua thực tiễn, đảm nhiệm nhiều cương vị chỉ huy và dần khẳng định năng lực của mình trong những trận chiến ngày càng lớn.

Điều đáng chú ý ở Nguyễn Chơn là ông trưởng thành không phải từ những thao trường yên tĩnh, mà từ chính chiến trường Khu 5. Mỗi trận đánh là một bài học. Mỗi lần đối mặt với một phương thức tác chiến mới của đối phương là một lần ông tìm cách thay đổi cách đánh của mình. Trong điều kiện vũ khí, trang bị của ta còn nhiều hạn chế, ông hiểu rằng nếu chỉ dựa vào lòng dũng cảm thì chưa đủ. Muốn đánh thắng một đối phương có ưu thế về hỏa lực, người chỉ huy phải biết tạo thế, biết chọn thời cơ và quan trọng nhất là phải khiến đối phương không thể phát huy những ưu thế vốn có.

Từ thực tiễn ấy, tư duy tác chiến của Nguyễn Chơn ngày càng hình thành rõ nét. Ông đặc biệt chú trọng cách đánh áp sát, hạn chế khả năng sử dụng hỏa lực của đối phương, biến khoảng cách thành yếu tố có lợi cho bộ đội ta. Phương châm “nắm thắt lưng địch mà đánh” vì thế trở thành một trong những dấu ấn khi nhắc đến nghệ thuật quân sự của ông. Khi ta áp sát đội hình đối phương, máy bay và pháo binh của họ khó có thể phát huy hiệu quả mà không gây nguy hiểm cho chính lực lượng của họ. Trận đánh khi ấy không còn đơn thuần là cuộc đối đầu giữa vũ khí với vũ khí, mà trở thành cuộc đấu trí giữa những người chỉ huy.

Đó cũng là điểm làm nên nét riêng trong phong cách của Nguyễn Chơn. Ông không tìm kiếm chiến thắng bằng mọi giá, mà luôn tìm cách tạo ra thế trận để chiến thắng với tổn thất thấp nhất có thể. Đằng sau mỗi mệnh lệnh của người chỉ huy là sinh mạng của hàng trăm, hàng nghìn cán bộ, chiến sĩ. Chính vì từng trải qua chiến trường và hiểu rõ cái giá của chiến tranh, ông càng coi trọng việc nghiên cứu địch, chuẩn bị trận địa, tạo thế bao vây, chia cắt và lựa chọn thời cơ thích hợp trước khi tung đòn quyết định.

Năm 1965, trên chiến trường Khu 5, trận Ba Gia trở thành một trong những chiến công tiêu biểu của quân và dân ta trong giai đoạn đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ. Trong cuộc đọ sức ấy, nghệ thuật tạo thế và tổ chức lực lượng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Ba Gia không chỉ là một trận đánh có ý nghĩa về quân sự, mà còn cho thấy khả năng của bộ đội chủ lực ta trong việc đối đầu với lực lượng được trang bị hiện đại. Đối với những người chỉ huy trực tiếp chiến trường như Nguyễn Chơn, mỗi trận đánh như vậy là một lần khẳng định rằng nếu biết phát huy sức mạnh của con người, biết dựa vào địa hình, biết tạo thế và đánh đúng thời cơ, ta hoàn toàn có thể làm thất bại những ưu thế về phương tiện chiến tranh của đối phương.

Hai năm sau, năm 1967, chiến trường Tây Nguyên tiếp tục chứng kiến những trận chiến quyết liệt. Đắk Tô – Tân Cảnh trở thành một địa danh quan trọng trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ. Đây là khu vực có vị trí chiến lược, nơi đối phương xây dựng hệ thống phòng thủ và tập trung lực lượng lớn. Cuộc chiến diễn ra trong điều kiện vô cùng khốc liệt. Nhưng bằng cách tổ chức lực lượng, tạo thế tiến công và phát huy sức mạnh của bộ đội chủ lực, quân ta từng bước làm thay đổi cục diện trên chiến trường.

Những trận đánh ấy góp phần tạo nên tên tuổi của Nguyễn Chơn, người sau này được nhắc đến như một trong những vị tướng có bản lĩnh và khả năng chỉ huy nổi bật của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông không chỉ được đồng đội nhớ đến bởi những trận đánh thắng, mà còn bởi khả năng nắm bắt tình hình rất nhanh và đưa ra quyết định dứt khoát trong những thời điểm khó khăn nhất.

Đến Chiến dịch Đường 9 – Nam Lào năm 1971, tài năng của những người chỉ huy từng trưởng thành từ chiến trường Khu 5 tiếp tục được thử thách trong một chiến dịch quy mô lớn. Đây là cuộc đọ sức quyết liệt trên địa bàn hiểm trở, trong điều kiện đối phương sử dụng lực lượng cơ động và hỏa lực mạnh. Bộ đội ta phải đối mặt với những khó khăn lớn về địa hình, hậu cần và sức ép của bom đạn. Nhưng bằng nghệ thuật tổ chức chiến dịch, sự phối hợp của nhiều lực lượng và khả năng tạo thế tiến công, quân ta đã đánh bại cuộc hành quân Lam Sơn 719 của quân đội Sài Gòn có sự yểm trợ mạnh mẽ của không quân Mỹ.

Trong những chiến trường như thế, phẩm chất của một người chỉ huy không chỉ được thể hiện ở khả năng ra mệnh lệnh, mà còn ở khả năng giữ vững tinh thần cho bộ đội. Giữa chiến tranh, khi tiếng bom đạn có thể khiến con người đối diện với ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết, người lính cần ở người chỉ huy một niềm tin đủ lớn để tiếp tục tiến lên. Nguyễn Chơn là một người chỉ huy như thế. Sự quyết đoán của ông tạo nên niềm tin; sự bình tĩnh của ông giúp bộ đội vững vàng; còn sự am hiểu chiến trường giúp những quyết định của ông có cơ sở từ thực tiễn chứ không phải từ sự nóng vội.

Nhắc đến Nguyễn Chơn, nhiều người còn nhớ câu nói rất đặc biệt: “Đầu hàng chú Chơn đi các con”. Một câu nói nghe tưởng như giản dị, thậm chí có chút hóm hỉnh, nhưng lại thể hiện rõ khí chất của người chỉ huy. Trên chiến trường, đó là cái uy của một vị tướng đã nắm chắc thế trận và tin tưởng vào sức mạnh của bộ đội mình. Nhưng phía sau cái uy ấy lại là một con người gần gũi với chiến sĩ. Cách xưng hô “chú – các con” không tạo ra khoảng cách của cấp trên với cấp dưới, mà gợi lên hình ảnh một người anh, người chú luôn đứng cùng những người lính của mình trong những thời khắc hiểm nguy nhất.

Có lẽ chính vì vậy mà Nguyễn Chơn được nhiều cán bộ, chiến sĩ kính trọng. Một vị tướng có thể được nhớ đến bởi một trận đánh, một chiến dịch hay một chiến công. Nhưng một người chỉ huy được người lính kính phục lại cần nhiều hơn thế. Đó là sự công bằng, là trách nhiệm, là khả năng cùng bộ đội đi qua gian khổ và quan trọng nhất là không bao giờ xem nhẹ sự hy sinh của người lính.

Trong chiến tranh, chiến thắng luôn phải đánh đổi bằng mất mát. Nguyễn Chơn hiểu điều đó hơn ai hết. Vì vậy, đằng sau hình ảnh một vị tướng quyết đoán, mạnh mẽ và có phần “lạnh” trên chiến trường là một người chỉ huy luôn suy nghĩ về sinh mạng của đồng đội. Ông hiểu rằng mỗi người lính dưới quyền đều có một gia đình đang chờ đợi ở phía sau; có cha mẹ, có vợ con, có những ước mơ chưa kịp thực hiện. Bởi thế, đánh thắng nhưng phải hạn chế thương vong luôn là một yêu cầu quan trọng trong tư duy chỉ huy của ông.

Đó cũng là điều khiến câu chuyện về Nguyễn Chơn trở nên đặc biệt trong “Câu chuyện thời hoa lửa”. Người ta có thể kể rất nhiều về một vị tướng bằng những con số, những chiến dịch và những chiến công. Nhưng điều còn lại lâu bền hơn cả là phẩm chất của con người đứng phía sau những chiến công ấy. Nguyễn Chơn không chỉ là người biết đánh trận. Ông là người hiểu chiến tranh, hiểu đối phương, hiểu địa hình, hiểu bộ đội và hiểu cái giá của một quyết định trên chiến trường.

Sau ngày đất nước thống nhất, người lính năm xưa tiếp tục gánh vác những trọng trách trong quân đội. Từ chiến trường bước ra thời bình, những vị tướng như Nguyễn Chơn lại đứng trước một nhiệm vụ khác: xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong điều kiện mới, xây dựng quân đội chính quy, từng bước hiện đại và tiếp tục truyền lại kinh nghiệm cho thế hệ sau. Những bài học được ông tích lũy qua hàng chục năm chiến đấu không còn chỉ dành cho một trận đánh cụ thể, mà trở thành những kinh nghiệm quý giá về nghệ thuật quân sự, về xây dựng lực lượng và về bản lĩnh của người quân nhân.

Nhìn lại cuộc đời Thượng tướng Nguyễn Chơn, điều khiến chúng ta kính phục không chỉ là những chiến công gắn với Ba Gia, Đắk Tô – Tân Cảnh hay Đường 9 – Nam Lào. Điều đáng trân trọng hơn là hành trình của một người con đất Quảng đã đi qua chiến tranh bằng ý chí, trí tuệ và lòng trung thành với Tổ quốc; từ một người lính trở thành một vị tướng, nhưng vẫn giữ trong mình bản lĩnh của người từng trực tiếp sống giữa chiến trường.

Thời gian có thể phủ lên những chiến trường năm xưa màu xanh của cây cỏ. Những con đường từng hằn dấu xe tăng, những cánh rừng từng rung chuyển bởi bom đạn hôm nay đã có cuộc sống mới. Nhưng lịch sử không mất đi. Trong mỗi vùng đất từng trải qua chiến tranh vẫn còn ký ức về những người đã chiến đấu, hy sinh và cống hiến tuổi thanh xuân cho ngày đất nước được hòa bình.

Thế hệ trẻ hôm nay may mắn được sinh ra khi đất nước không còn tiếng bom rơi, được đến trường, được học tập, được theo đuổi những ước mơ của riêng mình. Chính vì thế, càng cần biết trân trọng những con người đã làm nên giá trị của cuộc sống bình yên ấy. Câu chuyện về Thượng tướng Nguyễn Chơn không chỉ kể về một vị tướng tài ba của Quân đội nhân dân Việt Nam, mà còn nhắc chúng ta nhớ rằng hòa bình chưa bao giờ là điều tự nhiên mà có.

Đằng sau hai chữ “hòa bình” là những năm tháng chiến đấu không ngơi nghỉ, là những người lính đã nằm lại nơi chiến trường, là những người trở về mang theo ký ức của một thời không thể nào quên. Và trong dòng ký ức ấy, hình ảnh Thượng tướng Nguyễn Chơn – người chỉ huy trưởng thành từ lửa đạn Khu 5, người lấy trí tuệ để thắng sức mạnh, lấy bản lĩnh để vượt qua hiểm nguy và lấy trách nhiệm để bảo vệ đồng đội – vẫn là một dấu son đáng trân trọng.

Nhắc đến ông hôm nay không phải chỉ để kể lại những chiến công của một vị tướng. Đó còn là cách thế hệ sau cúi mình trước một thế hệ đã sống một cuộc đời mà mỗi ngày đều phải lựa chọn giữa sự sống và cái chết, nhưng vẫn kiên định lựa chọn con đường vì Tổ quốc. Chính những con người như Thượng tướng Nguyễn Chơn đã góp phần viết nên những trang sử bằng máu và tuổi trẻ của mình, để hôm nay chúng ta được sống dưới bầu trời hòa bình.

Và có lẽ, giá trị lớn nhất mà ông để lại cho thế hệ trẻ không chỉ là nghệ thuật đánh trận, mà còn là một bài học về bản lĩnh: trước khó khăn không lùi bước, trước thử thách không khuất phục, trước trách nhiệm không né tránh và trước Tổ quốc luôn đặt lợi ích chung lên trên lợi ích của riêng mình. Đó chính là ngọn lửa của “thời hoa lửa” – ngọn lửa đã làm nên một thế hệ anh hùng và vẫn cần được truyền lại cho những người trẻ hôm nay.