Thượng tượng Nguyễn Hữu An (1926 -1995) vị tướng của những trận đánh then

Thượng tướng Nguyễn Hữu An sinh ngày 9/10/1926 tại xã Trường Yên, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình cũ. Tháng 8/1945, ông tình nguyện gia nhập Giải phóng quân ở Yên Bái, được giao làm Tiểu đội trưởng. Sau Cách mạng tháng Tám, ông được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Gần như toàn bộ cuộc đời binh nghiệp của ông gắn với những chiến trường ác liệt nhất của đất nước. Từ một chiến sĩ, đồng chí Nguyễn Hữu An trở thành Trung đoàn trưởng trong kháng chiến chống Pháp, rồi lần lượt đảm nhiệm nhiều vị trí chỉ huy cấp sư đoàn, mặt trận, quân đoàn và quân khu.

Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, đồng chí Nguyễn Hữu An tham gia và chỉ huy nhiều trận đánh quan trọng như Bông Lau - Lũng Phầy, Đông Khê, Thất Khê, Mộc Châu, Bình Liêu...

Tại Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, khi mới 28 tuổi, ông là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 174. Đơn vị được giao nhiệm vụ tiến công cứ điểm đồi A1, một trong những vị trí phòng thủ mạnh nhất của quân Pháp tại tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Trận đánh kéo dài, ác liệt nhưng cuối cùng Trung đoàn 174 đã chiếm được A1, mở cửa cho quân ta phát triển tiến công vào trung tâm Mường Thanh. Chiến dịch kết thúc thắng lợi, góp phần quyết định vào việc buộc quân Pháp phải ký Hiệp định Geneva.

Sau năm 1954, đồng chí Nguyễn Hữu An tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí trong quân đội. Năm 1955, ông được bổ nhiệm làm Tham mưu phó Sư đoàn 316; tháng 6/1957 làm Tham mưu phó Quân khu Tây Bắc. Trên các cương vị này, ông tham gia xây dựng, củng cố lực lượng vũ trang, ổn định tổ chức và nâng cao khả năng sẵn sàng chiến đấu.

Nhưng những năm tháng chiến tranh chưa kết thúc. Khi Mỹ bắt đầu leo thang chiến tranh, đồng chí Nguyễn Hữu An lại được điều vào chiến trường miền Nam.

Tháng 9/1964, ông vào Quân khu 4 nhận nhiệm vụ Tư lệnh Sư đoàn 325. Sau thời gian gấp rút chấn chỉnh lực lượng, bổ sung trang bị, sư đoàn hành quân vào chiến trường miền Nam.

Khi đến Tây Nguyên, lực lượng sư đoàn bị phân tán, chỉ còn Trung đoàn 101 ở lại Mặt trận B3. Đồng chí Nguyễn Hữu An được bổ sung vào Đảng ủy mặt trận, giữ chức Phó Tư lệnh Mặt trận B3.

Trong giai đoạn 1969-1972, đồng chí Nguyễn Hữu An nhiều lần được điều động tới những nơi chiến trường khó khăn để cùng cấp ủy, chỉ huy các đơn vị tìm phương án tác chiến.

Đầu năm 1971, đồng chí chỉ huy Sư đoàn 308 tham gia Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, góp phần đánh bại cuộc hành quân Lam Sơn 719.

Cuối năm 1971 và đầu năm 1972, ông tiếp tục tham gia Chiến dịch Cánh đồng Chum.

Đến giữa năm 1972, khi chiến trường Quảng Trị diễn ra quyết liệt, đồng chí Nguyễn Hữu An được điều vào giữ chức Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng Mặt trận Trị - Thiên. Sau đó, ông trực tiếp tham gia chỉ huy các trận đánh nhằm ngăn chặn những cuộc hành quân tái chiếm vùng giải phóng của đối phương.

Sau năm 1975, đồng chí Nguyễn Hữu An tiếp tục chỉ huy Quân đoàn 2 tham gia bảo vệ biên giới Tây Nam trong giai đoạn 1977-1981.

Sau đó, đồng chí lần lượt giữ nhiều chức vụ quan trọng: Phó Tư lệnh kiêm Tham mưu trưởng, quyền Tư lệnh Quân khu 2 (1984-1987); Giám đốc Học viện Lục quân (1988-1991); Giám đốc Học viện Quân sự cấp cao, sau này là Học viện Quốc phòng (1991-1995).

Những cương vị này đánh dấu giai đoạn đồng chí Nguyễn Hữu An chuyển từ một vị tướng trực tiếp chỉ huy trên chiến trường sang công tác xây dựng, đào tạo cán bộ và hoạch định quân sự.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng đánh giá đồng chí Nguyễn Hữu An là một trong những "tướng trận mạc", thường được giao những nhiệm vụ khó khăn, trong những tình huống phức tạp và khẩn trương. Theo Đại tướng, tướng Nguyễn Hữu An là một nhà chỉ huy quân sự "quyết đoán và mưu lược".

Đại tướng Văn Tiến Dũng nhận xét con đường chiến đấu và trưởng thành của Thượng tướng Nguyễn Hữu An trải dài trên nhiều chiến trường, qua nhiều trận đánh, chiến dịch lớn và những thời điểm quyết định của cuộc chiến.

Đã từ lâu, trong QĐND Việt Nam có câu nói về tài đánh trận của các vị tướng: “Nhất Tấn, nhì An, tam Đan, tứ Chơn” (Đại tướng Lê Trọng Tấn, Thượng tướng Nguyễn Hữu An, Thiếu tướng Hoàng Đan, Thượng tướng Nguyễn Chơn).

Gần nửa thế kỷ trong quân ngũ, Thượng tướng Nguyễn Hữu An để lại dấu ấn tại những chiến dịch quan trọng nhất của 2 cuộc kháng chiến và trong sự nghiệp xây dựng quân đội sau chiến tranh.

Với những đóng góp đó, ông được Đảng, Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý, trong đó có Huân chương Độc lập hạng Nhất, ba Huân chương Quân công, ba Huân chương Chiến công, Huân chương Chiến thắng hạng Nhì và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Tên tuổi Thượng tướng Nguyễn Hữu An gắn với những chiến trường ác liệt nhất, nhưng dấu ấn nổi bật của ông không chỉ nằm ở những chiến thắng. Đó còn là khả năng đánh giá tình hình, lựa chọn cách đánh phù hợp và đặc biệt là bản lĩnh của một người chỉ huy luôn có mặt ở những nơi khó khăn nhất của chiến trường.