THƯỢNG TƯỚNG NGUYỄN HỮU AN: HUYỀN THOẠI CHỈ HUY VÀ NHỮNG MỐC SON LỊCH SỬ CHÓI LỌI
Trong thế hệ các tướng lĩnh huyền thoại của Quân đội nhân dân Việt Nam, Thượng tướng Nguyễn Hữu An (1926 – 1995) được mệnh danh là một trong những nhà cầm quân thực chiến thao lược và xuất sắc nhất. Cả cuộc đời binh nghiệp của ông là một chuỗi dài những năm tháng trực tiếp xông pha nơi bom đạn, luôn có mặt tại những chiến trường nóng bỏng nhất và trực tiếp chỉ huy những trận đánh thay đổi cục diện lịch sử dân tộc.
Từ thung lũng Điện Biên đến trận đối đầu trực diện quân Mỹ tại Ia Drang
Thượng tướng Nguyễn Hữu An sinh ngày 1 tháng 10 năm 1926 tại xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình. Giác ngộ cách mạng từ sớm, ông nhập ngũ vào tháng 8 năm 1945 và nhanh chóng bộc lộ tài năng tổ chức, chỉ huy chiến đấu sắc bén.
Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, đỉnh cao ghi dấu ấn của ông chính là Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954. Khi ấy, với tư cách là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 174 thuộc Đại đoàn 316, ông đã trực tiếp chỉ huy đơn vị đánh chiếm đồi A1 – cứ điểm phòng thủ kiên cố, dai dẳng và ác liệt nhất của quân Pháp. Tiếng nổ của khối bộc phá 1 tấn trên đồi A1 do trung đoàn của ông thực hiện chính là hiệu lệnh tổng tấn công cuối cùng, đè bẹp ý chí kháng cự của thực dân Pháp.
Bước sang cuộc kháng chiến chống Mỹ, tháng 11 năm 1965, trên cương vị Thượng tá, Phó Tư lệnh Mặt trận Tây Nguyên, ông trực tiếp chỉ huy trận Ia Drang lừng lẫy. Đây là trận đối đầu trực diện đầu tiên giữa Quân giải phóng và Sư đoàn Kỵ binh không vận số 1 – đơn vị tinh nhuệ bậc nhất của quân đội Mỹ. Với chiến thuật "nắm thắt lưng địch mà đánh", bẻ gãy chiến thuật "trực thăng vận" hiện đại, ông đã đưa quân và dân ta đến chiến thắng oanh liệt, chứng minh một chân lý lịch sử: Quân và dân Việt Nam hoàn toàn có thể đánh thắng quân Mỹ bằng lối đánh mưu trí, dũng cảm. Chiến công này sau đó đã được chính phía Mỹ viết thành sách và dựng thành bộ phim nổi tiếng "We Were Soldiers" (Chúng tôi là những người lính).
Người chỉ huy mũi tiến công cắm cờ chiến thắng tại Dinh Độc Lập
Không dừng lại ở đó, Nguyễn Hữu An tiếp tục ghi danh mình vào lịch sử với tư cách là một trong những vị tướng chỉ huy mũi tiến công quan trọng nhất trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử năm 1975.
Trên cương vị Tư lệnh Quân đoàn 2 (Binh đoàn Hương Giang), ông đã chỉ huy quân đoàn thực hiện cuộc hành quân thần tốc dọc duyên hải miền Trung, đập tan tuyến phòng thủ từ xa của địch tại Phan Rang. Trong ngày 30 tháng 4 năm 1975, chính các đơn vị thuộc Quân đoàn 2 dưới sự chỉ huy của ông (đi đầu là Lữ đoàn xe tăng 203) đã thần tốc tiến vào Sài Gòn, húc đổ cổng Dinh Độc Lập và cắm lá cờ chiến thắng lên nóc dinh, chính thức chấm dứt cuộc chiến tranh trường kỳ, thống nhất đất nước.
Người thầy của các thế hệ tướng lĩnh và di sản để lại
Sau ngày đất nước hòa bình, Thượng tướng Nguyễn Hữu An tiếp tục cống hiến cho sự nghiệp bảo vệ biên giới Tây Nam, biên giới phía Bắc và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Khi rời chiến trường, ông mang tư duy thực chiến phong phú của mình vào công tác đào tạo, giữ chức Giám đốc Học viện Quân sự cấp cao (nay là Học viện Quốc phòng) và Viện trưởng Viện Lịch sử Quân sự Việt Nam.
Ông được phong hàm Thiếu tướng năm 1974, Trung tướng năm 1980 và Thượng tướng năm 1986. Do những công lao đặc biệt xuất sắc, ông đã được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Hồ Chí Minh, Huân chương Quân công hạng Nhất và vinh dự được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 2007.
Thượng tướng Nguyễn Hữu An tạ thế ngày 9 tháng 4 năm 1995. Cuộc đời ông là hiện thân của sự quả cảm, một vị tướng tài ba xuất chúng nhưng luôn khiêm nhường, giản dị. Tên của ông hiện nay đã được trân trọng đặt cho nhiều tuyến đường lớn tại thủ đô Hà Nội, thành phố Đà Nẵng, quê hương Ninh Bình và nhiều tỉnh thành khác trên cả nước.
