Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu – Một đời tận tụy vì đồng đội, tri thức và thế hệ tương lai

Thượng tướng, Viện sĩ Nguyễn Huy Hiệu là một vị tướng trưởng thành từ chiến trường, từng tham gia bốn chiến dịch lớn gồm Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân năm 1968, Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào năm 1971, Chiến dịch Quảng Trị năm 1972 và Chiến dịch Hồ Chí Minh năm 1975. Trong suốt cuộc đời binh nghiệp, ông đã trải qua 67 trận đánh ác liệt, nhiều lần đối mặt với hiểm nguy và bị thương nơi chiến trường. Dù được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân khi mới 26 tuổi và trở thành một trong những vị tướng trẻ nhất toàn quân khi được phong quân hàm Thiếu tướng ở tuổi 40, ông hiếm khi nhắc đến những chiến công của bản thân. Điều ông luôn nhớ và nhắc đến nhiều nhất chính là những đồng đội đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Đối với Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu, việc tri ân đồng đội không chỉ là tình cảm mà còn là trách nhiệm suốt đời. Hằng năm, ông đều trở lại chiến trường Quảng Trị, nơi gắn liền với những năm tháng chiến đấu khốc liệt. Những chuyến đi ấy không đơn thuần là thắp nén hương tưởng nhớ mà còn là dịp để ông tiếp tục thực hiện những việc làm ý nghĩa dành cho đồng đội đã hy sinh. Trong nhiều năm, ông đã góp công sức vận động, kết nối xây dựng nhiều công trình tưởng niệm như Đền thờ Liệt sĩ ở Cao điểm 31, Cụm Văn hóa tâm linh chùa Gio An, Đền cây đa giếng Đìa, Khu tưởng niệm Trung đoàn 27, Tượng đài Hoài niệm Quảng Trị và nhiều công trình khác. Với ông, đó không chỉ là những địa chỉ tri ân mà còn là nơi giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, giúp họ hiểu hơn về những hy sinh của cha anh đi trước.

Nỗi nhớ đồng đội luôn thôi thúc ông thực hiện nhiều việc nghĩa. Ông thường xuyên tham gia tôn tạo các di tích lịch sử, thăm hỏi gia đình chính sách, giúp đỡ trẻ em bị ảnh hưởng bởi chất độc da cam và hỗ trợ thân nhân liệt sĩ tìm kiếm hài cốt người thân. Nhờ những ghi chép cẩn thận về tên tuổi, quê quán và nơi an táng đồng đội từ thời chiến, cùng trí nhớ đặc biệt của mình, ông đã giúp nhiều gia đình tìm được hài cốt người thân sau nhiều năm xa cách. Những việc làm lặng lẽ nhưng đầy trách nhiệm ấy đã khiến nhiều người xem ông như một “cuốn lịch sử sống” của những năm tháng chiến tranh hào hùng.

Bước sang thời bình, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu vẫn giữ tinh thần cống hiến không ngừng nghỉ. Ông dành nhiều tâm huyết cho công tác nghiên cứu và sáng tác. Trong căn phòng làm việc giản dị chứa đầy sách và kỷ vật chiến tranh, ông miệt mài viết nên những trang sách với mong muốn lưu giữ ký ức lịch sử và truyền lại cho thế hệ mai sau. Trong hơn hai mươi năm, ông đã viết, biên soạn và chủ biên hơn mười công trình lớn về đối ngoại quốc phòng, nghệ thuật quân sự, phòng chống thiên tai, cứu hộ cứu nạn và bảo vệ môi trường.

Một trong những tác phẩm tiêu biểu của ông là cuốn Một thời Quảng Trị, ghi lại những ký ức chân thực về mùa hè đỏ lửa năm 1972. Cuốn sách đã được dịch sang tiếng Anh và trở thành món quà tặng Tổng thống Mỹ Barack Obama trong chuyến thăm Việt Nam. Thông qua các tác phẩm của mình, ông mong muốn bạn bè quốc tế hiểu hơn về một dân tộc yêu chuộng hòa bình nhưng luôn kiên cường bảo vệ Tổ quốc. Đối với ông, viết sách chính là một cách tiếp tục cống hiến, tiếp tục chiến đấu trên mặt trận tri thức.

Không chỉ viết sách, ông còn tích cực lan tỏa văn hóa đọc đến cộng đồng. Hơn 50.000 cuốn sách đã được ông trao tặng cho trường học, thư viện, bảo tàng, đồng đội, chiến sĩ và bạn bè quốc tế. Những chuyến xe chở sách đã đến nhiều vùng quê, các đồn biên phòng, thậm chí đến tận Trường Sa. Với ông, trao tặng sách là trao đi niềm tin vào tri thức và tương lai của đất nước.

Bên cạnh những đóng góp trong lĩnh vực nghiên cứu, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu còn là một nhà khoa học quân sự có uy tín. Ông có học vị Tiến sĩ và năm 2010 trở thành người Việt Nam đầu tiên được Viện Hàn lâm Khoa học Quân sự Liên bang Nga phong tặng danh hiệu Viện sĩ. Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp của ông cho khoa học quân sự và nghệ thuật quân sự Việt Nam. Tác phẩm Một số vấn đề Nghệ thuật Quân sự trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc của ông được đánh giá là công trình nghiên cứu có giá trị, góp phần phục vụ công tác huấn luyện và nghiên cứu trong quân đội.

Một dấu ấn đặc biệt khác trong cuộc đời ông là hoạt động “trồng cây tri ân”. Đến nay, ông đã trồng hơn 500 cây bồ đề và cây sala tại các nghĩa trang liệt sĩ, đền chùa trên khắp cả nước. Đặc biệt, cây đa lớn trong khuôn viên Thành đội Quảng Trị ngày nay chính là cây do ông mang từ Ấn Độ về và trồng từ năm 1983. Với ông, mỗi cây xanh không chỉ là biểu tượng của sự sống mà còn là lời nhắc nhở về những hy sinh của các thế hệ đi trước.

Ngoài ra, ông còn âm thầm hỗ trợ các cựu chiến binh có hoàn cảnh khó khăn, trao học bổng cho học sinh nghèo và dành nhiều thời gian trò chuyện với thanh niên, sĩ quan trẻ. Thông qua những buổi nói chuyện về truyền thống cách mạng và nghệ thuật quân sự, ông mong muốn bồi đắp lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho thế hệ hôm nay.

Trải qua chiến tranh và bước vào thời bình, Thượng tướng Nguyễn Huy Hiệu vẫn giữ nguyên tinh thần tận tụy của người lính năm xưa. Từ những công trình tri ân đồng đội, những trang sách giá trị đến những việc làm âm thầm vì cộng đồng, ông đã dành trọn cuộc đời mình cho nghĩa tình, tri thức và trách nhiệm với đất nước. Hình ảnh người tướng già vẫn miệt mài cống hiến trên “mặt trận” của tri thức và lòng nhân ái chính là minh chứng cho một cuộc đời đẹp, bình dị mà cao quý.