Thượng tướng Phạm Ngọc Mậu – Người chính ủy trên đường kéo pháo Điện Biên Phủ

Trong lịch sử Quân đội nhân dân Việt Nam, Thượng tướng Phạm Ngọc Mậu là một trong những cán bộ lãnh đạo có nhiều đóng góp nổi bật cho công tác Đảng, công tác chính trị. Ông là lão thành cách mạng, vị tướng xuất sắc của quân đội và là người con ưu tú của quê hương Thái Bình. Hơn ba thập niên hoạt động cách mạng, ông từng giữ nhiều cương vị quan trọng, trong đó có thời gian dài công tác tại Tổng cục Chính trị.

Đồng chí Lê Khả Phiêu, nguyên Tổng Bí thư, nguyên Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị, từng đánh giá Phạm Ngọc Mậu là người cán bộ trung kiên của Đảng, có cuộc đời gắn bó sâu sắc với sự nghiệp xây dựng quân đội và công tác chính trị trong lực lượng vũ trang.

Từ tháng 5-1957 đến tháng 12-1958, ông giữ chức Cục trưởng Cục Cán bộ. Từ tháng 1-1959 đến tháng 2-1961, ông đảm nhiệm cương vị Cục trưởng Cục Tổ chức. Tháng 3-1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh bổ nhiệm Phạm Ngọc Mậu làm Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị. Ông giữ cương vị này cho đến khi nghỉ hưu vào tháng 11-1989.

Người chính ủy trong cuộc kéo pháo lịch sử

Nhắc đến Phạm Ngọc Mậu không thể không nhắc tới Chiến dịch Điện Biên Phủ, nơi ông trực tiếp tham gia một trong những nhiệm vụ đặc biệt khó khăn: tổ chức kéo pháo vào trận địa bằng sức người.

Để bảo đảm bí mật và bất ngờ trong quá trình chuẩn bị chiến dịch, Bộ Chỉ huy quyết định sử dụng sức người đưa pháo lớn vào các trận địa. Đây là công việc đặc biệt nặng nhọc, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bộ binh và pháo binh trong điều kiện địa hình hiểm trở, đường núi dốc cao, trong khi máy bay và pháo binh địch liên tục đánh phá.

Ban Chỉ huy kéo pháo được thành lập với các đồng chí Lê Trọng Tấn, Đại đoàn trưởng Đại đoàn 312; Phạm Ngọc Mậu, Chính ủy Đại đoàn Công pháo 351; và Phạm Kiệt, Phó cục trưởng Cục Bảo vệ.

Khi đó, Phạm Ngọc Mậu là cán bộ cấp trưởng duy nhất của Đại đoàn Công pháo 351, đồng thời đảm nhiệm cương vị Chính ủy Bộ Chỉ huy kéo pháo của Mặt trận Điện Biên Phủ.

Nhiệm vụ của ông không chỉ là tổ chức, động viên bộ đội mà còn phải trực tiếp nắm tình hình, phối hợp với các lực lượng và xử lý những tình huống phát sinh trong quá trình đưa pháo vượt qua núi rừng Tây Bắc.

Những ngày kéo pháo giữa bom đạn

Trong hồi ký Kéo pháo vào, kéo pháo ra, Phạm Ngọc Mậu dành nhiều trang viết về những người lính đã bất chấp hiểm nguy để đưa từng khẩu pháo đến trận địa.

Đường kéo pháo xuyên qua rừng núi hiểm trở, nhiều đoạn phải mở đường, làm cầu, gia cố mặt đường. Mỗi khẩu pháo nặng hàng tấn trở thành một thử thách lớn đối với bộ đội. Trong khi đó, máy bay địch liên tục trút bom xuống các tuyến đường vận chuyển.

Có lần, một khẩu pháo bị đứt dây và có nguy cơ lao xuống vực. Trong khoảnh khắc hiểm nghèo, một chiến sĩ bộ binh đã buộc dây pháo vào người rồi ôm chặt lấy gốc cây để giữ pháo, đồng thời cất tiếng hát át tiếng bom đạn.

Ở một khu vực khác, các khẩu pháo cao xạ đang trú quân giữa rừng tranh bị máy bay địch ném bom napalm. Những chiến sĩ xung kích của Tiểu đoàn 130 lập tức lao vào khu vực cháy để cứu pháo. Trong khói lửa, họ đưa được toàn bộ số pháo ra khỏi vùng nguy hiểm.

Những hình ảnh ấy trở thành biểu tượng cho ý chí và tinh thần hy sinh của những người lính trong quá trình chuẩn bị Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Đặc biệt, trong ký ức của Phạm Ngọc Mậu, sự hy sinh của pháo thủ Tô Vĩnh Diện luôn là một hình ảnh không thể nào quên. Tại Dốc Chuối, khi khẩu pháo có nguy cơ lao xuống vực, Tô Vĩnh Diện đã lấy thân mình chèn pháo, cứu khẩu pháo khỏi rơi xuống vực sâu và hy sinh.

Tô Vĩnh Diện sau đó được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Sự hy sinh của ông cùng những chiến sĩ kéo pháo khác đã trở thành một phần không thể tách rời của ký ức về những ngày chuẩn bị cho trận quyết chiến Điện Biên Phủ.

Kéo pháo ra – một thử thách khác

Sau khi có quyết định thay đổi phương châm tác chiến, pháo binh ta được lệnh kéo pháo ra khỏi trận địa. Đây lại là một nhiệm vụ gian nan không kém kéo pháo vào.

Từ những kinh nghiệm đã có, Ban Chỉ huy kéo pháo điều chỉnh phương thức tổ chức và chỉ huy. Sở chỉ huy được thiết lập, hệ thống điện thoại được nối tới các đại đội để thường xuyên nắm tình hình. Cán bộ tham mưu, cán bộ chính trị của pháo binh và bộ binh được phân công thay nhau có mặt tại những đoạn đường khó khăn.

Công tác ngụy trang cũng được đặc biệt chú trọng. Mỗi ngày, cán bộ chỉ huy phải kiểm tra nghiêm ngặt tuyến đường kéo pháo để tránh bị máy bay địch phát hiện.

Với Phạm Ngọc Mậu, những ngày kéo pháo vào rồi kéo pháo ra không chỉ là một nhiệm vụ quân sự đặc biệt mà còn là phép thử về ý chí, kỷ luật và sức mạnh đoàn kết của bộ đội. Những kinh nghiệm từ thực tiễn ấy sau này trở thành vốn quý trong công tác lãnh đạo, chỉ huy của ông.

Dấu ấn tại Tổng cục Chính trị

Sau Chiến thắng Điện Biên Phủ, Phạm Ngọc Mậu tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong quân đội. Đặc biệt, từ năm 1961, ông trở thành Phó chủ nhiệm Tổng cục Chính trị và giữ cương vị này trong nhiều năm.

Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ông cùng tập thể lãnh đạo Tổng cục Chính trị tham mưu cho Quân ủy Trung ương tổ chức và triển khai công tác Đảng, công tác chính trị trong toàn quân.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng và Quân ủy Trung ương, công tác Đảng, công tác chính trị được tiến hành toàn diện, linh hoạt và gắn chặt với nhiệm vụ chiến đấu. Các cấp ủy, cơ quan chính trị và đội ngũ cán bộ chính trị đã triển khai nhiều hình thức, biện pháp phù hợp nhằm xây dựng bản lĩnh, ý chí chiến đấu và củng cố niềm tin cho cán bộ, chiến sĩ.

Trong những năm tháng chiến tranh, sức mạnh chính trị - tinh thần trở thành một trong những yếu tố quan trọng góp phần giúp Quân đội nhân dân Việt Nam vượt qua những thử thách khốc liệt, hoàn thành nhiệm vụ chiến đấu và giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Tiếp tục cống hiến trong những năm bảo vệ Tổ quốc

Sau năm 1975, đất nước bước vào thời kỳ mới nhưng vẫn phải đối mặt với những cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và biên giới phía Bắc.

Trong hoàn cảnh chiến trường phức tạp, Phạm Ngọc Mậu cùng Tổng cục Chính trị tiếp tục bám sát cơ sở, nắm chắc tình hình và triển khai công tác Đảng, công tác chính trị phù hợp với yêu cầu tác chiến.

Các hoạt động giáo dục chính trị, động viên tư tưởng, xây dựng tổ chức Đảng và củng cố đoàn kết trong quân đội được chú trọng, góp phần tạo nên sức mạnh tổng hợp để bộ đội hoàn thành nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ và an ninh của Tổ quốc.

Đến tháng 11-1989, sau nhiều thập niên hoạt động cách mạng và gắn bó với quân đội, Phạm Ngọc Mậu nghỉ hưu.

Nhìn lại chặng đường hoạt động của Thượng tướng Phạm Ngọc Mậu, từ những ngày lăn lộn trên các tuyến đường kéo pháo ở Điện Biên Phủ đến nhiều năm lãnh đạo công tác Đảng, công tác chính trị trong quân đội, có thể thấy một điểm xuyên suốt: đó là sự tận tụy với nhiệm vụ và niềm tin vào sức mạnh của con người.

Ông không chỉ là người trực tiếp tham gia tổ chức một trong những nhiệm vụ đặc biệt của Chiến dịch Điện Biên Phủ, mà còn là cán bộ có nhiều đóng góp cho quá trình xây dựng quân đội vững mạnh về chính trị qua các thời kỳ chiến tranh.

Thượng tướng Phạm Ngọc Mậu qua đời năm 1993 tại Hà Nội. Những cống hiến của ông, đặc biệt trong công tác Đảng, công tác chính trị và trong những ngày kéo pháo đầy gian khổ tại Điện Biên Phủ, vẫn là một phần đáng nhớ trong lịch sử xây dựng và trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam.