Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải – Khí Phách Công Thần Và Khúc Ca Khải Hoàn

Trần Quang Khải là con trai thứ ba của vua Trần Thái Tông, một trong những vị đại thần có vị trí tối cao trong hoàng tộc nhà Trần, giữ chức Thái sư lĩnh thống soái quân đội. Ông không chỉ là một chính trị gia, một danh tướng lỗi lạc trên chiến trường mà còn là một nhà thơ kiệt xuất, đại diện cho tâm hồn thanh cao của Hào khí Đông A.

Trong cuộc kháng chiến chống quân Nguyên lần thứ hai (1285), khi cánh quân khổng lồ của Toa Đô từ phía Nam (Chăm Pa) đánh thốc lên phối hợp với cánh quân của Thoát Hoan từ phía Bắc đánh xuống tạo thế gọng kìm siết chặt nhà Trần, Trần Quang Khải được giao trọng trách nặng nề: làm tổng chỉ huy phòng tuyến phía Nam ngăn chặn Toa Đô. Ông đã chỉ huy quân sĩ chiến đấu vô cùng khéo léo, thực hiện chiến thuật tiêu hao, kiên quyết không cho hai cánh quân giặc gặp nhau.

Khi thời cơ phản công đến, chính Trần Quang Khải là người trực tiếp chỉ huy trận đại chiến kinh điển tại bến Chương Dương (Thường Tín, Hà Nội). Dưới sự chỉ huy của ông, thủy quân nhà Trần dùng hỏa công đánh thẳng vào đại doanh chiến thuyền địch, tiêu diệt hoàn toàn sinh lực quân giặc, giải phóng một vùng rộng lớn bờ nam sông Hồng, mở toang con đường cho quân ta tiến về giải phóng kinh thành Thăng Long.

Sau khi rước vua Trần trở về kinh đô trong niềm vui chiến thắng vỡ òa, đứng trước cảnh đất nước sạch bóng quân thù, Trần Quang Khải đã tức cảnh sinh tình viết nên bài thơ Tụng giá hoàn kinh sư (Phò giá về kinh) – được coi là khúc ca khải hoàn hay nhất lịch sử văn học quân sự Việt Nam:

"Đoạt sáo Chương Dương độ, Cầm hồ Hàm Tử quan. Thái bình tu trí lực, Vạn cổ thử giang san." (Chương Dương cướp giáo giặc / Hàm Tử bắt quân thù / Thái bình nên gắng sức / Non nước ấy nghìn thu).