Thượng Tướng Thái Sư Trần Quang Khải - Người Gánh Vác Giang Sơn Và Khúc Ca Khải Hoàn

Trong dải ngân hà anh hùng của triều đại nhà Trần, Thượng tướng Thái sư Trần Quang Khải hiện lên như một văn võ toàn tài, người vừa cầm gươm giữ vững bờ cõi, vừa cầm bút để lại cho muôn đời những dòng thơ bất tử. Là con trai thứ hai của Thái Tông Trần Cảnh, ông sinh ra trong nhung lúa nhưng sớm gánh trên vai vận mệnh sinh tử của một quốc gia trước đại họa Mông - Nguyên.

Năm 1285, khi hàng chục vạn quân giặc do Thoát Hoan dẫn đầu tràn sang, kinh thành Thăng Long chìm trong khói lửa. Giữa muôn vàn áp lực, Trần Quang Khải được giao trọng trách Thượng tướng Thái sư, đại thần đứng đầu triều đình về cả quân sự lẫn chính trị. Khi tình thế ngàn cân treo sợi tóc, việc quy tụ lòng người và giữ vững sự đoàn kết trong nội bộ hoàng tộc là yếu tố sống còn. Hiểu rõ điều đó, Trần Quang Khải đã chủ động gạt bỏ những bất hòa riêng giữa hai dòng họ để sát cánh cùng Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo. Hình ảnh hai vị đại tướng cùng tắm chung trên hạm đội chỉ huy, cởi mở chân tình, đã trở thành biểu tượng kinh điển cho sự hòa hợp, đặt lợi ích dân tộc lên trên hết.

Trên chiến trường, Trần Quang Khải là một vị tướng tài ba với tư duy chiến lược sắc bén. Trong cuộc kháng chiến lần thứ hai, ông trực tiếp chỉ huy tuyến phòng thủ phía Nam, chặn đứng mũi tiến công hiểm hóc của quân Toa Đô từ Champa đánh ngược ra, bảo vệ an toàn cho bộ chỉ huy tối cao. Khi thời cơ phản công đến, chính ông đã gánh vác trọng trách chỉ huy trận tập kích then chốt tại bến Chương Dương. Dưới sự dẫn dắt của ông, quân dân Đại Việt đã giội sóng sông Hồng, đập tan căn cứ quan trọng nhất bảo vệ Thăng Long của địch, mở đường cho đại quân tiến về giải phóng kinh thành.

Nhưng điều làm nên một Trần Quang Khải sâu sắc và thiêng liêng nhất lại nằm ở khoảnh khắc sau chiến thắng. Khi khói binh vừa tan, cùng vua Trần trở lại Thăng Long ngổn ngang gạch đá, ông không chìm trong kiêu ngạo chiến công. Nhìn dải sông núi vừa trải qua cơn bể dâu, cảm xúc dạt dào đã kết tinh thành hai câu thơ tuyệt tác trong bài Tòng giá quang phục Kinh sư:

"Đoạt sáo Chương Dương độ, Cầm hồ Hàm Tử quan. Thái bình須 nỗ lực, Vạn cổ thử sơn hà."

(Chương Dương cướp giáo giặc, Hàm Tử bắt quân Thù. Thái bình nên dốc sức, Muôn đời vốn giang sơn).

Lời thơ không chỉ cất lên niềm tự hào về những chiến công oanh liệt, mà còn là một lời nhắc nhở sâu sắc, mang tầm nhìn chiến lược qua muôn đời: Thắng trận đã khó, giữ vững hòa bình và xây dựng đất nước lúc thái bình lại càng cần nỗ lực nhiều hơn.

Thượng tướng Thái师 Trần Quang Khải qua đời năm 1294, để lại một di sản đồ sộ về lòng trung trinh, trí tuệ và nhân cách. Ông là tấm gương sáng về một người lãnh đạo biết buông bỏ cái "tôi" vì cái "chung", một vị tướng dũng mãnh trên chiến trường và một tâm hồn thi sĩ nặng lòng với từng tấc đất quê hương.