Thượng tướng Trần Sâm - Con người và sự nghiệp

Thượng tướng Trần Sâm, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng khóa IV, nguyên Thứ trưởng Bộ Quốc phòng, nguyên Phó Tổng Tham mưu trưởng và nguyên Cục trưởng Cục Nghiên cứu kỹ thuật quân sự, sinh ngày 5-4-1918 tại làng Duân Kinh, xã Hải Xuân, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị. Sinh ra trong một gia đình nông dân, thợ thủ công giàu truyền thống hiếu học và yêu nước, ông sớm được hun đúc tinh thần cách mạng từ quê hương kiên cường bên dòng sông Vĩnh Định.

Ngay từ thời thanh niên, Trần Sâm đã tích cực tham gia phong trào học sinh yêu nước và được kết nạp vào Đảng khi mới 20 tuổi. Ông làm giao liên bí mật, vận chuyển tài liệu và đưa đón cán bộ cách mạng trên tuyến đường sắt từ miền Trung vào Sài Gòn. Năm 1939, ông bị thực dân Pháp bắt, tra tấn dã man nhưng vẫn giữ vững khí tiết của người cộng sản. Tòa án thực dân kết án ông 5 năm tù và đày lên nhà lao Buôn Ma Thuột. Trong thời gian bị giam giữ, ông không ngừng học tập lý luận chính trị, quân sự và tích lũy nhiều kinh nghiệm quý báu phục vụ cho hoạt động cách mạng sau này.

Năm 1943, mãn hạn tù, ông tiếp tục bí mật hoạt động cách mạng tại quê hương. Đến năm 1945, ông tham gia lãnh đạo giành chính quyền ở tỉnh Quảng Trị và được cử làm Ủy viên Ủy ban Kháng chiến tỉnh. Cũng từ thời điểm này, tên gọi Trần Sâm chính thức gắn bó với ông trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng.

Sau Cách mạng Tháng Tám, ông được giao nhiều trọng trách trong quân đội. Đầu năm 1946, ông giữ chức Chính ủy Trung đoàn 95, tham gia chỉ huy chiến đấu bảo vệ Quảng Trị. Năm 1948, ông được điều động làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 101 tại Thừa Thiên và trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh quan trọng, nổi bật là trận phục kích Hội Mít - Lăng Cô năm 1949, tiêu diệt gọn đoàn tàu địch, tạo tiếng vang lớn trên chiến trường Liên khu 4.

Tháng 10-1949, ông được bổ nhiệm làm Phó Tư lệnh Mặt trận Bình Trị Thiên - Trung Lào. Đến tháng 12-1950, khi mới 32 tuổi, ông trở thành Tư lệnh kiêm Chính ủy Liên khu 4. Năm 1953, ông được điều động lên Bộ Tổng Tham mưu giữ chức Cục trưởng Cục Quân lực. Trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, ông là Cục trưởng Cục Quân lực kiêm Trưởng ban Quân lực mặt trận, trực tiếp tham gia cơ quan tham mưu tại Sở Chỉ huy của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Sau năm 1954, Trần Sâm được giao nhiệm vụ tham gia xây dựng đề án phát triển lực lượng quân đội trong thời bình. Năm 1957, ông giữ chức Phó Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần. Đầu năm 1960, ông được Chủ tịch Hồ Chí Minh bổ nhiệm làm Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, trực tiếp chỉ đạo công tác xây dựng lực lượng, tổ chức biên chế, bảo đảm vũ khí, trang bị kỹ thuật cho quân đội và các chiến trường.

Trên cương vị lãnh đạo, ông đã tham gia xây dựng nhiều kế hoạch quan trọng nhằm phát triển lực lượng vũ trang, củng cố dân quân tự vệ và lực lượng dự bị. Ông cũng góp phần xây dựng kế hoạch bảo đảm vũ khí, trang bị kỹ thuật cho quân đội giai đoạn 1961-1965, tạo nền tảng cho sự phát triển của các quân chủng, binh chủng trong những năm chiến tranh.

Sau đó, ông được bổ nhiệm làm Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Chủ nhiệm Tổng cục Hậu cần. Dưới sự lãnh đạo của ông, ngành hậu cần quân đội đã xây dựng được hệ thống kho tàng, dự trữ lượng lớn vũ khí, đạn dược, phương tiện vận tải, xăng dầu và vật tư phục vụ chiến đấu. Ông cũng tham gia chỉ đạo tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn, góp phần bảo đảm sức người, sức của cho chiến trường miền Nam.

Cuối năm 1965, ông trở lại cương vị Thứ trưởng Bộ Quốc phòng kiêm Phó Tổng Tham mưu trưởng. Trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ông trực tiếp tham gia chỉ đạo xây dựng lực lượng, công tác động viên quân đội, nghiên cứu kỹ thuật quân sự, công tác đối ngoại và nhiều nhiệm vụ chiến lược quan trọng khác. Ông nhiều lần đại diện lãnh đạo Bộ Quốc phòng tham gia các đoàn đàm phán, ký kết các hiệp định viện trợ quân sự với các nước anh em, góp phần tăng cường tiềm lực quốc phòng cho đất nước.

Suốt cuộc đời hoạt động cách mạng và quân ngũ, Thượng tướng Trần Sâm được đánh giá là một nhà lãnh đạo có tầm nhìn chiến lược, năng lực tham mưu xuất sắc và phẩm chất đạo đức mẫu mực. Ông luôn sống giản dị, khiêm tốn, thanh liêm, tận tụy với công việc, được đồng chí, đồng đội kính trọng và tin yêu.