Thượng Tướng Trần Văn Trà

Đồng chí Trần Văn Trà, tên thật là Nguyễn Chấn, sinh ngày 15 tháng 9 năm 1919 tại xã Tịnh Long, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi trong một gia đình nông dân nghèo. Từ năm 11 tuổi (1930), đồng chí đã tham gia rải truyền đơn, dán khẩu hiệu tuyên truyền cho cách mạng. Năm 1936, học Trường Kỹ nghệ thực hành Huế (nay là Trường Cao đẳng Công nghiệp Huế), tham gia phong trào học sinh yêu nước đòi dân sinh dân quyền và gia nhập Đoàn Thanh niên dân chủ, sau đó được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương (1938) tại chi bộ của Trường. Năm 1939 vào Sài Gòn làm công nhân hỏa xa và tiếp tục hoạt động cách mạng. Tháng 12 năm 1939, bị thực dân Pháp bắt tại Sài Gòn, sau khi bị giam giữ 5 tháng thì được thả, nhưng bị quản thúc vô thời hạn ở quê. Tháng 3 năm 1941, đồng chí Trần Văn Trà trốn lên Đà Lạt tiếp tục hoạt động, rồi về Nha Trang, sau đó trở lại Sài Gòn bắt liên lạc với cách mạng, được giao phụ trách báo Giải phóng và cơ quan ấn loát của Kỳ bộ Việt Minh Nam Bộ. Tháng 11 năm 1944, đồng chí Trần Văn Trà bị thực dân Pháp bắt lần thứ hai, giam tại Khám Lớn Sài Gòn. Ngày 22 tháng 8 năm 1945, đồng chí được Chính phủ Trần Trọng Kim trả tự do, tham gia Tổng khởi nghĩa và được phân công đại diện Thanh niên Cứu quốc trong Kỳ bộ Việt Minh.

Khi quân Pháp trở lại đánh chiếm Sài Gòn (23 tháng 9 năm 1945), đồng chí Trần Văn Trà gia nhập du kích, tham gia các trận đánh đầu tiên tại mặt trận Cầu Bông. Tháng 10 năm 1945, Xứ ủy và Ủy ban kháng chiến Nam Bộ tạm rút về Mỹ Tho, đồng chí Trần Văn Trà xin ở lại Sài Gòn chiến đấu. Trước tình hình phức tạp của lực lượng kháng chiến chống Pháp ở Nam Bộ lúc đó, đồng chí chủ động đề xuất với Xứ ủy và Tỉnh ủy Gia Định thành lập Giải phóng quân Liên quận Hóc Môn - Bà Điểm - Đức Hòa (01 tháng 11 năm 1945) và được cử làm Chính trị viên. Đây là đơn vị vũ trang đầu tiên ở Nam Bộ do Đảng trực tiếp tổ chức và lãnh đạo. Đồng chí đã góp phần quan trọng cùng các đồng chí Nguyễn Bình, Tô Ký… thống nhất các lực lượng vũ trang Nam Bộ thành Giải phóng quân Nam Bộ đặt dưới sự lãnh đạo của Xứ ủy.

Tháng 3 năm 1946, khi tình hình miền Đông tương đối ổn định, đồng chí Trần Văn Trà tình nguyện về Đồng Tháp Mười xây dựng lại cơ quan Khu bộ Khu VIII và các tổ chức lãnh đạo, chỉ đạo kháng chiến ở các tỉnh miền Trung Nam Bộ; tháng 4 năm 1946, thành lập Chi đội 14 Tân An (tương đương trung đoàn), do đồng chí Trần Văn Trà trực tiếp làm Chi đội trưởng; bắt đầu xây dựng căn cứ địa Đồng Tháp Mười. Tháng 9 năm 1946, đồng chí Trần Văn Trà được chỉ định làm Khu trưởng Khu VIII. Tháng 11 năm 1946, đồng chí tham dự Hội nghị Xứ ủy Nam Bộ mở rộng tại chiến khu Đồng Tháp Mười, được cử làm Xứ ủy viên. Nhận rõ tình hình thực tế trình độ kỹ thuật, chiến thuật của lực lượng vũ trang ta còn yếu, vũ khí còn nghèo nàn, đồng chí Trần Văn Trà tổ chức Trường Quân sự đầu tiên của Khu VIII để huấn luyện bộ đội, phát động phong trào rèn cán, chỉnh quân. Về tác chiến, đồng chí chủ trương và chỉ đạo nhằm chỗ yếu của địch mà đánh, tước vũ khí của địch để trang bị cho mình. Đồng chí trực tiếp chỉ huy trận Giồng Dứa phục kích địch trên đường số 4. Đây là trận đầu thắng lớn của quân và dân Khu VIII. Tháng 3 năm 1948, Tiểu đoàn 307, tiểu đoàn chủ lực cơ động đầu tiên của Khu VIII và Nam Bộ được thành lập, trở thành một đơn vị nổi tiếng trong cuộc kháng chiến chống Pháp.

Cùng với việc xây dựng và rèn luyện lực lượng vũ trang, đồng chí Trần Văn Trà còn tập hợp lực lượng văn nghệ sĩ, khuyến khích phát triển các hoạt động báo chí, tuyên truyền, nhiếp ảnh nhằm ghi lại và phổ biến những hình ảnh khích lệ tinh thần chiến đấu của quân và dân ta trong công cuộc kháng chiến. Giữa năm 1948, đồng chí Trần Văn Trà dẫn đầu Đoàn đại biểu quân chính Nam Bộ ra Việt Bắc báo cáo tình hình kháng chiến của Nam Bộ với Trung ương. Trước khi về Nam, đồng chí được Chủ tịch Hồ Chí Minh trao tặng thanh gươm khích lệ tinh thần chiến đấu của quân và dân Nam Bộ.

Tháng 3 năm 1949, đồng chí Trần Văn Trà được cử làm Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Nam Bộ, sau đó là Tư lệnh Phân Liên khu miền Đông khi Nam Bộ được phân làm hai phân liên khu. Từ năm 1950 đến 1954, đồng chí là Khu ủy viên, Phó Tư lệnh Bộ Tư lệnh Nam Bộ kiêm Tư lệnh và Chính ủy Khu Sài Gòn - Chợ Lớn và Khu VII. Sau khi Hiệp định Genève được ký kết, đồng chí Trần Văn Trà chỉ huy lực lượng tập kết ra Bắc và được cử giữ chức Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam (1955 - 1962). Tháng 4 năm 1958, đồng chí Trần Văn Trà được bổ nhiệm giữ chức Phó Chủ nhiệm Tổng cục Quân huấn mới được thành lập. Năm 1959, đồng chí Trần Văn Trà cùng với đồng chí Nguyễn Văn Vịnh đề đạt với Ban Chấp hành Trung ương và Quân ủy Trung ương nhiệm vụ tuyển chọn, huấn luyện, đưa cán bộ miền Nam tập kết trở về miền Nam chiến đấu. Đồng chí là người tham gia trực tiếp chỉ đạo xây dựng các tuyến giao thông vận tải chiến lược 559, 759 trên bộ và trên biển để vận chuyển lực lượng, phương tiện vào Nam.