Thượng úy khi tuổi 25

Thượng úy 25 tuổi

Theo giấy báo tử số 03-CB do thượng tá Nguyễn Ngọc San (khi đó là Phó chính ủy Sư đoàn 3) ký ngày 25.5.1979, thì anh hùng Hoàng Quý Nam (quê xã Thọ Xương, H.Thọ Xuân, Thanh Hóa), sinh ngày 18.5.1954, cấp bậc thượng úy và hy sinh ngày 22.2.1979.

Bà Hoàng Thị Hà (em gái anh hùng liệt sĩ Hoàng Quý Nam) rành mạch: Bố tôi là Hoàng Quý Châu và mẹ Hà Thị Tiến sinh được 4 người con. Chị cả sinh 1950 (mất 1981), chị thứ 2 sinh 1952 anh Nam thứ 3 là con trai độc nhất sinh năm 1954 và út là tôi, sinh 1961.

Nhập ngũ khi vừa tròn 18 tuổi, chiến sĩ Hoàng Quý Nam vào miền Nam chiến đấu trong đội hình Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 12, Sư đoàn 3 (thời điểm đó là đơn vị chủ lực của Quân khu 5, hoạt động chủ yếu ở các tỉnh Bình Định, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk).

Bà Hà mở tủ đưa tôi xem các di vật liệt sĩ: Giấy khen thành tích chiến đấu trong trận đánh Núi Một (Hoài Ân, Bình Định) tháng 10.1974, giấy khen chiến đấu trong chiến dịch thu năm 1974, bằng khen hoàn thành nhiệm vụ năm 1976… do thượng tá Nguyễn Khắc Hào (khi đó là Chính ủy Sư đoàn 3) ký…

Chiến sĩ Hoàng Quý Nam vào miền Nam chiến đấu chưa lâu thì ở quê nhà, bố anh và chị gái thứ 2 mất trong vòng chưa đầy 2 tháng vì dịch tả. Sau ngày thống nhất 30.4.1975, đơn vị anh Nam đóng quân ở Bình Định và tháng 6.1976 được điều ra Bắc, trực thuộc Quân khu 3 vừa làm nhiệm vụ kinh tế, vừa sẵn sàng chiến đấu.

Thời điểm này, anh Nam đã được cử đi học Trường Sĩ quan lục quân 1 (nay là Đại học Trần Quốc Tuấn) và cưới vợ là y tá Trịnh Thị Quảng. Cuối 1977, Hoàng Quý Nam tốt nghiệp, về lại Sư đoàn 3, được phong vượt cấp lên thượng úy - đại đội trưởng thuộc Tiểu đoàn 4, Trung đoàn 12. Tháng 7.1978, Sư đoàn 3 về Quân khu 1 làm nhiệm vụ phòng thủ Lạng Sơn.

"Hồi ấy, anh Nam nổi tiếng cả huyện vì 25 tuổi đã đeo hàm thượng úy. Anh hy sinh ngày 22.2.1979 và gia đình biết tin qua câu chuyện trên đài Tiếng nói Việt Nam. Giấy báo tử ký ngày 25.5.1979 nhưng cuối năm 1979, gia đình mới nhận được. Năm 1995, Sư đoàn 3 tổ chức kỷ niệm 30 năm ngày thành lập và cho xe đón gia đình ra Lạng Sơn. Lúc ấy cả nhà mới có điều kiện lên thăm mộ anh nằm ở Nghĩa trang liệt sĩ H.Cao Lộc", chị Hà kể vậy

Xé vòng vây vào với anh em

3 giờ 30 sáng thứ bảy, ngày 17.2.1979, pháo binh Trung Quốc đồng loạt bắn phá các huyện Trà Lĩnh, Hà Quảng, Quảng Hòa (Cao Bằng). Ngay lập tức, cán bộ chủ trì các cấp đang tập huấn ở Sư đoàn 3 và Quân khu 1 được lệnh về ngay đơn vị. Trong số đó, có thượng úy Hoàng Quý Nam.

Trưa 17.2.1979, về đến tiểu đoàn nhưng chỉ thấy mấy chiến sĩ nuôi quân đang nấu cơm, Hoàng Quý Nam mượn 1 khẩu AK và cùng cấp dưới của mình là trung đội trưởng Phạm Hồng Minh ngược lên điểm cao. Vừa tới ngã tư đường sắt cắt đường 1B thì gặp 3 chiếc xe tăng địch đang bắn phá trường cấp 1. Hoàng Quý Nam lại hỏi mượn mượn khẩu B.40 và 3 quả đạn của 1 đơn vị bạn đang phòng ngự ven suối, chạy vòng đón đầu và bắn 2 quả đạn, diệt 2 xe tăng địch. Quả đạn thứ 3 bị hỏng, nên chiếc tăng còn lại chạy thoát.

Sau 3 ngày 2 đêm len lỏi qua vòng vây của địch, đêm 19.2.1979, đại đội trưởng Hoàng Quý Nam và trung đội trưởng Phạm Hồng Minh mới lên được pháo đài Đồng Đăng và điều chỉnh lực lượng, thống nhất phương án chốt giữ.

Ngày 20.2.1979, địch dùng thủ đoạn đánh dần từng bước (thay cho việc đánh ào ạt) và mục tiêu đầu tiên là pháo đài. Hoàng Quý Nam chỉ huy đơn vị kiên cường đánh trả, bắn cháy 2 xe tăng, 1 xe kéo pháo....Ngày 21.9, địch dồn quân quanh pháo đài và bắn pháo dữ dội hơn. Hoàng Quý Nam chỉ huy ở trận địa hỏa lực chiến đấu, và hy sinh anh dũng ở tuổi 25.

Sau khi Hoàng Quý Nam hy sinh, địch liên tục tấn công và chiếm được mỏm đồi phía tây - bắc pháo đài của ta. Vào ngày cuối cùng, trung đội trưởng Phạm Hồng Minh thay thế Hoàng Quý Nam chỉ huy đại đội, đã huy động toàn bộ lực lượng bám giữ pháo đài. Không chỉ đánh giáp lá cà, có lúc phải gọi pháo ta bắn trùm lên pháo đài để đẩy lùi địch. Một số thương binh nặng cũng dốc sức chiến đấu. Mọi người xác định: "Thà chết chứ không để địch bắt sống".

Sau nhiều lần tấn công bằng súng phun lửa, địch đã tràn lên được bề mặt pháo đài và dùng bộc phá đánh sập cửa chính, dùng súng phun lửa, thả lựu đạn, bắn đạn hóa chất độc vào các lỗ thông hơi, giết hết mọi người. Chỉ một số chiến sĩ bị thương nhẹ, dưới sự chỉ huy của trung đội trưởng Phạm Hồng Minh đã mở đường máu, rút ra khỏi pháo đài về tuyến sau…

Những ngày đầu tháng 2.2024, chúng tôi quay trở lại Lạng Sơn, vào Nghĩa trang liệt sĩ H.Cao Lộc, vẫn thấy phần mộ liệt sĩ ghi "liệt sĩ Hoàng Quý Nam, sinh năm 1954, nguyên quán Thọ Xương, Thanh Hóa; thượng úy - đại đội trưởng; đơn vị D4E12F3, hy sinh ngày 22.2.1979"…