Thuyền trưởng tàu không số đầu tiên của Đường Hồ Chí Minh trên biển

Lê Văn Một sinh ngày 30 tháng 11 năm 1921 tại Mỹ Tho, trong một gia đình trí thức đông con. Cha ông là cụ Lê Văn Giỏi, từng giữ chức Đốc học Mỹ Tho. Do mang quốc tịch Pháp từ nhỏ, ông được hưởng nền giáo dục Tây học và từng học tại nhiều trường danh tiếng ở Mỹ Tho, Sài Gòn, Huế và Hà Nội. Sau khi tốt nghiệp trung học, ông thực hiện nghĩa vụ quân sự trong Hải quân Pháp và được đào tạo bài bản về hàng hải, trở thành hoa tiêu trên tuần dương hạm La Motte-Picquet.

Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, nhận thức rõ tinh thần dân tộc, ông từ bỏ thân phận công dân Pháp và đổi tên thành Lê Văn Một. Ông tham gia cách mạng, được giao nhiệm vụ vận chuyển vàng và mua sắm vũ khí từ Thái Lan về Nam Bộ để phục vụ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Trong nhiều năm hoạt động trên biển, ông cùng đồng chí Bông Văn Dĩa trực tiếp chỉ huy nhiều chuyến vận chuyển vũ khí, tích lũy những kinh nghiệm quý báu về hàng hải và vận tải bí mật.

Sau Hiệp định Genève năm 1954, Lê Văn Một tập kết ra miền Bắc và được giao làm Cảng trưởng cảng Cẩm Phả. Năm 1961, khi Đoàn 759 được thành lập để mở tuyến vận tải chiến lược trên biển, ông tình nguyện tham gia và trở thành sĩ quan Hải quân nhân dân Việt Nam. Với kiến thức chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn, ông được tin tưởng giao nhiệm vụ chỉ huy chuyến tàu lịch sử đầu tiên.

Đêm ngày 11 tháng 10 năm 1962, Lê Văn Một giữ cương vị thuyền trưởng tàu Phương Đông 1, cùng Chính trị viên Bông Văn Dĩa và các thủy thủ lên đường chở hơn 30 tấn vũ khí từ miền Bắc vào Nam. Sau năm ngày vượt biển an toàn, sáng ngày 16 tháng 10 năm 1962, con tàu cập bến Vàm Lũng (Cà Mau), chính thức khai thông tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển – tuyến vận tải chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Sau thành công đó, ông tiếp tục chỉ huy nhiều chuyến tàu không số khác, góp phần bảo đảm nguồn chi viện cho chiến trường miền Nam.

Sau nhiều năm cống hiến, Lê Văn Một qua đời năm 1982. Để ghi nhận những đóng góp to lớn của ông đối với sự nghiệp giải phóng dân tộc, Nhà nước đã truy tặng Huân chương Độc lập hạng Ba và, năm 2011, truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Cuộc đời và sự nghiệp của ông trở thành biểu tượng cho tinh thần dũng cảm, trí tuệ và ý chí vượt mọi gian khó của những người lính trên tuyến Đường Hồ Chí Minh trên biển.