Tiến công địch ở thung lũng Ia Đrăng - Trận then chốt quyết định trong Chiến dịch Plei Me

Trong Chiến dịch Plei Me (19/10/1965 – 26/11/1965), trận đánh tiêu diệt lớn quân Mỹ ở thung lũng Ia Đrăng (từ ngày 14 đến ngày 17/11/1965) có ý nghĩa lớn về chiến thuật, chiến dịch và chiến lược. Chiến thắng là cột mốc quan trọng đánh dấu sự phát triển của nghệ thuật đánh trận then chốt chiến dịch, đồng thời đem lại niềm tin và quyết tâm đánh Mỹ, thắng Mỹ cho toàn quân và dân ta.Chiến dịch Plei Me chia làm 3 đợt: Đợt 1 từ ngày 19 đến ngày 29/10/1965, ta vây ép đồn Plei Me, đánh quân địch đến giải tỏa. Đợt 2 từ ngày 30/10 đến ngày 11/11/1965, ta điều chỉnh lực lượng, lập thế, đánh địch giải tỏa. Đợt 3 từ ngày 11/11 đến ngày 26/11/1965, ta tạo thế, điều địch về thung lũng Ia Đrăng để đánh trận then chốt chiến dịch.Sau khi lực lượng cơ động của Biệt khu 24 ngụy bị ta tiêu diệt trên Đường 21, quân Mỹ nhanh chóng nhảy vào hòng tiêu diệt chủ lực ta. Sau thời gian thăm dò, địch xác định được một số vị trí của quân ta trong khu vực thung lũng Ia Đrăng, chúng quyết định rút Lữ đoàn 1 về Pleiku và điều Lữ đoàn 3 lên Bàu Cạn tiến hành phản công. Nắm thời cơ đó, Bộ Tư lệnh Chiến dịch quyết định chọn thung lũng Ia Đrăng làm nơi quyết chiến để đánh trận then chốt quyết định, nhằm tiêu diệt một bộ phận Sư đoàn kỵ binh không vận Mỹ, mở rộng vùng giải phóng, kết thúc chiến dịch.Địa hình trong thung lũng Ia Đrăng có nhiều suối và rừng cây rậm rạp, có đường hành lang chiến lược của ta chạy qua. Nơi đây rất thuận tiện cho việc cơ động lực lượng, triển khai đội hình của ta và địch. Bộ Tư lệnh Tây Nguyên chủ trương “châm ngòi” Plei Me, nhử quân Mỹ vào sâu trong căn cứ của ta, nhưng ngày 10/11/1965, Lữ đoàn 3 kỵ binh không vận trở lại Bàu Cạn; ngày 11, một bộ phận của Lữ đoàn này nhảy xuống Plâyngo cách đồn Plei Me 10km về phía Tây. Ta cho Tiểu đoàn 952 đặc công tập kích đánh phủ đầu sở chỉ huy hành quân của Lữ đoàn 3 ở Bàu Cạn và quyết định không “châm ngòi” Plei Me như đã chủ trương, để điều Trung đoàn 33 về khu vực Ia Đrăng cùng Trung đoàn 66 đánh trận then chốt quyết định ở đây.Ngày 14/11/1965, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn kỵ binh bay số 7 do Trung tá Harốt Morơ chỉ huy đổ xuống bãi đáp Ia Đrăng và lùng sục lên phía Bắc dãy Chư Pông. Bộ đội ta chiến đấu ngoan cường, đánh thiệt hại Đại đội A, tiêu hao Đại đội C của Tiểu đoàn 1 Mỹ, Tiểu đoàn 1 đang lâm nguy, chỉ huy Lữ đoàn 3 điều Tiểu đoàn Tiểu đoàn 2 - Trung đoàn kỵ binh bay số 7 từ An Khê lên tăng viện, sau đó chúng đổ thêm Tiểu đoàn 2 - Trung đoàn kỵ binh bay số 5 xuống Ia Đrăng. Dưới sự yểm trợ mạnh mẽ của không quân, pháo binh, quân Mỹ tiến công vào khu vực trú quân của Tiểu đoàn 9 - Trung đoàn 66. Nhưng địch mới tiến được hơn 100m thì bị ta đánh chặn, buộc phải co cụm chống đỡ.Ngày 15/11/1965, đồng chí Nguyễn Hữu An, Tham mưu phó B3, Tư lệnh Sở Chỉ huy Tiền phương mặt trận ra lệnh cho Trung đoàn 66 nhân đà quân Mỹ bị động chống đỡ, sử dụng Tiểu đoàn 7 và Tiểu đoàn 9 tiếp tục tiến công. 4 giờ 30 phút ngày 16/11/1965, bộ đội ta chiếm lĩnh các vị trí bao vây quân Mỹ từ hướng Bắc và Tây Bắc, đồng thời bố trí lực lượng đón lõng ở hướng Tây và Tây Nam. Trung đoàn phó Phạm Công Cửu ra lệnh cho Đại đội 2 nổ súng mở màn trận đánh. Bằng chiến thuật vận động tiến công và sự mưu trí của ta, Tiểu đoàn 7 và 9 tiêu diệt và đánh thiệt hại nặng hai đại đội của Tiểu đoàn 2 kỵ binh bay, loại khỏi vòng chiến đấu hơn 200 tên (có hơn 80 tên Mỹ chết), bắn rơi 9 máy bay lên thẳng, thu 72 súng các loại, 22 đài thu phát 2W. Ta hy sinh hơn 50 đồng chí[1].Trước tình thế nguy, địch cho 100 lần máy bay B52 ném bom rải thảm xuống thung lũng Ia Đrăng. Đây là lần đầu tiên Mỹ sử dụng máy bay chiến lược yểm trợ chiến thuật cho bộ binh. Quán triệt tư tưởng tiến công, trong đêm 16/11/1965, Tiểu đoàn 7 tổ chức tiến công, không cho quân Mỹ kịp củng cố. Ban đêm bộ đội ta hiệp đồng chiến đấu theo tiếng súng. Nhiều cán bộ, chiến sĩ bị lạc trong rừng đều nhằm hướng súng nổ lao tới phối hợp. Bị đánh và bị truy kích, quân Mỹ phải bỏ chạy khỏi thung lũng Ia Đrăng ra “bãi đáp” chờ trực thăng đến. Nhưng bị những loạt súng AK, lựu đạn của ta đánh chặn, suốt đêm chúng chỉ chạy được một quãng về phía làng Gà.Sáng ngày 17/11/1965, Tiểu đoàn 8 đang đón đánh địch ở khu vực Ba Bỉ được lệnh cấp tốc hành quân về đội hình trung đoàn để chuẩn bị đánh trận quyết định. Trên đường hành quân đến phía Đông Bắc Chư Pông, Tiểu đoàn 8 gặp quân Mỹ. Tiểu đoàn trưởng Lê Xuân Phôi bình tĩnh, chỉ huy đơn vị tiến công Tiểu đoàn 2, Trung đoàn 7 địch. Trận đánh ác liệt kéo dài đến chiều ngày 17/11/1965. Lửa bom napan thiêu cháy những khu rừng rộng lớn ở Ia Đrăng. Quân địch bị bao vây bốn phía. Đội hình địch co dần lại từ chính diện 1km chuyển thành phòng ngự hình vòng với đường kính 200m để co cụm chống đỡ. Cán bộ, chiến sĩ ta vượt qua mưa bom, bão đạn, chia thành nhiều mũi xốc tới, cắt quân địch ra từng mảng để tiêu diệt. 16 giờ đồng chí Lê Xuân Phôi hy sinh, đồng chí Luận, Tiểu đoàn phó Tiểu đoàn 1 - Trung đoàn 33 tiếp tục chỉ huy chung hai đơn vị tiến công, tiêu diệt Tiểu đoàn 2 kỵ binh bay Mỹ.Như vậy, từ ngày 14 đến ngày 17/11/1965, bằng 4 trận đánh liên tiếp trên một khu vực trong thung lũng Ia Đrăng của Trung đoàn 66 và Tiểu đoàn 1 Trung đoàn 33, ta tiêu diệt Tiểu đoàn 2 Trung đoàn 7 và đánh thiệt hại nặng Tiểu đoàn 1 thuộc Lữ đoàn 3 Sư đoàn kỵ binh không vận số 1, kết thúc thắng lợi trận then chốt quyết định của chiến dịch[2]. Chiến công đặc biệt xuất sắc này được Quân ủy Trung ương, Bộ Tổng Tư lệnh tặng các đơn vị chiến thắng ở Plei Me hai Huân chương Quân công hạng Nhất. Đồng chí Nguyễn Chí Thanh, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Bí thư Quân ủy Trung ương giải thích: Quân đội ta không có huân chương nào cao hơn Huân chương Quân công. Để xứng với chiến thắng này, Bộ quyết định tặng hai Huân chương Quân công hạng Nhất.Cùng với trận Núi Thành, Vạn Tường, chiến thắng Plei Me - Ia Đrăng chứng minh quyết tâm đánh Mỹ của Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh và quân dân ta là hoàn toàn đúng đắn. Việt Nam không những dám đánh Mỹ mà còn biết cách đánh thắng, có khả năng đánh tiêu diệt từng đơn vị quân Mỹ trong điều kiện địch có ưu thế về lực lượng, trang bị và sức cơ động, để làm chuyển biến cục diện có lợi cho cách mạng. Tướng Mỹ G. Morơ và L. Galoguây phóng viên chiến tranh, đã chiến đấu trong trận Ia Đrăng sau này nhận định rằng: “Ia Đrăng - Trận đánh đã làm thay đổi cuộc chiến tranh ở Việt Nam”[3]./.