TIẾN CÔNG VÀ NỔI DẬY GIẢI PHÓNG QUẢNG NAM - ĐÀ NẴNG

Trước khi tấn công giải phóng Quảng Nam Đà Nẵng, Quân khu 5 chủ trương đẩy mạnh hoạt động tác chiến tiêu diệt địch, bao vây bứt rút một số cứ điểm, cụm chốt điểm, phá vở hệ thống phòng ngự, hệ thống kèm kẹp của địch tạo thế liên hoàng vùng giải phóng. Đây là đợt hoạt động tương đối lớn, đối tượng tác chiến hoàn toàn quân Ngụy, được hoả lực Mỹ chi viện.

- Đêm ngày 17/7 Sư đoàn 2 chủ lực Quân khu 5 tiến hành tiêu diệt toàn bộ cứ điểm Nông Sơn- Trung Phước.

- Ngày 29 tháng 7 Sư đoàn 304 Quân đoàn 2 chủ lực và các đơn vị tăng cường nổ súng tiến công chi khu Thượng Đức ta tiêu diệt toàn bộ làm chủ chiến trường.

Chiến thắng Trung Sơn- Nam Phước- Thượng Đức làm chấn động toàn bộ quân địch ở chiến trường Quảng Đà và cả vùng I chiến thuật Ngụy.

Nông Sơn- Trung Phước- Thượng Đức 2 của ngỏ quan trọng tiến xuống Đà Nẵng đã rơi vào tay quân và dân ta. Để bảo vệ căn cứ liên hợp quân sự tại Đà Nẵng. Thiệu Tổng thống Ngụy ra Đà Nẵng kiểm tra tình hình và quyết định điều động lực lượng tổng dự bị chiến lược ra Đà Nẵng quyết tâm tái chiếm Thượng Đức. Từ ngày 18/8 chúng đưa ra 2 Lữ đoàn Dù ra Đà Nẵng. Ngày19/8 chúng bắt đầu tiến lên Thượng Đức, thế nhưng kết quả hết Sư đoàn dù, đến Sư đoàn Thuỷ quân lực chiến Ngụy đều bị quân ta đánh bại và giam chân tại chiến trường phía tây Đà Nẵng gần 4 tháng. Phối hợp chia lửa chiến trường, Tiểu đoàn 489- MT4 tập kích Đồn Núi lở diệt 80 tên địch, Tiểu đoàn đặc công nước 471- MT4 đánh vào cảng sâu Đà Nẵng đánh chìm 3 tàu vận tải. Đội biệt động đánh Mìn hẹn giờ vào kho bom sân bây, đường băng bị hư hỏng. Kết quả phá 20.000 quả bom; rốc kết, 10.000 tấn đạn, 4 máy bay CH 47 thiêu cháy và nhiều chiếc khác bị hỏng. Đây là chiến công góp phần làm hạn chế hoạt động chi viện cho quân Ngụy đang phản kích ở Thượng Đức, Đại Lộc, Điện Bàn.

* Mỹ tiến hành chiến tranh xâm lược Việt Nam. Mỹ đã huy động nhiều lực lượng và phương tiện chiến tranh nhằm tiêu diệt Cách mạng Miền Nam, gây chiến tranh phá hoại Miền Bắc, nhưng đều bị thất bại.

- Ta theo dõi diển biến chiến trường và trên thế giới. Bộ Chính trị hạ quyết tâm động viên nổ lực lớn nhất của toàn Đảng, toàn quân, toàn dân ở cả hai miền tiến hành tổng công kích tổng khởi nghĩa tiêu diệt và làm tan rả quân Ngụy từ Trung ương đến địa phương giành về tay nhân dân, giải phóng Miền Nam.

* Quảng Đà là một trong những hướng chủ yếu của các đòn tấn công của chủ lực. Lúc bây giờ đường cơ giới Đông Trường Sơn phát triển đến vùng giáp ranh, nên lúc này việc bảo đảm cung cấp vũ khí, đạn dược được thuận lợi hơn.

- Lúc này địch chủ yếu tập trung ở Đà Nẵng gồm Quân đoàn 1, Sư đoàn 3 Ngụy, 3 phi đoàn, không vận, trinh sát, vũ trang. Sư đoàn dù, Liên đoàn biệt động quân, 5 chi đoàn tăng, 373 máy bay, xe tăng 76 chiếc, 114 khẩu pháo. Tàu chiến vụ.

So sánh tương quan lực lượng trên chiến trường, Đà Nẵng quân Ngụy vẫn nhiều hơn ta về quân số trang bị, nhưng thế và lực của địch đã suy yếu nhiều, không thể nào đủ sức để đối phó với sức tiến công của quân và dân ta.

* Trong lúc ta tiến hành công tác chuẩn bị, địch thăm dò và phát hiện một phần kế hoạch, nhưng chúng không phán đoán được hướng tiến công của ta thời gian nào, do đó chúng đối phó lúng túng.

* Địch điều động Sư Đoàn dù ở Đà Nẵng về bảo vệ Sài Gòn, sau đó điều Liên Đoàn 14 Biệt động quân từ Huế ra thay thế cho Sư đoàn Thuỷ quân lực chiến từ Quảng Trị về cố thủ Đà Nẵng. Tư lệnh Ngô Quang Trưởng ra lệnh cho Liên đoàn 12 Biệt động quân vào Tuần Dương. Trong lúc đó Sư đoàn 2 bị giam chân ở Quãng Ngãi. Sư đoàn 3 đang giả toả ở Đại Lộc. Hoạt động tác chiến của ta trên chiến trường đã tạo thế cho hướng chính.

* Ngày 10/3 chiến dịch Tây Nguyên mở màng bằng đòn tiến công chiến lược giải phóng Buôn Ma Thuộc làm đảo lộn thế phòng ngự của địch ở Tây Nguyên. Địch phải sử dụng lực lượng phản kích, nhưng đều bị đánh bại đến 26 tháng 3 quân Ngụy buộc phải rút chạy khỏi Tây Nguyên.

- Phát huy thắng lợi các đơn vị chủ lực tiếp tục truy kích địch và tiến xuống giải phóng các Tỉnh ven biển Khu 5.

- Chiến dịch Tây Nguyên thắng lợi tạo thế quân ta tiêu diệt toàn bộ Quân Khu 2 Ngụy, chia cắt hệ thống phòng ngự của địch ở Miền Trung, cô lập Quân Khu 1, làm cho quân địch ở Quãng Trị hoan mang rút chạy. Ngô Quang Trưởng đã nhận ra hiểm hoạ đang đe doạ ở hai đầu, nhưng các đơn vị chúng đều giam chân tại chổ.

* Ngày 21/ 3 các đơn vị đồng loạt nổ súng bao vây tấn công tiêu diệt địch ở Thành Phố Huế.

- Ngày 23/3 Sư đoàn 325 Quân đoàn 2 đã cắt đức đường số 1 ở Phú lộc Bắc đều Hải Vân, hàn ngàn xe quân sự tháo chạy về Đà Nẵng đều chặn lại ở Nam thành phố Huế.

- Sư đoàn 2 Quân Khu 5 cùng lực lượng vũ trang MT4 bao vây chặn địch ở Thị xã Tam Kỳ, Căn cứ Tuần Dưỡng Chu Lai. Chấp hành mệnh lệnh của Bộ Tư Lênh quân Khu 5, Bộ đội chủ lực, địa phương tiến công giải phóng Thị xã Tam Kỳ lúc 11h ngày 24/3/1975.

* Trên đà thắng lợi quân địch ở Huế bị vây chặc, địch ở Đà Nẵng rơi vào thế cao lập, bị động.

- Bộ Chính trị chỉ đạo thời cơ đã đến, cần tranh thủ thời gian tập trung lực lượng vào hướng chủ yếu hành động táo bạo, bất ngờ, đánh cho địch không kịp trở tay, quyết tâm giải phóng Sài Gòn, giải phóng Miền Nam, trước mùa mưa năm 1975.

* Lực lượng vũ trang tham gia giải phóng Đà Nẵng gồm:

- Hướng Bắc Sư đoàn 325, 1 Tiểu đoàn pháo, 1 Tiểu đoàn Tăng thuộc Quân đoàn 2 tiến công dọc đường Quốc lộ 1…

- Hướng Tây Sư đoàn 324 Quân đoàn 2 được tăng cường pháo 130 tiến thẳng xuống Phước Tường- Sân bay Đà Nẵng.

- Hướng Tây Nam Sư đoàn 304 Quân đoàn 2 từ Thượng Đức tiến xuống Hoà Cầm theo đường QL14.

- Hướng Nam Sư đoàn 2 Quân khu 5 vượt Sông Thu bồn tiến ra Đà Nẵng.

* Về địch: Sau khi quân ta tiến công nổi dậy giải phóng hầu hết các địa bàn chung quanh Đà Nẵng đập tan các tuyến phòng thủ cắt đức đường số 1 ở 2 đầu Nam, Bắc vòng vây của ta ngày càng siết chặc, Đà Nẵng bị cô lập hoàn toàn, chỉ còn đường biển và đường không, địch dồn vào Đà Nẵng hơn 10 vạn tên, tình hình an ninh trật tự hổn loạn. Nguyễn Văn Thiệu và Ngô Quang Trưởng kêu gào lập lại trật tự (tử thủ Đà Nẵng) Bộ tham mưu Ngụy ra lệnh vận chuyển bằng đường không hơn 2 vạn khẩu súng từ kho Long Bình ra Đà Nẵng để trang bị lại cho tàn quân địch.

* Ngày 25/3 Mỹ lập cầu hàng không Đà Nẵng – Nha Trang để di tản nhân viên kỷ thuật Mỹ và sĩ quan gia đình ác ôn Ngụy. Mỹ xử dụng 4 chiếc Bôin 727 hoạt động liên tục ngày đêm, dòng người di tản tập trung tại sân bay, bến cảng ngày càng đông. Tàu chiến Mỹ không giám vào gần bờ vì sự người di tản ào lên, chúng phải dùng trực thăng bốc đi từng tốp đưa ra ngoài khơi.

Ngày 27/3 chiến sự Đà Nẵng trở nên sôi động.

* Chấp hành mệnh lệnh cấp trên sáng ngày 28/3/75 pháo tầm xa của Bộ, của Quân Khu bắn phá sân bay Đà Nẵng, Bộ tư lệnh Quân đoàn 1 Ngụy. Bán đảo Sơn Chà, được hoả lực chi viện các đơn vị bộ binh xuất kích.

* Hướng Nam Sư đoàn 2 chủ lực Quân Khu đánh chiếm khu vực Bà Rén, Trung đoàn 96 MT4 đánh chiếm Quận lỵ Duy Xuyên, Tiểu đoàn 5 MT4 giải phóng Thành Phố Hội An.

Chiều 28/3 các mũi đã vượt Sông Thu Bồn tiến công Quận lỵ Điện Bàn.

- Trung đoàn 97 MT4 tại vùng B Điện Bàn vượt đường số 1 thọc sâu xuống khu 3 Hoà Vang.

- Hướng Bắc Trung đoàn 18 Sư 325 Quân đoàn 2 được xe tăng, pháo binh chi viện tiến công đập tan tuyến phòng ngự phía Bắc Hải Vân, sau đó củng cố đánh địch trong hành tiến.

* Hướng Tây, Tây Nam Sư đoàn 304 Quân đoàn 2 đánh chiếm các mục tiêu Hoà Cầm, Phước Tường.

- Trước tình hình tấn công của ta Ngô Quang Trưởng Tư lệnh vùng 1 chuyến thuật, điện khẩn cho Tổng Thống Thiệu xin rút khỏi Đà Nẵng, Trưởng lên trực thăng bay ra căn cứ Hải quân ở Sơn Chà.

* Hướng Đông Nam Trung đoàn 97 MT4 và các đơn vị trực thuộc bao vây tiến công Sư đoàn 3 Ngụy từ Hội An chạy ra Đà Nẵng.

Tại Sân bay Đà Nẵng lúc 9 giờ chuyến bay cuối cùng của chiếc Bôin 727 cất cánh, nhưng dưới sân bay còn có hàng ngàn người chen lấn chờ đợi. Hướng biển 20 tàu vận tải và tàu kéo, cùng 3 tàu Hạm đội 7 vào nêu đậu ngoài khơi thu gôm 20.000 người di tản, khi pháo tầm xa của ta bắn vào Sân bay nước mặn, thì các tàu chiến củng nhanh chóng rời khỏi biển để vào Cam Ranh.

Lực lượng của ta tiến công làm chủ các mục tiêu, hổ trợ nhân dân nổi dậy giải phóng Đà Nẵng làm chủ và cắm cờ lên Toà Thị Chính lúc 11 giờ 30 ngày 29/03/1975.

* Như vậy sau những ngày chiến đấu được sự chi viện hoả lực, xe tăng lực lượng vũ trang nhân dân Đà Nẵng phối hợp với bộ đội chủ lực tiến công thần tốc, táo bạo tiêu diệt và làm tan rả sức đề kháng của địch. Đập tan căn cứ liên hợp quân sự, cùng với chiến thắng Tây Nguyên- Huế, chiến thắng Đà Nẵng đã kết thúc. Trận quyết chiến làm thay đổi một cách quyết định tương quan lực lượng có lợi cho ta. Trực tiếp đánh bại âm mưu co cụm chiến lược của địch, làm cho chúng càng nhanh chóng suy yếu, tạo thêm điều kiện cho quân và dân ta, tập trung lực lượng mở mặt trận quyết chiến, chiến lược mang tên “Chiến dịch Hồ Chí Minh” giải phóng Sài Gòn, giải phóng hoàn toàn Miền Nam.