Tiến Sĩ Nguyễn Xuân Ôn – Khí Tiết Bất Khuất Và Ngọn Cờ Oai Hùng Của Phong Trào Cần Vương Xứ Nghệ
Vị thủ lĩnh Cần Vương xứ Nghệ kiên trung, nhà thơ yêu nước lớn thà hy sinh chứ quyết không chịu khuất phục trước kẻ thù. Khí phách hiên ngang cùng tấm lòng son sắt vì giang sơn của ông mãi là ngọn lửa thiêng soi đường và niềm tự hào vĩnh cửu của các thế hệ trẻ Việt Nam.
Sinh ra và lớn lên tại xã Diễn Thái, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An, Nguyễn Xuân Ôn nổi tiếng từ trẻ là người thông tuệ, uy bác kinh sử, được ví von là "tủ sách di động" của vùng. Con đường khoa bảng của ông dẫu lận đận nhưng đầy tôi luyện; năm 1871, ông đỗ Tiến sĩ và bước chân vào chốn quan lộ với một tâm niệm duy nhất: hết lòng vì dân, vì nước. Trải qua nhiều chức vụ khác nhau dưới triều Nguyễn, ông luôn giữ phẩm chất thanh liêm, cương trực, thẳng thắn vạch trần thói tham nhũng của quan lại và kịch liệt phản đối tư tưởng chủ hòa, nhượng bộ giặc của triều đình Huế. Trước hiểm họa mất nước, những bản sớ đanh thép của ông dâng lên vua Tự Đức xin đổi mới, chấn chỉnh võ bị và kiên quyết đánh Pháp liên tục bị triều đình lảng tránh, thậm chí ông còn nhiều lần bị cách chức, thuyên chuyển đi xa.
Khi phong trào Cần Vương do vua Hàm Nghi xuống chiếu hô hào cứu nước bùng nổ, Nguyễn Xuân Ôn không chút do dự từ bỏ bổng lộc phong kiến, trở về quê hương Nghệ An tự dựng cờ khởi nghĩa. Ông trực tiếp xây dựng căn cứ, quy tụ nghĩa sĩ, hợp sức với các văn thân sĩ phu yêu nước vùng Nghệ - Tĩnh ngày đêm đánh giặc. Dù tuổi đã cao, vị tiến sĩ áo vải vẫn trực tiếp xông pha trận mạc, cùng nghĩa quân vượt qua muôn vàn gian khổ chốn rừng sâu, làm cho quân Pháp nhiều trận phải khốn đốn.
Đến năm 1887, trong một trận chiến đấu vô cùng ác liệt, lực lượng chênh lệch, ông sa vào tay giặc. Trước sự oai nghiêm của kẻ thù cùng trăm phương ngàn kế dụ dỗ, tra tấn hòng khuất phục ý chí người sĩ phu, Nguyễn Xuân Ôn vẫn hiên ngang ngẩng cao đầu dõng dạc tuyên bố: "Ông muốn ta quỳ lạy chứ gì? Chém thì chém, ta quyết không chịu nhục!". Không thể lay chuyển được ý chí sắt đá của ông, thực dân Pháp đày ải và giam lỏng ông tại Huế. Do tuổi cao sức yếu và những đòn tra tấn dã man trong ngục tù, ông đã trút hơi thở cuối cùng vào tháng 10 năm 1889, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng bào và các thế hệ sĩ phu cả nước.
Kỷ vật và chi tiết xúc động
Chi tiết xúc động nhất chính là câu nói bất hủ trước máy chém và ngọn lửa thơ văn sục sôi lòng yêu nước được ông mài giũa bằng cả máu xương và khí tiết thanh cao trong những năm tháng ngục tù.
Hình ảnh vị tiến sĩ nho nhã nhưng mang cốt cách của một bậc đại trượng phu, thà hy sinh thân mình chứ nhất quyết không chịu cúi đầu trước kẻ thù xâm lược, đã trở thành biểu tượng bất tử cho tinh thần yêu nước của trí thức Việt Nam.
Thông điệp đối với thế hệ trẻ hôm nay
Khí tiết thanh cao và nhân cách sống: Cuộc đời của Tiến sĩ Nguyễn Xuân Ôn là bài học lớn về lòng tự trọng, sự kiên định trước những cám dỗ và sự bất khuất trước uy quyền của kẻ thù.
Trí tuệ gắn liền với hành động thực tiễn: Tấm gương của một bậc túc nho không chỉ giỏi sách vở mà dám dấn thân, xả thân vì vận mệnh của quốc gia dân tộc.
Trách nhiệm tiếp bước truyền thống: Thế hệ trẻ hôm nay cần khắc ghi công ơn to lớn của các bậc tiền nhân, ra sức học tập, rèn luyện trí tuệ và bản lĩnh để góp phần xây dựng, bảo vệ vững chắc non sông gấm vóc.
