Tiến vào căn hầm ở Điện Biên Phủ

Chiều 7 tháng 5 năm 1954, sau 56 ngày đêm chiến đấu, quân đội Việt Nam tiến vào khu trung tâm của tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Trong những giờ cuối cùng của chiến dịch, một mục tiêu đặc biệt quan trọng là sở chỉ huy của tướng Christian de Castries, nơi bộ chỉ huy quân Pháp tại Điện Biên Phủ đang ở. Trong lực lượng tiến vào căn hầm ấy có Tạ Quốc Luật.

Tạ Quốc Luật sinh năm 1925, quê ở Thái Bình. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, ông tham gia quân đội và có mặt trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Khi chiến dịch bước vào đợt tiến công cuối cùng, ông là cán bộ thuộc Đại đoàn 312, một trong những đơn vị tham gia đánh vào khu trung tâm của tập đoàn cứ điểm.

Để hiểu ý nghĩa của thời khắc ngày 7/5, cần nhìn lại toàn bộ chiến dịch. Điện Biên Phủ không phải một trận đánh được quyết định trong một buổi chiều. Chiến dịch bắt đầu từ ngày 13 tháng 3 năm 1954 và kéo dài qua nhiều đợt tiến công. Bộ đội phải chiến đấu trong hệ thống cứ điểm được quân Pháp xây dựng kiên cố, đồng thời duy trì hậu cần và từng bước thu hẹp phạm vi kiểm soát của đối phương.

Sau nhiều tuần chiến đấu, đến đầu tháng 5, tình thế của quân Pháp tại Điện Biên Phủ ngày càng khó khăn. Ngày 7/5, các đơn vị Quân đội nhân dân Việt Nam đồng loạt tiến công những vị trí còn lại. Đại đoàn 312 tiến vào khu trung tâm Mường Thanh, nơi đặt sở chỉ huy của de Castries.

Trong quá trình tiến công, lực lượng Việt Nam tiếp cận căn hầm chỉ huy. Tạ Quốc Luật cùng các chiến sĩ tiến vào bên trong và bắt sống de Castries cùng những sĩ quan trong bộ chỉ huy. Việc sở chỉ huy bị chiếm đánh dấu sự sụp đổ của trung tâm chỉ huy quân Pháp tại tập đoàn cứ điểm.

Không lâu sau đó, các vị trí còn lại của quân Pháp tại Điện Biên Phủ lần lượt bị kiểm soát. Chiến dịch kết thúc với thắng lợi của quân đội Việt Nam. Chiến thắng Điện Biên Phủ trở thành một bước ngoặt lớn của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và có ảnh hưởng quan trọng đến diễn biến ngoại giao tại Hội nghị Genève năm 1954.

Nếu chỉ nhìn vào khoảnh khắc Tạ Quốc Luật cùng đồng đội bước vào căn hầm, người ta có thể nghĩ rằng đây chính là hành động tạo nên chiến thắng. Nhưng thực tế, thời khắc cuối cùng chỉ có thể xuất hiện sau hàng nghìn công việc đã được hoàn thành trước đó. Từ chiến đấu, đào hào, vận chuyển lương thực và đạn dược đến cứu chữa thương binh, thông tin liên lạc và phối hợp giữa các đơn vị, mỗi phần việc đều góp vào kết quả cuối cùng.

Điều này tạo nên một góc nhìn khá hữu ích khi thực hiện một chương trình cộng đồng. Chúng ta thường nhìn thấy rõ nhất kết quả ở cuối quá trình: một buổi sinh hoạt được tổ chức, một công trình hoàn thành, một nhóm trẻ có tiến bộ hoặc một sự kiện diễn ra thành công. Nhưng nếu chỉ ghi nhận kết quả cuối cùng, rất nhiều yếu tố đã tạo ra nó sẽ bị bỏ qua.

Chẳng hạn, một trò chơi học tập diễn ra trong 20 phút có thể cần nhiều công việc trước đó: tìm hiểu khả năng của trẻ, lựa chọn nội dung, thiết kế luật chơi, chuẩn bị học cụ, thử trước hoạt động và phân công người hướng dẫn. Nếu trò chơi thành công, không nên chỉ ghi “trẻ tham gia tích cực” mà có thể xem lại điều gì đã khiến các em tham gia tích cực.

Có thể đó là vì nhiệm vụ vừa sức. Có thể nhóm chỉ có bốn em nên trẻ ít ngại phát biểu hơn. Có thể hình ảnh trực quan giúp trẻ hiểu yêu cầu nhanh hơn. Khi xác định được yếu tố nào thực sự tạo ra kết quả, người tổ chức mới có khả năng lặp lại thành công ở những buổi tiếp theo.

Ngược lại, nếu một hoạt động không đạt mục tiêu, cũng không nên chỉ kết luận “trẻ không hợp tác”. Hãy lần ngược quá trình: hướng dẫn có rõ không, thời lượng có quá dài không, nhiệm vụ có vượt khả năng của trẻ không, trẻ có được lựa chọn hay không và nhóm có chuẩn bị đủ dụng cụ không. Kết quả cuối cùng thường là sản phẩm của cả một chuỗi nguyên nhân phía trước.

Một cách đơn giản để thực hiện việc này là sau mỗi hoạt động ghi lại ba phần: điều đã xảy ra – nguyên nhân có thể – điều sẽ điều chỉnh. Ví dụ: “Ba trẻ bỏ dở trò chơi sau 15 phút – có thể thời lượng quá dài – lần sau chia hoạt động thành hai lượt ngắn”. Những ghi chép như vậy biến kinh nghiệm thành thông tin có thể sử dụng thay vì chỉ tồn tại trong trí nhớ của người tổ chức.

Cũng cần tránh một sai lầm khác: chỉ nhớ người xuất hiện ở khoảnh khắc cuối cùng. Tạ Quốc Luật gắn với một thời khắc nổi bật tại sở chỉ huy Điện Biên Phủ, nhưng chiến thắng không phải thành quả của riêng người tiến vào căn hầm. Nó là kết quả của một chiến dịch với sự tham gia của rất nhiều lực lượng và con người ở những vị trí khác nhau.

Trong hoạt động nhóm cũng vậy, người đứng trên sân khấu hoặc trực tiếp điều phối không nhất thiết là người đóng góp duy nhất. Người khảo sát ban đầu, chuẩn bị vật dụng, liên hệ địa điểm, theo dõi trẻ hay tổng hợp đánh giá đều nằm trong cùng một chuỗi công việc. Nhìn thấy cả quá trình giúp việc ghi nhận đóng góp công bằng hơn và cũng giúp nhóm biết mắt xích nào cần được củng cố.

“Tiến vào căn hầm ở Điện Biên Phủ” ghi lại một khoảnh khắc rất cụ thể của ngày 7/5/1954, nhưng phía sau khoảnh khắc ấy là 56 ngày đêm của cả một chiến dịch và xa hơn nữa là quá trình chuẩn bị của rất nhiều con người. Với công tác xã hội, câu chuyện gợi một cách nhìn tương tự: đừng chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng rồi vội kết luận thành công hay thất bại. Hãy lần lại những bước đã tạo nên kết quả ấy. Khi hiểu được điều gì thực sự tạo ra thay đổi, chúng ta không chỉ hoàn thành một hoạt động mà còn tích lũy được kinh nghiệm để những hoạt động sau ngày càng tốt hơn.