Tiếng bom Sa Diện của Phạm Hồng Thái

Tiếng bom Sa Diện của liệt sĩ Phạm Hồng Thái (1895 – 1924) là một trong những sự kiện chấn động nhất lịch sử cách mạng Việt Nam đầu thế kỷ XX. Tiếng nổ này được ví như "chim én nhỏ báo hiệu mùa xuân", thức tỉnh tinh thần yêu nước của nhân dân ta sau một thời gian dài bị thực dân Pháp đàn áp tê liệt.

1. Bối cảnh lịch sử và tổ chức Tâm Tâm Xã

Đầu thập niên 1920, phong trào yêu nước trong nước gặp nhiều khó khăn và bế tắc về đường lối. Tại Quảng Châu (Trung Quốc), một nhóm thanh niên yêu nước xuất dương gồm Phạm Hồng Thái, Lê Hồng Phong, Hồ Tùng Mậu... đã thành lập tổ chức Tâm Tâm Xã (tức Tân Việt Thanh niên Đoàn) với chủ trương dùng biện pháp bạo động, ám sát các quan chức thực dân để gây tiếng vang và thức tỉnh đồng bào.

2. Kế hoạch ám sát toàn quyền Đông Dương

Năm 1924, Toàn quyền Đông Dương lúc bấy giờ là Merlin thực hiện chuyến công du sang Nhật Bản và Trung Quốc nhằm thiết lập các liên minh ngoại giao, đồng thời bàn kế hoạch phối hợp siết chặt, đàn áp các nhà yêu nước Việt Nam đang hoạt động tại nước ngoài.

Biết được lịch trình Merlin sẽ dừng chân tại khu nhượng địa Sa Diện (Quảng Châu, Trung Quốc) để dự tiệc, Tâm Tâm Xã quyết định hành động. Phạm Hồng Thái tình nguyện là người trực tiếp kích nổ bom.

3. Diễn biến đêm Sa Diện định mệnh

Tối ngày 19 tháng 6 năm 1924, tại khách sạn Victoria ở khu Sa Diện, một bữa tiệc linh đình được tổ chức để tiếp đón Merlin với sự tham gia của nhiều quan chức ngoại giao Pháp và nước ngoài.

• Cải trang hành động: Phạm Hồng Thái đóng giả là một phóng viên ảnh, hiên ngang bước vào khách sạn, tiếp cận gần bàn tiệc của Merlin.

4. Cuộc truy đuổi và sự tuẫn tiết anh dũng

Ngay sau tiếng nổ, lực lượng cảnh sát và binh lính Pháp, Anh, Trung Quốc lập tức phong tỏa toàn bộ khu Sa Diện. Chúng nổ súng điên cuồng và tổ chức truy lùng gắt gao hung thủ.

Phạm Hồng Thái bị thực dân Pháp đuổi bắn ráo riết đến sát bờ sông Châu Giang. Trong tư thế đơn độc, vũ khí đã hết, quyết không để rơi vào tay giặc chịu nhục nhã và làm lộ bí mật của tổ chức, người thanh niên 29 tuổi đã gieo mình xuống dòng sông Châu Giang tuẫn tiết, anh dũng hy sinh.

5. Ý nghĩa lịch sử vĩ đại: "Tiếng chim én nhỏ"

Dù mục tiêu chính là Merlin không chết, nhưng "Tiếng bom Sa Diện" đã tạo nên một làn sóng chấn động chính trị dữ dội:

• Thức tỉnh quốc dân: Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc sau này đã nhận xét về sự kiện này: "Nó báo hiệu bắt đầu thời đại đấu tranh dân tộc, như tiếng sét làm cho hạt giống tốt nảy mầm". Tiếng bom đã làm rúng động dư luận thế giới và nhóm lên ngọn lửa cách mạng rực cháy trong lòng hàng triệu người dân Việt Nam.