TIẾNG CHÂN NGOÀI NGÕ (1)

Nguyễn Thị Thứ sinh năm 1904 tại làng Thanh Quýt, vùng đất Điện Bàn, Quảng Nam – nơi quanh năm gió Lào bỏng rát, ruộng đồng khô cằn và con người quen sống trong thiếu thốn. Mẹ lớn lên như bao người phụ nữ Việt Nam đầu thế kỷ XX: không son phấn, không học hành nhiều, cuộc đời gắn với luống cày, bếp lửa và mái nhà tranh đơn sơ. Nếu không có chiến tranh, có lẽ mẹ sẽ chỉ là một người nông dân vô danh, sống trọn đời trong bình lặng. Nhưng lịch sử đã chọn mẹ trở thành biểu tượng của sự hy sinh lớn lao nhất.

Thời trẻ, mẹ lập gia đình, sinh con, chăm chồng, tảo tần nuôi đàn con khôn lớn. Trong căn nhà nhỏ, niềm hạnh phúc của mẹ rất giản dị: bữa cơm đủ đầy, tiếng con gọi mẹ, mùa lúa được giá, những chiều cả nhà quây quần bên bếp rơm. Hạnh phúc của người mẹ nghèo không lớn lao, chỉ là nhìn thấy các con lớn lên khỏe mạnh và sống nên người.

Nhưng rồi chiến tranh ập đến, kéo dài từ thế hệ này sang thế hệ khác. Bom đạn không chỉ rơi ngoài mặt trận mà còn rơi vào từng mái nhà, từng số phận. Những người con trai của mẹ lần lượt trưởng thành trong tiếng súng và khói lửa. Khi Tổ quốc cần, họ rời mái nhà nhỏ để ra đi. Với người mẹ nào, giây phút tiễn con lên đường cũng là giây phút đau đớn nhất. Bởi mẹ hiểu, từ khoảnh khắc ấy, đứa con thuộc về non sông nhiều hơn thuộc về mình.

Người này đi, rồi người khác đi. Mẹ tiễn hết người con trai này đến người con trai khác, bằng đôi mắt đỏ hoe nhưng bàn tay vẫn chắc chắn sửa lại cổ áo, gói nắm cơm, dặn dò từng lời ngắn ngủi. Mẹ không giữ con ở lại, không van xin số phận thương mình. Bởi sâu trong lòng, mẹ hiểu rằng nếu ai cũng giữ con cho riêng nhà mình, đất nước sẽ không còn người đứng ra gìn giữ.

Rồi những tờ giấy báo tử lần lượt về đến ngôi nhà ấy.

Một tờ.

Rồi thêm một tờ.

Rồi lại thêm một tờ nữa.

Mỗi lần như vậy là một phần trái tim người mẹ bị lấy đi mãi mãi. Tổng cộng, mẹ có 9 người con trai, 1 con rể và 2 cháu ngoại hy sinh vì Tổ quốc. Con số ấy khi đọc lên nghe tưởng như một thống kê khô khan, nhưng đằng sau là mười hai lần tang tóc, mười hai lần bàn thờ thêm bát hương, mười hai lần người mẹ đứng lặng đến cạn nước mắt.

Nỗi đau lớn nhất của mẹ không phải là khóc trong ngày nhận tin dữ, mà là những ngày sau đó. Là bữa cơm không còn đủ người ngồi quanh mâm. Là chiếc áo cũ của con vẫn treo sau vách. Là đêm khuya nghe gió thổi qua ngõ mà ngỡ tiếng chân con trở về. Là cả đời chờ một cuộc đoàn tụ biết chắc sẽ không bao giờ đến.

Nhưng điều khiến người đời kính phục không chỉ nằm ở số mất mát ấy, mà ở cách mẹ đi qua mất mát. Mẹ không gục ngã, không biến đau thương thành oán hận. Mẹ vẫn tiếp tục sống, tiếp tục làm ruộng, tiếp tục nuôi cháu, tiếp tục giữ ngọn lửa gia đình. Mẹ vẫn thắp hương cho từng người con bằng đôi tay gầy guộc của tuổi già. Sự mạnh mẽ của mẹ không ồn ào như tiếng súng ngoài chiến trường, mà âm thầm như rễ cây bám sâu trong đất.

Mẹ chính là hình ảnh của hàng triệu người phụ nữ Việt Nam thời chiến: không trực tiếp cầm súng, nhưng gánh chịu những mất mát lớn nhất. Những người đàn ông ra trận mang thân mình đối mặt cái chết, còn những người mẹ ở hậu phương mang trái tim đối mặt nỗi đau suốt cả đời.

Vì vậy, khi đất nước hòa bình, Nhà nước phong tặng mẹ danh hiệu Bà mẹ Việt Nam Anh hùng. Và khi Quảng Nam xây dựng Tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng, gương mặt mẹ được chọn làm nguyên mẫu. Đó không chỉ là tôn vinh cá nhân mẹ Nguyễn Thị Thứ, mà là khắc vào đá hình bóng của tất cả những bà mẹ Việt Nam đã dâng hiến con mình cho độc lập tự do.

Mẹ qua đời năm 2010, hưởng thọ 106 tuổi. Mẹ sống đủ lâu để nhìn thấy hòa bình, để thấy đất nước hồi sinh từ tro tàn chiến tranh. Nhưng có lẽ trong sâu thẳm trái tim người mẹ, hòa bình đẹp đến đâu cũng không thể lấp đầy khoảng trống của những người con không trở lại.

Cuộc đời mẹ Nguyễn Thị Thứ để lại cho hậu thế một bài học sâu sắc: có những anh hùng được gọi tên trong chiến thắng, nhưng cũng có những anh hùng lặng lẽ sống và chịu đựng trong im lặng. Nếu những người lính ngã xuống để giữ đất nước, thì những người mẹ như mẹ Thứ đã đứng phía sau, lấy cả cuộc đời mình để giữ linh hồn dân tộc.