TIẾNG CHUÔNG GỌI BẢN VỀ MỘT MỐI

Hồi ức của ông Vàng Seo Lử, nguyên cán bộ văn hóa xã Mường Hum những năm đầu sau giải phóng

Tôi về công tác ở Mường Hum vào một mùa xuân lạnh, khi con đường đất còn trơn, giấy tờ còn ít, mà việc thì nhiều. Lúc ấy, chúng tôi được cấp trên giao một nhiệm vụ tưởng chừng đơn giản: giữ cho bản làng yên, cho văn hóa không mất.

Nhưng giữ văn hóa không phải bằng mệnh lệnh.

Tôi nhớ rõ năm ấy, xã tổ chức Lễ hội Roóng Poọc của người Giáy sau nhiều năm gián đoạn. Cán bộ xã chỉ đứng phía ngoài, còn việc chính là của bà con. Khi tiếng kèn pí lè vang lên giữa bãi hội, tôi thấy trai gái người Giáy nắm tay nhau múa hoa đăng, múa quạt, từng bước nhẹ mà đều, như đất trời cũng chuyển động theo.

Bên kia bãi, người Dao đỏ chuẩn bị múa chuông. Tôi hỏi già làng Triệu Chúng Sèo:
“Bây giờ thời mới rồi, múa chuông còn cần không?”

Già cười hiền:
“Cán bộ cần giấy, còn dân cần vía. Chuông còn kêu, bản còn sống”.

Khi điệu múa bắt đầu, tiếng chuông bạc ngân lên trong gió, tôi bỗng hiểu: đây không chỉ là múa, mà là lời nói với tổ tiên.

Sau đó không lâu, chúng tôi cùng bà con tổ chức lễ cấp sắc cho thanh niên Dao đỏ. Cán bộ xã được mời dự, nhưng chỉ ngồi một góc. Thầy cúng làm lễ, con cháu quỳ lạy, hương khói lan khắp gian nhà. Không ai bảo ai, mọi người đều giữ im lặng, vì đó là lúc người sống nói chuyện với người đã khuất.

Có cán bộ trẻ hỏi tôi:
“Sao mình không bỏ mấy cái lễ này cho gọn?”

Tôi nói:
“Bỏ thì dễ, nhưng mất rồi thì không tìm lại được”.

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của người Dao đỏ, người Giáy không phải mê tín. Đó là cách dạy con cháu nhớ nguồn, biết kính trên nhường dưới, sống sao cho không hổ với ông bà.

Nhiều năm sau, khi nghỉ công tác, tôi trở lại Mường Hum đúng dịp lễ. Tiếng kèn pí lè vẫn vang, chuông bạc vẫn ngân, trai gái vẫn múa, già trẻ vẫn cùng nhau làm lễ.

Tôi đứng lặng giữa sân, nghĩ thầm:
Cán bộ rồi sẽ thay người, nhưng nếu văn hóa còn, thì bản làng còn.