Tiếng còi tàu ở Truông Bồn

"Có những nơi chỉ cần đứng lặng vài phút cũng đủ để nghe thấy lịch sử đang thì thầm."

Một sáng đầu thu, tôi có dịp đến Khu Di tích lịch sử quốc gia Truông Bồn, thuộc xã Mỹ Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An.

Con đường nhựa phẳng lì hôm nay uốn mình giữa những hàng thông xanh. Xe cộ qua lại tấp nập. Ít ai biết rằng hơn nửa thế kỷ trước, nơi đây từng là một trong những "tọa độ lửa" ác liệt nhất trên tuyến đường chiến lược chi viện cho chiến trường miền Nam.

Sau khi dâng hương tại khu tưởng niệm, tôi gặp một bác lớn tuổi đang lặng lẽ ngồi dưới gốc cây bồ đề.

Người hướng dẫn viên khẽ nói:

"Bác từng là thanh niên xung phong làm nhiệm vụ ở Truông Bồn."

Tôi ngồi xuống bên cạnh.

Bác nhìn về con đường phía trước rồi chậm rãi nói:

"Ngày các cháu đến là ngày bình yên.

Ngày bác sống ở đây thì ngày nào cũng nghe tiếng máy bay."

Bác kể, năm 1968, Truông Bồn là điểm nối quan trọng trên tuyến đường 15A.

Ban ngày, máy bay Mỹ liên tục ném bom để cắt đứt tuyến vận tải.

Ban đêm, bộ đội, công binh và thanh niên xung phong lại lao ra san lấp hố bom, sửa đường, dẫn xe qua.

"Cứ bom dứt là mình ra.

Không ai đợi lệnh.

Ai cũng hiểu, nếu chậm một giờ thì hàng hóa, đạn dược ngoài tiền tuyến sẽ chậm một giờ."

Bác cười hiền:

"Hồi đó tụi bác chỉ hơn hai mươi tuổi.

Đứa nào cũng gầy nhom.

Nhưng khỏe lắm."

Tôi hỏi:

"Điều gì khiến bác nhớ nhất?"

Bác không trả lời ngay.

Ánh mắt bác dừng lại rất lâu trước khu mộ tập thể.

"Bác nhớ buổi sáng 31 tháng 10 năm 1968."

Giọng bác nhỏ hẳn.

"Hôm đó ai cũng nghĩ sắp được nghỉ."

Theo lời bác, mọi người đều biết thông tin Mỹ sẽ ngừng ném bom miền Bắc.

Không khí hôm ấy khác hẳn những ngày trước.

Nhiều người nói với nhau:

"Ráng xong chuyến này rồi về."

Có người còn hẹn sẽ về cưới vợ.

Có người tính về thăm mẹ.

Có người khoe đã nhận được thư nhà.

Những ước mơ rất bình dị.

Nhưng lịch sử đã ghi lại một kết thúc đầy đau xót.

Khi lực lượng thanh niên xung phong đang san lấp hố bom để mở đường cho đoàn xe quân sự, máy bay Mỹ bất ngờ quay lại oanh tạc.

Loạt bom cuối cùng trút xuống Truông Bồn.

Mười ba thanh niên xung phong của "Tiểu đội thép" đã hy sinh, chỉ vài giờ trước thời điểm Mỹ chính thức tuyên bố ngừng ném bom miền Bắc.

Bác cúi đầu.

"Trong số đó có nhiều người bằng tuổi các cháu bây giờ."

Không khí lặng đi.

Tiếng gió thổi qua hàng thông nghe như tiếng thở dài.

Chúng tôi bước đến khu bia tưởng niệm.

Trên những tấm bia là tên tuổi của những người đã mãi mãi dừng lại ở tuổi mười tám, đôi mươi.

Bác nói:

"Nhiều người cứ hỏi sao tụi bác không chạy.

Thật ra...

Không phải không chạy.

Mà lúc đó ai cũng nghĩ phải giữ con đường trước."

Con đường.

Hai chữ ấy nghe thật giản dị.

Nhưng trong chiến tranh, đó là mạch máu nối hậu phương với tiền tuyến.

Nếu đường tắc, xe không qua được.

Nếu xe không qua được, chiến trường sẽ thiếu đạn, thiếu lương thực.

Mỗi nhát cuốc của những thanh niên xung phong ngày ấy đều góp phần giữ cho mạch máu ấy không bị đứt đoạn.

Trước khi chia tay, bác đưa tay vuốt nhẹ lên tấm bia đá.

"Đồng đội bác không kịp già."

Câu nói ấy khiến tôi nghẹn lòng.

Đúng vậy.

Có những người mãi mãi ở tuổi hai mươi.

Không phải vì họ không sống tiếp.

Mà vì họ đã gửi lại tuổi trẻ của mình cho Tổ quốc.

Rời Truông Bồn, tôi ngoái nhìn con đường một lần nữa.

Những đoàn xe hôm nay bon bon qua lại.

Không còn tiếng bom.

Không còn khói lửa.

Chỉ còn những hàng cây xanh và tiếng chim ríu rít.

Nếu không được nghe câu chuyện của bác, có lẽ tôi sẽ chỉ nghĩ đây là một con đường đẹp giữa miền quê Nghệ An.

Nhưng sau cuộc gặp gỡ ấy, tôi hiểu rằng dưới mỗi tấc đất nơi đây là biết bao mồ hôi, nước mắt và cả máu của những người đã ngã xuống.

Lịch sử không chỉ được ghi trong sách.

Lịch sử còn được lưu giữ trong ký ức của những nhân chứng.

Và khi những nhân chứng ấy còn có thể kể, thế hệ trẻ chúng ta càng cần lắng nghe.

Bởi mỗi câu chuyện được kể lại không chỉ giúp chúng ta hiểu hơn về quá khứ, mà còn nhắc nhở rằng hòa bình hôm nay là thành quả được đánh đổi bằng tuổi xuân của biết bao con người bình dị.