Tiếng Cống Mê Linh và Lời Thề Lễ Thề Hát Môn

1. Bối cảnh lịch sử

Vào khoảng những năm 34–40 sau Công nguyên, đất nước ta bị nhà Đông Hán cai trị khắc nghiệt. Thái thú Tô Định nổi tiếng tham lam, tàn bạo, ra sức vơ vét tài nguyên và áp đặt nhiều luật lệ hà khắc.

Tại vùng đất Mê Linh (nay thuộc Hà Nội), Trưng Trắc – con gái Lạc tướng Mê Linh – là một phụ nữ thông minh, dũng cảm và giàu lòng yêu nước. Bà kết duyên cùng Thi Sách, con trai Lạc tướng vùng Chu Diên (vùng Hà Nội và Hà Nam ngày nay). Cả hai gia đình Lạc tướng đã cùng nhau liên kết, chiêu mộ binh mã để chuẩn bị nổi dậy chống lại ách cai trị tàn bạo của nhà Hán.

2. Bi kịch gieo mầm khởi nghĩa

Bất bình trước sự liên kết mạnh mẽ của các Lạc tướng, Thái thú Tô Định đã hạ lệnh hãm hại Thi Sách nhằm đè bẹp ý chí của người dân.

Nỗi đau mất chồng vô cùng to lớn, nhưng không làm Trưng Trắc ngã lòng. Trái lại, nợ nước thù nhà càng làm bùng cháy quyết tâm giải phóng dân tộc. Trưng Trắc cùng em gái là Trưng Nhị đứng lên kêu gọi nhân dân khắp nơi đứng lên khởi nghĩa.

3. Lời thề trước giờ xuất quân

Vào mùa xuân năm 40 (tháng 3 năm Kỷ Hợi), tại bãi Hát Môn (nay thuộc huyện Phúc Thọ, Hà Nội), Hai Bà Trưng đã lập bàn thờ tế trời đất, làm lễ ra quân.

Trước hàng vạn tướng sĩ và nhân dân hừng hực khí thế, Trưng Trắc đã đọc lời thề đi vào lịch sử (được ghi chép lại qua thơ ca dân gian và sử sách):

“Một xin rửa sạch nước thù,

Hai xin đem lại nghiệp cũ họ Hùng,

Ba kẻo tàn hại thù chồng,

Bốn xin vẹn tròn cảnh nguyện này.”

Theo giai thoại lịch sử, trước khi xuất quân, có người khuyên Trưng Trắc nên mặc đồ tang để chịu tang chồng. Nhưng Bà đã dũng cảm từ chối và đáp lại: “Xung trận phải làm cho nức lòng quân sĩ, nếu mặc đồ tang thì quân sĩ sẽ nao núng, mất khí thế!”. Bà khoác lên mình bộ giáp vàng lộng lẫy, cưỡi voi chiến dẫn đầu đoàn quân.

4. Khí thế chẻ tre và chiến thắng lừng lẫy

Dưới sự lãnh đạo của Hai Bà Trưng cùng dàn nữ tướng tài ba (như Lê Chân, Thánh Thiên, Thiều Hoa...), quân khởi nghĩa tấn công như vũ bão:

Từ Hát Môn, quân ta tiến đánh Luy Lâu (trụ sở chính quyền đô hộ Hán ở Bắc Ninh ngày nay).

Các quận Cửu 真 (Cửu Chân), Nhật Nam, Hợp Phố đồng loạt hưởng ứng.

Thái thú Tô Định hoảng sợ, phải cắt tóc, cạo râu, cải trang thành dân thường để trốn chạy về Trung Quốc.

Chỉ trong một thời gian ngắn, quân ta đã thu hồi 65 thành trì ở vùng Lĩnh Nam. Khởi nghĩa thắng lợi hoàn toàn, Trưng Trắc được tôn làm King (Trưng Vương), đóng đô tại Mê Linh, xưng vương và giữ vững độc lập cho dân tộc trong 3 năm (40–43).