TIẾNG CỒNG TRÊN ĐỈNH CHƯ H'DRÔNG: KỶ VẬT TÂY NGUYÊN VÀ KHÍ TIẾT QUẬT CƯỜNG CỦA MẸ BÔN KRÔNG

TIẾNG CỒNG TRÊN ĐỈNH CHƯ H'DRÔNG: KỶ VẬT TÂY NGUYÊN VÀ KHÍ TIẾT QUẬT CƯỜNG CỦA MẸ BÔN KRÔNG

Dưới mái nhà sàn dài truyền thống lộng gió đại ngàn, nơi tiếng cồng chiêng ngân vang dọc thung lũng sông Ba, câu chuyện về những năm tháng kháng chiến gian khổ của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên vẫn được giữ gìn vẹn nguyên. Tại đây, những con người bằng xương bằng thịt – những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, bác thương binh, cựu Thanh niên xung phong – đang ngày đêm trao truyền ngọn lửa cách mạng cho thế hệ trẻ qua từng kỷ vật thời chiến đầy ký ức.

1. Chiếc xà-gạt cồng đỏ và dải băng du kích bên bếp lửa nhà sàn

Trong gian nhà sàn gỗ cà-chít ấm cúng tại bôn Krông, chiếc xà-gạt (rựa phát nương) cũ kỹ với lưỡi thép đen bóng và dải băng đỏ du kích đã phai màu được treo trang trọng ngay trụ chính căn nhà. Đó là báu vật gia tộc của Mẹ Việt Nam Anh hùng Ksor H'Blă:

• Năm sinh: 1938

Chiếc xà-gạt ấy không chỉ cùng Mẹ H'Blă vạt cỏ, làm nương rẫy nuôi quân, mà còn là vũ khí tự vệ gác rừng của Đội du kích Jrai trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ ác liệt.

Mẹ H'Blă vuốt ve lưỡi xà-gạt đã mòn vẹt, đôi mắt hướng về phía đỉnh núi Chư H'Drông mờ sương:

"Ngày đó, rừng Krông Pa bị máy bay Mỹ rải chất độc hóa học trụi lá, đồn bốt địch bủa vây khắp các ngả đường ra sông Ba. Chiếc xà-gạt này đã cùng Mẹ vắt mật ong rừng, chặt củ móp, gùi gạo qua suối nuôi cán bộ nằm hầm. Dải băng đỏ kia là quà của Bí thư Huyện ủy trao cho Mẹ đêm Mẹ dẫn đầu đội du kích làng bẻ gãy đợt càn quét của địch năm 1969."

Bên bếp lửa bấp bùng, Mẹ H'Blă nghẹn ngào khi nhắc về những mất mát của gia đình. Chồng Mẹ – chiến sĩ du kích Ksor Brik – hy sinh năm 1971 trong một trận phục kích tại ngầm sông Ba. Đến chiến dịch giải phóng Tây Nguyên xuân 1975, người con trai cả Ksor Nhong (khi ấy mới 18 tuổi, là Bí thư Chi đoàn bôn Krông) lại ngã xuống ngay trên Đường 7 - Cheo Reo khi đang dẫn đường cho xe tăng quân ta tiến vào giải phóng thị bổn.

Nén đau thương, người mẹ Jrai kiên cường ấy vẫn một lòng bám bôn, bám rẫy, dùng uy tín của người cán bộ Đoàn năm xưa để tiếp tục nuôi giấu cán bộ, vận động dân làng không tin theo lời kẻ xấu, một lòng đi theo Đảng và Bác Hồ.

2. Bác thương binh Kpa Thìn và bản hùng ca cồng chiêng tri ân đồng đội

Cách bôn Krông không xa, tại vùng đất dưới chân núi Chư Đăng Ya, câu chuyện của bác thương binh Kpa Thìn cũng là một mốc son ngời sáng về tinh thần cống hiến:

• Năm sinh: 1948

Năm 1965, khi tròn 17 tuổi, chàng thanh niên Kpa Thìn hăng hái gia nhập Đội TNXP miền Tây Gia Lai, sau đó chuyển sang làm chiến sĩ trinh sát thuộc Tiểu đoàn 15 (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Gia Lai). Ông từng tham gia hàng chục trận đánh lớn nhỏ trên Quốc lộ 19 và vùng ven Pleiku.

Trong trận đánh điểm cao năm 1972, Kpa Thìn bị trúng mảnh pháo của địch, vĩnh viễn mất đi mắt trái và chịu thương tật hạng 2/4. Trở về làng Plei Mơ Nông sau ngày hòa bình, bác thương binh Kpa Thìn không chịu lùi bước trước khó khăn. Với bàn tay còn lành lặn, ông miệt mài khai hoang đất đai, trồng cà phê, hồ tiêu và trở thành một trong những nông dân sản xuất giỏi tiêu biểu của huyện Chư Păh.

Không chỉ vươn lên làm kinh tế, bác Kpa Thìn còn đau đáu niềm nhớ thương đồng đội đã ngã xuống. Suốt hơn 15 năm qua, ông đã cùng chính quyền địa phương lặn lội khắp các cánh rừng Chư Păh, Ia Grai để xác minh thông tin, hỗ trợ quy tập được hơn 20 hài cốt liệt sĩ thuộc Quân đoàn 3 và lực lượng du kích địa phương về an táng tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh.

Đặc biệt, bác Kpa Thìn còn là người nghệ nhân nặng lòng với văn hóa dân tộc. Ông đứng ra thành lập Đội cồng chiêng thương binh & cựu chiến binh làng Plei Mơ Nông, tự tay chỉnh âm cho hàng chục bộ chiêng cổ và truyền dạy nghệ thuật đánh chiêng cho hàng trăm thanh thiếu niên Jrai trong vùng.

Bác Kpa Thìn chia sẻ:

"Tiếng cồng chiêng của người Jrai không chỉ đánh trong ngày hội, mà đó là tiếng lòng gọi bạn, là lời tri ân gửi đến những đồng đội đã hòa xương máu vào lòng đất mẹ Tây Nguyên. Còn thở được ngày nào, tôi còn phải gõ chiêng để lũ trẻ trong làng không quên cội nguồn, không quên cái giá của tự do."

3. Ngọn lửa đại ngàn truyền cho tuổi trẻ Gia Lai

Tấm gương kiên trung của Mẹ Ksor H'Blă, bác Kpa Thìn cùng những kỷ vật chiến trường như chiếc xà-gạt, dải băng du kích, bộ chiêng cổ... đã trở thành tài sản tinh thần vô giá, trực tiếp nuôi dưỡng lý tưởng sống cho thế hệ trẻ tỉnh Gia Lai.

Tỉnh đoàn Gia Lai đã triển khai công trình thanh niên "Tìm về địa chỉ đỏ - Số hóa ký ức bôn làng". Các bạn đoàn viên, học sinh dân tộc Jrai, Bahnar đã đến từng bôn làng, thu âm lời kể của các nhân chứng lịch sử, chụp ảnh 3D kỷ vật thời chiến và tích hợp vào bản đồ di tích lịch sử trực tuyến của tỉnh.

Đều đặn hàng tháng, Đoàn Thanh niên huyện Krông Pa và Chư Păh lại tổ chức các buổi sinh hoạt truyền thống "Bên bếp lửa nhà sàn". Giữa không gian thiêng liêng của đại ngàn, các bạn trẻ được lắng nghe Mẹ H'Blă kể chuyện gùi đạn vượt sông Ba, được xem bác Kpa Thìn diễn tấu những bản chiêng mừng chiến thắng.

Từ ngọn lửa truyền thống ấy, tuổi trẻ Gia Lai đã chuyển hóa thành những hành động cách mạng cụ thể:

• Đội hình "Thanh niên biên giới": Tổ chức hàng trăm lượt tuần tra cùng lực lượng Bộ đội Biên phòng, giữ vững an ninh trật tự vùng biên giới.

Chiến tranh đã lùi xa, những vệt bom cày trên Đường 7 hay thung lũng sông Ba năm xưa nay đã phủ một màu xanh bạt ngàn của cao su, cà phê và ngô sắn. Nhưng dưới mái nhà sàn cổ, tiếng cồng chiêng ngân vang bên chiếc xà-gạt kỷ vật sẽ mãi là bản hùng ca bất tử, nhắc nhở thế hệ hôm nay và mai sau tiếp tục dựng xây đất nước Việt Nam ngày càng giàu đẹp, xứng đáng với sự hy sinh vô bờ bến của các thế hệ cha anh.