Tiếng cười trào phúng của Tú Xương

Trong lịch sử văn học Việt Nam, Trần Tế Xương được biết đến đặc biệt với tài năng thơ trào phúng. Những điều ông nhìn thấy trong xã hội cuối thế kỷ XIX thường trở thành đối tượng của tiếng cười.

Nhưng tiếng cười của Tú Xương không đơn giản là chế giễu một cá nhân.

Ông thường hướng sự châm biếm vào những hiện tượng xã hội, những thói chạy theo danh lợi, những biểu hiện lố lăng và những nghịch lý của thời kỳ giao thời.

Cuối thế kỷ XIX là giai đoạn xã hội Việt Nam có sự thay đổi sâu sắc. Các giá trị Nho giáo truyền thống vẫn tồn tại nhưng xã hội thuộc địa ngày càng mở rộng ảnh hưởng. Những con người và lối sống mới xuất hiện bên cạnh những khuôn mẫu cũ.

Tú Xương sống ngay trong môi trường đó.

Ông chứng kiến những thay đổi của thành Nam và dùng thơ để phản ánh chúng.

Điều làm nên sức mạnh của thơ ông là ngôn ngữ gần với đời sống. Ông sử dụng nhiều cách nói tự nhiên, sắc sảo và giàu tính khẩu ngữ. Vì vậy, những câu thơ của ông có sức gợi rất mạnh.

Tuy nhiên, đằng sau tiếng cười thường có một thái độ nghiêm túc.

Khi cười vào những cảnh thi cử biến dạng, ông đồng thời thể hiện sự đau xót trước sự suy tàn của một hệ thống từng giữ vị trí quan trọng trong xã hội.

Khi châm biếm những kẻ chạy theo danh lợi, ông cũng cho thấy sự thất vọng trước những thay đổi của chuẩn mực đạo đức.

Bởi vậy, thơ trào phúng của Tú Xương thường có hai tầng.

Tầng thứ nhất là tiếng cười.

Tầng thứ hai là nỗi đau.

Đó cũng là lý do nhiều nghiên cứu và tài liệu văn học đánh giá cao vị trí của ông trong thơ ca Việt Nam. Ông được xem là một trong những nhà thơ trào phúng xuất sắc của dân tộc.

Tú Xương qua đời khi mới 37 tuổi, nhưng những quan sát của ông về xã hội vẫn còn giá trị.

Tiếng cười của ông vì thế không chỉ thuộc về một thời đại.

Nó trở thành một phần đặc sắc của văn học Việt Nam.