Tiếng đàn bên chân thành Đông Quan
Tiếng đàn bên chân thành Đông Quan
Mùa đông năm 1426, thành Đông Quan (Hà Nội ngày nay) bị vây chặt bởi nghĩa quân Lam Sơn. Bên trong thành, hàng vạn quân Minh đang run rẩy trước cái đói và sự sợ hãi. Nhưng thay vì chỉ dùng gươm giáo để kết thúc cuộc chiến, Lê Lợi đã tin tưởng giao cho Nguyễn Trãi một nhiệm vụ khó khăn hơn: Đánh vào lòng người.
1. Sức mạnh của ngòi bút
Giữa những đêm sương muối lạnh lẽo, quân nhà Minh bỗng nghe thấy tiếng sáo diều vi vút và những bài thơ được thả vào thành bằng mũi tên. Đó là những lá thư dụ hàng do chính tay Nguyễn Trãi viết.
Trong những lá thư ấy, ông không hề nhục mạ kẻ thù. Ông dùng lý lẽ sắc bén để chỉ ra cái phi nghĩa của cuộc chiến xâm lược:
"Thay trời hành hóa, lấy dân làm gốc... Lấy đại nghĩa để thắng hung tàn, lấy chí nhân mà thay cường bạo."
Quân lính nhà Minh vốn đã nhớ nhà, nay đọc được những dòng chữ thấu tình đạt lý, ý chí chiến đấu tan rã như băng gặp nắng hạ.
2. Ván bài cân não
Tướng giặc là Vương Thông, một kẻ ngoan cố, vẫn hy vọng vào viện binh từ phương Bắc. Hắn cố tình trì hoãn để chờ 15 vạn quân cứu viện của Liễu Thăng.
Nguyễn Trãi biết rõ điều đó. Ông không vội vã. Ông viết thư gửi Vương Thông, lời lẽ vừa mềm dẻo như lụa, vừa cứng rắn như thép nguội, cảnh báo rằng viện binh chắc chắn sẽ thất bại. Và đúng như dự đoán, sau trận Chi Lăng - Xương Giang kinh điển, đầu của Liễu Thăng được gửi đến tận cổng thành Đông Quan.
Vương Thông rụng rời tay chân. Hắn hiểu rằng, người đứng sau những bức thư kia không chỉ là một nhà thơ, mà là một chiến lược gia đại tài.
Khúc vĩ thanh nhân nghĩa
Năm 1427, lịch sử chứng kiến một cảnh tượng vô tiền khoáng hậu: Hội thề Đông Quan.
Thay vì tiêu diệt toàn bộ quân thù để trả thù cho 20 năm lầm than, Nguyễn Trãi đã khuyên Lê Lợi thực hiện một hành động đại nhân, đại nghĩa:
Cấp 500 chiếc thuyền cho quân Minh đi đường thủy.
Cấp hàng nghìn con ngựa cho quân Minh đi đường bộ.
Cung cấp lương thảo để họ trở về nước an toàn.
Hành động này đã chấm dứt chiến tranh mà không cần thêm một giọt máu nào đổ xuống. Nó biến kẻ thù thành những người mang ơn, giữ vững nền hòa bình lâu dài cho đất nước.
Ý nghĩa lịch sử
Câu chuyện của Nguyễn Trãi nhắc nhở chúng ta rằng: Vũ khí mạnh nhất không phải là gươm đao, mà là chính nghĩa và lòng nhân ái. Một dân tộc nhỏ bé có thể chiến thắng một đế chế khổng lồ không chỉ bằng sức mạnh cơ bắp, mà bằng một nền văn hiến rực rỡ và những bộ óc biết đặt giá trị con người lên trên hết.
