Tiếng đàn cối xay

Đêm ấy, chiến trường im lặng một cách lạ thường.

Sau những giờ hành quân dài, đơn vị dừng chân bên một ngôi làng nhỏ. Những mái nhà tranh nằm nép mình dưới chân núi. Trong căn bếp của một gia đình nghèo, tiếng cối xay lúa vang lên đều đều:

cạch… cạch… cạch…

Một người lính trẻ ngồi bên hiên, lặng nghe.

Anh đã nhiều ngày không được nghe âm thanh quen thuộc của quê nhà. Giữa tiếng súng, tiếng bước chân và những mệnh lệnh gấp gáp, tiếng cối xay bình dị ấy bỗng trở thành một thứ âm nhạc kỳ lạ.

Một bà mẹ trong làng bước ra, thấy người lính đang nhìn về phía căn bếp.

Bà nói:

— Các chú có đói không? Nhà chẳng có gì nhiều, chỉ còn ít gạo. Để tôi xay thêm rồi nấu cơm.

Người lính vội đáp:

— Bác nghỉ đi, chúng cháu ăn gì cũng được.

Bà cười:

— Các chú ăn được thì dân làng mới yên tâm.

Rồi bà lại quay vào.

Tiếng cối xay tiếp tục vang lên giữa đêm:

cạch… cạch… cạch…

Người lính trẻ bất giác nhớ đến mẹ mình.

Ngày còn nhỏ, mỗi sáng anh thường thức dậy bởi chính âm thanh ấy. Mẹ xay từng nắm thóc để đổi lấy gạo nuôi các con. Khi ấy, anh từng thấy tiếng cối thật phiền. Có lần anh còn cáu:

— Bao giờ nhà mình mới có cái máy xay cho đỡ ồn hả mẹ?

Mẹ chỉ cười:

— Rồi sau này con lớn, con sẽ nhớ tiếng này.

Anh chưa bao giờ nghĩ câu nói ấy lại trở thành sự thật.

Đêm đó, anh không ngủ.

Anh ngồi nghe tiếng cối xay cho đến khi trời gần sáng.

Vài ngày sau, đơn vị phải rời làng.

Trước lúc đi, bà mẹ dúi vào tay anh một túi gạo nhỏ.

— Mang theo mà ăn đường.

Anh xúc động:

— Bác giữ lại cho gia đình đi.

Bà lắc đầu:

— Các chú ra trận để giữ làng. Người ở nhà góp được gì thì góp.

Người lính trẻ nhận túi gạo, cúi đầu thật lâu.

Rồi anh nói:

— Cháu sẽ trở về.

Bà mẹ mỉm cười:

— Tôi tin.

Chiến tranh đi qua nhiều năm.

Người lính ngày ấy trở về khi mái tóc đã pha bạc. Anh tìm lại ngôi làng cũ.

Căn nhà năm xưa vẫn còn, nhưng người mẹ đã không còn nữa.

Trong căn bếp cũ, chiếc cối xay bằng gỗ vẫn nằm im bên vách.

Anh đưa tay chạm vào nó.

Không còn tiếng cạch… cạch… cạch…

Chỉ có gió thổi qua hàng cau.

Người lính đứng rất lâu rồi khẽ nói:

— Mẹ ơi… ngày ấy mẹ nói đúng. Con đã nhớ tiếng cối xay.

Ông ngồi xuống bên chiếc cối.

Trong ký ức, âm thanh năm xưa lại vang lên.

Cạch… cạch… cạch…

Đó không còn là tiếng xay lúa.

Đó là tiếng của một mái nhà.

Là tiếng của người mẹ thức khuya dậy sớm.

Là tiếng của những bữa cơm nghèo nhưng ấm áp.

Và cũng là tiếng nhắc nhở một thế hệ rằng: họ đã chiến đấu không phải cho những điều xa xôi, mà cho những âm thanh bình dị được tiếp tục vang lên trong mỗi ngôi làng.

Bởi có những bản nhạc không cần nhạc cụ.

Một tiếng cối xay giữa đêm cũng có thể trở thành bản nhạc của quê hương — bản nhạc mà người đi xa mang theo suốt cả cuộc đời.

Và khi chiến tranh đã lùi vào quá khứ, điều còn lại không phải là tiếng súng, mà là tiếng cối xay — tiếng của một cuộc sống bình yên mà bao người đã hy sinh để giữ lấy.