TIẾNG ĐÀN GUITAR VÀ HAI CHIẾN TUYẾN BÊN BỜ HIỀN LƯƠNG

Dòng sông Bến Hải những năm đầu thập niên 1960 không chỉ là ranh giới địa lý chia cắt hai miền Nam - Bắc tại vĩ tuyến 17, mà còn là nỗi đau thắt lòng của hàng triệu gia đình Việt Nam. Ở bờ Bắc thuộc đồn công an vũ trang Hiền Lương, cuộc sống thanh bình của những làng quê đang từng ngày xây dựng chủ nghĩa xã hội. Ở bờ Nam, những dải dây kẽm gai và bốt gác của quân đội Sài Gòn mọc lên san sát. Giữa khoảng không gian ngột ngạt, căng thẳng của những cuộc đấu loa công suất lớn hai bên bờ, có một thanh âm rất lạ vang lên mỗi buổi hoàng hôn — tiếng đàn guitar của Huy.

Huy là một chiến sĩ công an vũ trang bảo vệ bờ Bắc vĩ tuyến. Anh tốt nghiệp trung cấp âm nhạc ở Hà Nội rồi tình nguyện vào tuyến đầu giới tuyến. Tài sản quý giá nhất anh mang theo là cây đàn guitar gỗ cũ kỹ do người cha để lại. Cây đàn bị nứt một góc ở thùng vang do một mảnh đạn pháo rải rác từ bờ Nam bắn sang, được Huy khéo léo dùng dây điện đồng buộc chặt lại. Mỗi buổi chiều, khi ánh hoàng hôn buông xuống mặt sông Bến Hải, Huy lại ngồi trên bờ đê, ôm đàn gảy những giai điệu quê hương da diết.

Tiếng đàn của Huy có một sức hút kỳ lạ. Nó không mang tính chiến đấu gai góc, mà mềm mại, trong trẻo như dòng nước sông Hiền Lương. Lúc thì là điệu dân ca quan họ Bắc Ninh mượt mà, lúc lại là khúc hò khoan Lệ Thủy sâu lắng. Ban đầu, những người lính cộng hòa ở bốt gác bờ Nam mỗi lần nghe tiếng đàn thường ôm súng chửi bới, hoặc mở loa bật những bản nhạc kích động để áp chế. Nhưng lâu dần, sự chân thành trong tiếng đàn của Huy đã làm mềm lòng cả những họng súng phía bên kia chiến tuyến.

Ở bờ Nam, có một người lính tên Minh mới bị bắt lính vào sư đoàn bộ binh. Minh quê gốc ở Hà Đông, theo gia đình di cư vào Nam năm 1954. Những buổi chiều gác giặc bên bờ sông, nghe tiếng đàn guitar của Huy vọng qua lòng sông rộng chưa đầy một trăm mét, lòng Minh lại thắt lại vì nỗi nhớ quê hương, nhớ rặng dừa, bến nước tuổi thơ. Một buổi chiều, không thể kìm nén được cảm xúc, Minh lén nhặt một viên sỏi gói vào mảnh giấy bạt, dùng súng cao su bắn mạnh sang bờ Bắc.

Huy nhặt được mảnh giấy, bên trong viết nguệch ngoạc bằng mực xanh: “Anh bạn bờ Bắc ơi, chiều nay làm ơn đàn bài 'Người Hà Nội' được không? Tôi nhớ quê quá”. Huy đọc xong, nhìn sang phía bốt gác bờ Nam, thấy thấp thoáng bóng một người lính đang đứng nhìn sang. Huy mỉm cười, so lại dây đàn, rồi dứt khoát gảy lên những nốt nhạc kiêu hãnh, hào hùng của bài hát về thủ đô. Tiếng đàn bay qua lòng sông, vang vọng vào không gian. Bên kia bờ, Minh đứng tựa lưng vào bao cát, dòng nước mắt âm thầm lăn dài trên má.

Sự bình yên kỳ lạ ấy kéo dài được vài tháng thì cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân của Mỹ lan rộng ra bờ Bắc. Bờ sông Bến Hải biến thành một trận địa rực lửa. Bom tọa độ cày nát những vạt cỏ xanh, những rặng phi lao bên đồn Hiền Lương. Tiếng đàn của Huy buộc phải im bặt, thay vào đó là tiếng nổ chát chúa của pháo binh và tiếng gầm rú của máy bay phản lực. Huy gác đàn, cầm súng trường cùng đồng đội chiến đấu bảo vệ từng tấc đất giới tuyến.

Trong một trận bom dữ dội vào mùa hè năm 1967, đồn bờ Bắc bị trúng bom trực diện. Huy bị thương nặng khi đang cố gắng cứu lá cờ Tổ quốc trên đỉnh cột cờ Hiền Lương. Khi trận địa tan hoang, cây đàn guitar của anh bị vỡ vụn thành nhiều mảnh, chỉ còn lại chiếc cần đàn bằng gỗ trắc nằm trơ trọi trên mặt đất đầy hố bom.

Ngày giải phóng miền Nam, đất nước nối liền một dải, giọt nước mắt hạnh phúc rơi trên đôi bờ Hiền Lương. Minh — lúc này đã rời bỏ hàng ngũ quân đội Sài Gòn từ lâu và trở thành một người dân bình thường — tìm đường ra bờ Bắc để tìm lại người bạn ôm đàn năm xưa. Anh gặp lại những người đồng đội của Huy bên đồn cũ, họ lặng lẽ trao cho anh chiếc cần đàn guitar gỗ trắc còn sót lại của Huy, người đã ngã xuống vào cái đêm bảo vệ lá cờ giới tuyến. Minh ôm chiếc cần đàn cũ, đứng nhìn dòng sông Bến Hải chảy lững lờ dưới chân cầu Hiền Lương mới dựng. Chiến tranh đã lấy đi mạng sống của Huy, vùi lấp cây đàn gỗ, nhưng không thể xóa nhòa đi giai điệu hòa bình mà hai người lính ở hai đầu chiến tuyến đã cùng chia sẻ trong những năm tháng đất nước thầm lặng đợi ngày đoàn tụ.