Tiếng đàn trong hầm trú ẩn
Trong căn phòng nhỏ treo đầy ảnh cũ, bà Phạm Thu Hà vẫn giữ cây đàn accordéon đã sờn màu theo năm tháng. Những phím đàn không còn nguyên vẹn, dây đeo đã bạc màu, nhưng bà nói đó là “một phần tuổi trẻ” của mình.
Năm 1972, bà là diễn viên văn công hoạt động tại Hà Nội đúng vào thời điểm thành phố trải qua những ngày bom đạn ác liệt nhất. Đêm nào còi báo động cũng vang lên. Người dân vội vã chạy xuống hầm trú ẩn. Trên bầu trời là tiếng động cơ máy bay gầm rú và ánh lửa đỏ rực từ những trận bom.
Trong hoàn cảnh ấy, đoàn văn công của bà vẫn tiếp tục biểu diễn phục vụ bộ đội và nhân dân. Sân khấu khi thì là một hầm trú ẩn chật hẹp, khi là góc sân bệnh viện, có hôm chỉ là khoảng đất giữa trận địa phòng không.
Bà nhớ nhất một đêm cuối tháng 12. Hà Nội đang chìm trong mưa bom. Tiếng nổ rung chuyển cả mặt đất. Đơn vị văn công được lệnh xuống biểu diễn cho các chiến sĩ phòng không vừa trải qua nhiều giờ chiến đấu.
Khán giả hôm ấy ngồi chen chúc trong hầm trú ẩn. Có người còn nguyên bụi đất trên tóc, có chiến sĩ tay vẫn băng bó vì thương tích. Không ai nói nhiều. Ai cũng mệt mỏi sau những giờ phút căng thẳng.
Khi bà kéo những nốt nhạc đầu tiên của bài hát “Cô gái mở đường”, cả căn hầm dần lặng đi. Một chiến sĩ trẻ ngồi sát góc hầm lặng lẽ hát theo. Rồi nhiều người khác cũng cất tiếng hát.
Ngoài kia bom vẫn nổ, nhưng bên trong hầm trú ẩn, tiếng hát vang lên đầy mạnh mẽ.
Bà kể:
“Có lúc đang biểu diễn thì bom rơi rất gần, bụi đất phủ kín cả sân khấu. Nhưng không ai bỏ chạy. Bộ đội bảo chúng tôi hát tiếp.”
Sau buổi diễn hôm ấy, một chiến sĩ trẻ đến bắt tay bà và nói:
“Nghe tiếng hát, chúng tôi thấy mình nhất định sẽ thắng.”
Câu nói ấy theo bà suốt nhiều thập kỷ.
Sau chiến tranh, bà trở về cuộc sống đời thường, tiếp tục dạy nhạc cho trẻ nhỏ. Nhưng mỗi khi chạm tay vào cây đàn cũ, bà lại nhớ về những đêm Hà Nội đỏ lửa, nơi tiếng đàn và lời ca từng trở thành sức mạnh tinh thần cho biết bao con người.
Bà bảo chiến tranh không chỉ có tiếng súng và mất mát. Giữa những ngày khốc liệt nhất, con người vẫn hát, vẫn yêu thương và vẫn nuôi hy vọng về ngày hòa bình.
