Tiếng gọi Lên đàng giữa lòng Hà thành và người truyền lửa cho tuổi trẻ Nam Bộ

Trong dòng chảy lịch sử đấu tranh chống ngoại xâm quật cường của dân tộc Việt Nam thế kỷ XX, giai đoạn trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là khoảng thời gian thử thách vô cùng nghiệt ngã. Dưới ách đô hộ tàn bạo của thực dân Pháp và sự áp đặt của phát xít Nhật, nhân dân ta chìm trong tăm tối, nghèo đói và áp bức. Nhằm làm mai một ý chí chiến đấu của thế hệ trẻ, kẻ thù ra sức gieo rắc lối sống nô dịch, lai căng và sợ hãi. Giữa bối cảnh tăm tối ấy, mặt trận văn hóa - tư tưởng đã bùng lên như một ngọn đuốc sáng rỡ, biến những vần thơ, câu chữ và giai điệu thành thứ vũ khí sắc bén triệu tập quần chúng. Trong số những nhà hoạt động văn hóa, nhà báo tiên phong kiệt xuất của thời kỳ ấy, ông Huỳnh Văn Tiểng nổi bật như một tượng đài sáng ngời về trí tuệ, bản lĩnh và lòng nhiệt huyết cách mạng. Sự đóng góp to lớn của Huỳnh Văn Tiểng cho lịch sử đất nước không chỉ ở vai trò Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, Tổng Biên tập đầu tiên của Đài Truyền hình Thành phố Hồ Chí Minh sau này, mà dấu ấn lịch sử vô giá của ông trước năm 1945 chính là việc đưa ngòi bút và tư tưởng tiến bộ trở thành ngọn lửa thức tỉnh tuổi trẻ: ông đã cùng nhóm "Hoàng - Mai - Lưu" viết nên lời bản tráng ca bất hủ "Lên đàng", biến âm nhạc và báo chí thành lời hịch cứu quốc giục giã hàng vạn thanh niên đứng lên giành lại độc lập cho Tổ quốc.

Ông Huỳnh Văn Tiểng sinh năm 1920 tại xã Tân Bình, tỉnh Tây Ninh. Từ miền Nam ra Hà Nội theo học Trường Đại học Luật khoa, ông nhanh chóng hòa mình vào phong trào đấu tranh yêu nước của học sinh, sinh viên toàn quốc. Mang trong mình trái tim nồng nàn yêu nước và tư duy sảo bén của một nhà báo, nhà văn hóa tương lai, Huỳnh Văn Tiểng cùng với Mai Văn Bộ, Lưu Hữu Phước đã lập nên nhóm "Hoàng - Mai - Lưu" (ghép từ họ của ba người) – hạt nhân nòng cốt chỉ đạo phong trào thanh niên, sinh viên yêu nước tại Hà Nội và Nam Bộ thời bấy giờ.

Cột mốc lịch sử đánh dấu bước ngoặt rực rỡ nhất trong cuộc đời hoạt động cách mạng của Huỳnh Văn Tiểng trước năm 1945 diễn ra vào năm 1944. Thời điểm này, chính quyền thực dân - phát xít tăng cường mật thám ráo riết theo dõi, cấm đoán các hoạt động hội họp của sinh viên.

Năm 1944, để tập hợp lực lượng thanh niên và khơi dậy lòng tự tôn dân tộc, Huỳnh Văn Tiểng cùng nhóm "Hoàng - Mai - Lưu" đã đứng ra tổ chức các chuyến cắm trại, bái vọng lịch sử tại các di tích hào hùng của dân tộc như Đền Hùng, sông Bạch Đằng, Cổ Loa. Đứng trước cảnh đất nước mất tự do, nhìn những người bạn trẻ hoang mang chưa tìm thấy hướng đi, Huỳnh Văn Tiểng hiểu rằng cần phải có một bài hát mang tính chất như một lời hịch tướng sĩ của thời đại mới để thức tỉnh họ.

Chính trong những đêm mùa thu năm 1944 lịch sử tại Hà Nội, Huỳnh Văn Tiểng đã cùng Lưu Hữu Phước dốc trọn tâm huyết, phẫn nộ và khát vọng tự do để viết nên lời cho bài hát "Lên đàng". Những câu từ rực lửa, hào hùng do ông đặt lời: "Này thanh niên ơi! Tiến lên dưới cờ kỳ sang mà đi... Nhìn kìa non sông biết bao mối thù sâu..." đã thổi một luồng sinh khí mãnh liệt vào tâm khảm của tuổi trẻ Việt Nam.

Bài hát "Lên đàng" ra đời năm 1944 lập tức lan truyền như một trận cuồng phong từ các giảng đường đại học Hà Nội vào đến Sài Gòn, Huế và khắp các tỉnh Nam Bộ. Lời ca hùng tráng, đập tan nỗi sợ hãi của Huỳnh Văn Tiểng đã giục giã hàng vạn học sinh, sinh viên xuống đường bãi khóa, gia nhập Thanh niên Tiền phong, Hội Cứu quốc, sẵn sàng xông lên khi thời cơ Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 bùng nổ.

Câu chuyện lịch sử có thật về nhà hoạt động văn hóa Huỳnh Văn Tiểng và sự ra đời của bản tráng ca "Lên đàng" năm 1944 để lại những bài học vô giá và sâu sắc cho thế hệ hôm nay.

Ý nghĩa cao đẹp nhất trong hành động của ông Huỳnh Văn Tiểng chính là bài học về lòng dấn thân, bản lĩnh của người trí thức và tinh thần dùng nghệ thuật, tư tưởng để phụng sự cho lý tưởng cứu quốc. Huỳnh Văn Tiểng đã chứng minh rằng: Sức mạnh của ngôn từ và văn hóa khi đồng điệu với khát vọng của nhân dân sẽ trở thành động lực tinh thần vô song. Ông đã dũng cảm chấp nhận nguy hiểm, dùng ngòi bút và tài năng để lãnh đạo, truyền cảm hứng cho cả một thế hệ thanh niên. Bài học ấy nhắc nhở thế hệ trẻ ngày nay phải biết sống có mục đích, có tự trọng, có lý tưởng và luôn biết dùng tri thức để cống hiến cho sự phát triển của dân tộc.

Bên cạnh đó, câu chuyện còn là minh chứng cho khối đại đoàn kết tuổi trẻ ba miền Bắc - Trung - Nam. Hành trình từ Tây Ninh ra Hà Nội vận động phong trào của Huỳnh Văn Tiểng đã góp phần thắt chặt tình đoàn kết, tạo nên sức mạnh tổng hợp cho cách mạng Việt Nam.