TIẾNG GỌI TỪ CÁNH ĐỒNG CHÁY

Tôi là Hoàng Văn Sửu, sinh năm 1946, quê ở ngoại thành Hà Nội. Trước chiến tranh, tôi là một anh nông dân thật thà, quanh năm chỉ biết cày ruộng, cấy lúa. Tôi yêu cánh đồng quê mình hơn bất cứ nơi nào khác. Mùa lúa non, đồng xanh mướt đến tận chân trời. Mùa gặt, cả làng thơm mùi rơm mới. Tôi từng nghĩ hạnh phúc đời người chỉ cần có ruộng, có nhà, có tiếng trẻ con cười trong sân.

Nhưng rồi bom đạn trút xuống miền Bắc. Những cánh đồng yên bình cũng thành mục tiêu đánh phá. Đê điều, cầu cống, kho thóc, bến bãi đều bị bom địch đe dọa. Tôi tham gia dân quân xã, vừa sản xuất vừa chiến đấu. Ban ngày cày ruộng, ban đêm trực chiến, đào hầm, cứu người, dập lửa. Cây súng trường được đặt cạnh cái cày, chiếc nón mê nằm bên mũ sắt. Đời người nông dân chúng tôi bước vào chiến tranh như thế.

Năm 1967, làng tôi trải qua một trận bom dữ dội. Hôm ấy đang vào vụ gặt. Lúa chín vàng, cả cánh đồng rộn tiếng liềm cắt, tiếng người gọi nhau. Tôi cùng vợ đang bó lúa thì còi báo động vang lên từ phía xã. Mọi người vội chạy xuống hầm trú ẩn ven bờ ruộng. Chỉ một lát sau, máy bay gầm tới. Bom rơi xuống khu vực kho thóc và cánh đồng gần làng.

Đất rung lên từng chặp. Khói lửa bốc cao. Khi tiếng máy bay vừa xa, tôi lao ra khỏi hầm. Cánh đồng trước mắt cháy đỏ. Rơm rạ bắt lửa, gió thổi làm ngọn lửa lan nhanh về phía những thửa lúa chưa gặt. Kho thóc của hợp tác xã cũng bị trúng bom, mái sập xuống, bên trong còn nhiều bao thóc dự trữ.

Không ai bảo ai, dân quân và bà con cùng lao vào cứu thóc, dập lửa. Tôi nghe tiếng người kêu cứu từ phía kho. Chạy tới nơi, tôi thấy ông Cẩn, thủ kho của hợp tác xã, bị kẹt dưới một thanh xà gỗ. Lửa đã bén gần đó. Ông Cẩn sinh năm 1925, tuổi gần bằng cha tôi, vậy mà vẫn cố đẩy một bao thóc ra ngoài, miệng hét: “Cứu thóc trước! Đừng để cháy hết!”

Tôi cùng hai người nữa dùng đòn tre nâng thanh xà lên. Khói cay xè mắt, nóng rát cả mặt. Ông Cẩn bị thương ở chân, không đứng dậy được. Tôi cõng ông ra ngoài. Vừa ra khỏi kho thì phía sau sập xuống một mảng lớn. Nếu chậm thêm chút nữa, cả hai bác cháu đã không còn.

Nhưng việc cứu kho chưa xong. Lửa vẫn lan. Vợ tôi cùng các chị trong làng lấy nước từ ao chuyền tay nhau. Trẻ con cũng ôm từng nắm đất ném vào đống rơm cháy. Tôi nhìn cảnh ấy mà vừa thương vừa tự hào. Không ai nghĩ mình là anh hùng. Ai cũng chỉ nghĩ đơn giản: thóc còn thì dân còn ăn, bộ đội còn có gạo ra trận.

Giữa lúc ấy, tôi nghe tiếng khóc yếu ớt từ một bờ ruộng bị bom xới tung. Tôi chạy lại, phát hiện bé Tâm, con nhà hàng xóm, mắc kẹt dưới một mảng đất và rơm cháy. Nó mới tám tuổi, theo mẹ ra đồng gặt lúa. Tôi dùng tay bới đất, mặc cho than nóng làm phồng rộp da. Cuối cùng, tôi kéo được cháu ra, ôm chạy về phía hầm. Cháu khóc gọi mẹ, còn tôi không biết mẹ cháu ở đâu.

Tối hôm ấy, làng tôi mất bảy người. Một phần kho thóc cháy, nhiều thửa ruộng bị bom phá nát. Nhưng ngay sáng hôm sau, bà con lại ra đồng. Chúng tôi dựng lại kho, gặt nốt lúa, san hố bom lấy đất lấp đường. Trên nền đất còn khét mùi cháy, những bó lúa vẫn được xếp thành hàng. Tôi nhớ ông Cẩn chống gậy ra sân kho, nhìn đống thóc cứu được mà khóc. Ông nói: “Còn hạt thóc là còn làng.”

Câu nói ấy theo tôi suốt đời.

Sau chiến tranh, cánh đồng quê tôi hồi sinh. Hố bom được lấp dần, lúa lại xanh, rồi lại vàng. Những đứa trẻ sinh sau hòa bình chạy chơi trên bờ ruộng, không biết nơi chúng thả diều từng là một cánh đồng cháy. Tôi không muốn các con cháu sống mãi trong ký ức đau thương, nhưng tôi luôn kể cho chúng nghe để chúng hiểu rằng hạt cơm hôm nay không chỉ có mồ hôi, mà còn có cả máu và nước mắt của bao người.

Tôi đã già, không còn cày ruộng được nữa. Nhưng mỗi sáng nhìn ra cánh đồng, tôi vẫn nghe như có tiếng gọi từ năm xưa: tiếng còi báo động, tiếng người cứu thóc, tiếng trẻ con khóc, tiếng dân làng gọi nhau giữa lửa. Những âm thanh ấy nhắc tôi rằng trong thời hoa lửa, ngay cả người nông dân bình thường cũng có thể trở thành người lính, và cánh đồng quê hương cũng có thể trở thành mặt trận.